Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η απομυθοποίηση της δημοκρατίας
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η απομυθοποίηση της δημοκρατίας

  • A-
  • A+

Eνας από τους πιο εύκολους τρόπους στον κόσμο για να περνάει η ώρα είναι να απομυθοποιούμε τη δημοκρατία. Σε αυτή τη χώρα δεν υπάρχει πλέον κανένας που να αισθάνεται υποχρεωμένος να ασχοληθεί με τα καθαρά αντιδραστικά επιχειρήματα εναντίον της λαϊκής κυβέρνησης, αλλά στα τελευταία είκοσι χρόνια η «αστική» δημοκρατία δέχτηκε επιθέσεις με τρόπο πολύ πιο εκλεπτυσμένο τόσο από τους φασίστες όσο και από τους κομμουνιστές. Και είναι πολύ ενδεικτικό το ότι αυτοί οι λεγόμενοι εχθροί βάσισαν τις επιθέσεις τους στις ίδιες προϋποθέσεις. Είναι αλήθεια ότι οι φασίστες, με τις πιο αυθάδεις μεθόδους προπαγάνδας τους, όταν τους βολεύει χρησιμοποιούν την αριστοκρατική επιχειρηματολογία, σύμφωνα με την οποία η δημοκρατία «οδηγεί στην κορυφή της εξουσίας τους χειρότερους».

Ο βασικός ισχυρισμός ωστόσο όλων των απολογητών του ολοκληρωτισμού είναι ότι η δημοκρατία είναι απάτη. Υποτίθεται ότι δεν είναι τίποτε άλλο παρά μια κάλυψη για την κυβέρνηση μιας χούφτας πλουσίων. Αυτό δεν είναι εντελώς αναληθές και δεν είναι καν φανερά ψευδές. Αντίθετα, υπάρχουν περισσότερα επιχειρήματα υπέρ αυτής της ιδέας από όσα υπάρχουν εναντίον της. Για οποιονδήποτε δεκαεξάχρονο σπουδαστή είναι πιο εύκολο να επιτίθεται στη δημοκρατία από το να την υπερασπίζεται. Και δεν είναι δυνατό να του απαντήσουμε, αν δεν γνωρίζουμε την αντιδημοκρατική «θέση» και δεν είμαστε διατεθειμένοι να παραδεχτούμε ότι περιέχει ένα μεγάλο μέρος αλήθειας. Ετσι μόνο για να αρχίσουμε, η «αστική» δημοκρατία θα κατηγορείται πάντα ότι εξουδετερώνεται από την οικονομική ανισότητα.

Τι χρησιμεύει η λεγόμενη πολιτική ελευθερία σε έναν άνθρωπο ο οποίος εργάζεται δώδεκα ώρες καθημερινά για τρεις λίρες την εβδομάδα; Μία φορά κάθε πέντε χρόνια θα έχει τη δυνατότητα να ψηφίζει υπέρ του κόμματος που προτιμά, αλλά για όλο το υπόλοιπο διάστημα πρακτικά κάθε όψη της ζωής του του έχει επιβληθεί από τον εργοδότη του. Και εκ των πραγμάτων το ίδιο ισχύει και για την πολιτική του ζωή. Η εύπορη τάξη μπορεί να κρατάει στα χέρια της όλα τα επίσημα και υπουργικά αξιώματα και μπορεί να επηρεάζει το εκλογικό σύστημα προς όφελός της, εξαγοράζοντας άμεσα ή έμμεσα το εκλογικό σώμα.

Ακόμα και όταν, από κάποια παράξενη περίσταση, έρχεται στην εξουσία μια κυβέρνηση που αντιπροσωπεύει τις φτωχότερες τάξεις, συνήθως οι πλούσιοι μπορούν να την εκβιάζουν απειλώντας ότι θα βγάλουν τα κεφάλαιά τους στο εξωτερικό. Κυρίως όμως η πνευματική και πολιτιστική ζωή -ημερήσιος Τύπος, βιβλία, εκπαίδευση, κινηματογράφος, ραδιόφωνο- ελέγχεται σχεδόν ολοκληρωτικά από πλούσιους ανθρώπους, που έχουν όλους τους λόγους για να αποτρέπουν τη διάδοση ορισμένων ιδεών.

Ο πολίτης μιας δημοκρατικής χώρας είναι «εξαρτημένος» από τη γέννησή του κι έπειτα με έναν τρόπο λιγότερο άκαμπτο αλλά πιθανότατα όχι λιγότερο αποτελεσματικό από όσο σε ένα ολοκληρωτικό κράτος. Και δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα ότι η επικυριαρχία μιας προνομιούχας τάξης θα μπορούσε να διακοπεί με καθαρά δημοκρατικά μέσα. Θεωρητικά μια κυβέρνηση του Εργατικού Κόμματος θα μπορούσε να αναλάβει την εξουσία με μια σαφή πλειοψηφία και να προχωρήσει στην εγκαθίδρυση του σοσιαλισμού με έναν νόμο του κοινοβουλίου.

Στην πράξη οι εύπορες τάξεις θα εξεγείρονταν και πιθανότατα θα επικρατούσαν, καθώς όλοι σχεδόν οι μόνιμοι δημόσιοι υπάλληλοι και οι άνθρωποι με κομβικής σημασίας ρόλο στις ένοπλες δυνάμεις θα τάσσονταν με το μέρος τους. Δεν υπάρχουν τεκμηριωμένοι λόγοι για να σκεφτούμε ότι οι αληθινά θεμελιώδεις αλλαγές μπορούν να επιτευχθούν με ειρηνικά μέσα.

Υποστηρίζεται συχνά ότι όλη η πρόσοψη της δημοκρατίας -ελευθερία του λόγου και του συνέρχεσθαι, ανεξάρτητα συνδικάτα κ.ο.κ.- πρέπει υποχρεωτικά να καταρρεύσει αμέσως μόλις οι εύπορες τάξεις δεν θα είναι πλέον σε θέση να κάνουν παραχωρήσεις στους εργαζόμενους. Η πολιτική «ελευθερία», λένε, είναι μόνο ένα σφυρί, ένα αναίμακτο υποκατάστατο της Γκεστάπο. Είναι πραγματικό δεδομένο το ότι όλες οι θεωρούμενες δημοκρατικές χώρες είναι οικονομικά ανθηρές -στις περισσότερες περιπτώσεις εκμεταλλεύονται άμεσα ή έμμεσα τη φτηνή έγχρωμη εργατική δύναμη-, καθώς και το ότι η δημοκρατία όπως τη γνωρίζουμε δεν υπήρξε ποτέ παρά μόνο στις παράκτιες ή στις ορεινές χώρες, δηλαδή σε εκείνες τις χώρες που μπορούν να αμυνθούν χωρίς να χρειάζονται έναν πελώριο μόνιμο στρατό.

Η δημοκρατία συνοδεύει, και πιθανόν προϋποθέτει, ευνοϊκές συνθήκες ζωής. Δεν ευδοκίμησε ποτέ στα φτωχά και στρατιωτικοποιημένα κράτη. Αφαιρέστε από την Αγγλία την προφυλαγμένη θέση της -έτσι λένε- και αυτή θα οπισθοδρομήσει αμέσως σε βάρβαρες πολιτικές μεθόδους, όπως εκείνες της Ρουμανίας.

Εξάλλου οποιοσδήποτε τύπος διακυβέρνησης, είτε είναι δημοκρατικός είτε ολοκληρωτικός, βασίζεται σε τελική ανάλυση στην ισχύ. Καμία κυβέρνηση, εφόσον τουλάχιστον δεν προτίθεται να εξυφάνει η ίδια την πτώση της, δεν μπορεί να εκδηλώνει, ούτε και εκδηλώνει, τον ελάχιστο σεβασμό για τα δημοκρατικά «δικαιώματα» όταν απειλείται σοβαρά. Συνοπτικά αυτή είναι η θέση εναντίον της «αστικής» δημοκρατίας που προβάλλουν τόσο οι φασίστες όσο και οι κομμουνιστές, αν και καθένας τους τονίζει διαφορετικές πλευρές.

Πρέπει να παραδεχτούμε ότι κάθε σημείο περιέχει μια καλή δόση αλήθειας. Τότε λοιπόν πώς σε τελική ανάλυση αυτή η θέση είναι αναληθής –δεδομένου ότι όποιος έχει μεγαλώσει σε μια δημοκρατική χώρα γνωρίζει σχεδόν ενστικτωδώς ότι υπάρχει κάτι εσφαλμένο σε όλον αυτό τον συλλογισμό; Το πρόβλημα με αυτή την πολύ γνωστή απομυθοποίηση της δημοκρατίας είναι ότι δεν μπορεί να εξηγήσει τα γεγονότα στο σύνολό τους.

Οι αληθινές διαφορές στην κοινωνική ατμόσφαιρα και στην πολιτική συμπεριφορά ανάμεσα στις διάφορες χώρες είναι πολύ μεγαλύτερες από όσες μπορούν να εξηγηθούν με οποιαδήποτε θεωρία που υποβαθμίζει νόμους, ήθη, παραδόσεις κ.λπ. σε απλά «εποικοδομήματα». Στα χαρτιά είναι πολύ απλό να καταδείξουμε ότι η δημοκρατία «είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα» (ή «εξίσου αρνητική») με τον ολοκληρωτισμό. Στη Γερμανία υπάρχουν τα στρατόπεδα συγκέντρωσης, αλλά υπάρχουν και στην Ινδία.

Οι Εβραίοι καταδιώκονται παντού όπου βασιλεύει ο φασισμός. Τι να πούμε όμως για τη ρατσιστική νομοθεσία στη Νότια Αφρική; Η διανοητική εντιμότητα είναι ένα έγκλημα σε όλες τις ολοκληρωτικές χώρες, αλλά και σε μας δεν είναι εντελώς ανώδυνο το να λέει και να γράφει κανείς την αλήθεια. Αυτοί οι παραλληλισμοί μπορούν να επεκταθούν ατέλειωτα. Η θέση που υποδηλώνεται ωστόσο σε όλο τον συλλογισμό είναι ότι μια διαφορά βαθμού δεν είναι διαφορά.

Για παράδειγμα, είναι αλήθεια ότι στις δημοκρατικές χώρες υπάρχει η πολιτική δίωξη. Το ερώτημα είναι μέχρι ποιο σημείο. Πόσοι πρόσφυγες έφυγαν από την Αγγλία ή από τη βρετανική αυτοκρατορία στα τελευταία εφτά χρόνια; Και πόσοι από τη Γερμανία; Πόσα πρόσωπα που γνωρίζετε χτυπήθηκαν με ρόπαλα ή υποχρεώθηκαν να καταπιούν ρετσινόλαδο; Μπορείτε να αναφέρετε κάποιο επεισόδιο της πρόσφατης αγγλικής ή αμερικανικής ιστορίας που να μπορεί να συγκριθεί με τη Νύχτα των Μεγάλων Μαχαιριών, με τις δίκες της τροτσκιστικής Ρωσίας, με το πογκρόμ που ακολούθησε τη δολοφονία του φομ Ρατ; Ενα άρθρο σαν αυτό που γράφω τώρα θα δημοσιευόταν ποτέ σε μιαν ολοκληρωτική χώρα, είτε ήταν κόκκινη είτε καφετιά ή μαύρη;


 

 


 

ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η επανάσταση γεννάει τυράννους
Ελευθερία και ισότητα είναι δύο από τις πιο πολυσυζητημένες έννοιες της πολιτικής σκέψης. Η μεταξύ τους σχέση, όμως, δεν έχει συζητηθεί αρκετά. Διαδεδομένη είναι η γνώμη ότι υπάρχει μεταξύ τους μια ένταση,...
Η επανάσταση γεννάει τυράννους
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Ηγεμονία και δημοκρατία
Συμπληρώθηκαν φέτος 80 χρόνια από τον θάνατο του Ιταλού κομμουνιστή ηγέτη και μεγάλου στοχαστή Αντόνιο Γκράμσι (1891-1937). Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από το τελευταίο βιβλίο του ιστορικού...
Ηγεμονία και δημοκρατία
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Πού βαδίζει η Ευρώπη;
Εξήντα χρόνια μετά τη Συνθήκη της Ρώμης, παρακολουθούμε την κρίση εκείνου του μεγάλου σχεδίου που ήταν η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και, παράλληλα, την κρίση των εθνικών μας δημοκρατιών. Ενας σημαντικός...
Πού βαδίζει η Ευρώπη;
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Το αίνιγμα της βιοπολιτικής
Η έκρηξη της πανδημίας του κορονοϊού έφερε στο επίκεντρο της πολιτικής σύγκρουσης ζητήματα ζωής και θανάτου. Φανέρωσε έτσι την άμεση σχέση ανάμεσα σε πολιτικές παρεμβάσεις και τη βιολογική ζωή των πληθυσμών,...
Το αίνιγμα της βιοπολιτικής
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Πατριωτισμός εναντίον εθνικισμού
Το καλύτερο και πιο ισχυρό αντίδοτο στην απειλητική άνοδο των εθνικισμών στον σύγχρονο κόσμο είναι ο δημοκρατικός πατριωτισμός. Αυτό υποστηρίζει ο Ιταλός στοχαστής Μαουρίτσιο Βίρολι στο τελευταίο βιβλίο του με...
Πατριωτισμός εναντίον εθνικισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας