Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αλληλεγγύη ή συνενοχή

Αλμπέρ Καμί

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αλληλεγγύη ή συνενοχή

  • A-
  • A+

Συμπληρώθηκαν φέτος εξήντα χρόνια από τον θάνατο του Αλμπέρ Καμί (1913-1960). Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα ανέκδοτο στη γλώσσα μας άρθρο του Καμί, που δημοσιεύτηκε το 1946 στην εφημερίδα της γαλλικής Αντίστασης Combat, της οποίας ο Καμί ήταν αρχισυντάκτης. Το άρθρο αυτό γράφτηκε με αφορμή τη «Διάσκεψη των Εικοσιένα», δηλαδή την ειρηνευτική διάσκεψη που έγινε την ίδια χρονιά στο Παρίσι, με σκοπό να σχεδιάσει τη μεταπολεμική παγκόσμια τάξη


Σήμερα γνωρίζουμε ότι δεν υπάρχουν πλέον «νησιά» και ότι τα σύνορα είναι ανώφελα. Γνωρίζουμε ότι σε έναν κόσμο σε διαρκή επιτάχυνση, στον οποίο ο Ατλαντικός διασχίζεται σε λιγότερο από μία μέρα και η Μόσχα μιλάει με την Ουάσινγκτον σε λίγες ώρες, εμείς είμαστε υποχρεωμένοι, ανάλογα με την περίπτωση, στην αλληλεγγύη ή στη συνενοχή. Στη δεκαετία του 1940 διδαχθήκαμε ένα πράγμα: η προσβολή που γινόταν σε έναν φοιτητή στην Πράγα έπληττε με τον ίδιο τρόπο τον εργάτη του Κλισί, και το αίμα που χυνόταν στις όχθες ενός ποταμού της Κεντρικής Ευρώπης θα οδηγούσε έναν χωρικό του Τέξας να χύσει το δικό του αίμα στο χώμα των Αρδενών, που θα έβλεπε για πρώτη φορά. Δεν υπήρχε, όπως και δεν υπάρχει, έστω και μία δυστυχία, έστω και ένα μόνο βάσανο σε αυτόν τον κόσμο που να μην έχει αντίκτυπο στη δική μας καθημερινή ζωή.

Πολλοί Αμερικανοί θα ήθελαν να ζουν κλεισμένοι στην κοινωνία τους, την οποία θεωρούν καλή. Ισως και πολλοί Ρώσοι θα ήθελαν να συνεχίσουν την κρατιστική εμπειρία τους, διαχωρισμένοι από τον καπιταλιστικό κόσμο. Δεν μπορούν, δεν θα μπορέσουν ποτέ. Παρόμοια, κανένα οικονομικό πρόβλημα, όσο και αν φαίνεται δευτερεύον, δεν μπορεί να λυθεί σήμερα χωρίς την αλληλεγγύη μεταξύ των εθνών. Το ψωμί της Ευρώπης βρίσκεται στο Μπουένος Αϊρες, οι εργαλειομηχανές της Σιβηρίας κατασκευάζονται στο Ντιτρόιτ.

Σήμερα η τραγωδία είναι συλλογική. Γνωρίζουμε επομένως όλοι, χωρίς σκιά αμφιβολίας, ότι η νέα τάξη που αναζητούμε δεν μπορεί να είναι μόνον εθνική ούτε και ηπειρωτική, και κυρίως δεν μπορεί να είναι δυτική ή ανατολική. Πρέπει να είναι οικουμενική. Δεν είναι πλέον δυνατό να ελπίζουμε σε τμηματικές λύσεις ή σε παραχωρήσεις. Αυτό που ζούμε είναι ο συμβιβασμός, δηλαδή η αγωνία για το σήμερα και ο αφανισμός για το αύριο.

Στο μεταξύ, η ταχύτητα της ιστορίας και του κόσμου αυξάνεται διαρκώς. Οι εικοσιένα κουφοί, μελλοντικοί εγκληματίες πολέμου, που συζητούν σήμερα για ειρήνη, ανταλλάσσουν πληκτικούς διαλόγους καθισμένοι ήρεμα στην άκρη του καταρράκτη, που τους παρασύρει προς το βάραθρο με χίλια χιλιόμετρα την ώρα. Ναι, αυτή η οικουμενική τάξη είναι το μοναδικό πρόβλημα της στιγμής, εκείνο που υπερβαίνει όλες τις συζητήσεις για το Σύνταγμα και τον εκλογικό νόμο, που απαιτεί από μας να ενεργοποιήσουμε όλη μας τη νόηση και όλη μας τη βούληση. Ποια είναι σήμερα τα μέσα για να πετύχουμε μια τέτοια ενότητα του κόσμου, για να πραγματοποιήσουμε αυτή τη διεθνή επανάσταση, με την οποία θα μπορέσουν να αναδιανεμηθούν καλύτερα οι ανθρώπινοι πόροι, οι πρώτες ύλες, οι εμπορικές αγορές και τα πνευματικά πλούτη;

Ο κόσμος μπορεί να ενοποιηθεί από τα πάνω, από ένα μοναδικό κράτος πιο ισχυρό από τα άλλα. Σε αυτόν τον ρόλο μπορούν να αποβλέπουν η Ρωσία και η Αμερική. Εγώ, όπως και κανείς από εκείνους που γνωρίζω, δεν έχω τίποτα να αντιτάξω στην ιδέα που υποστηρίζεται από ορισμένους, σύμφωνα με την οποία η Ρωσία και η Αμερική διαθέτουν τα μέσα για να κυριαρχήσουν και να ενοποιήσουν τον κόσμο κατ’ εικόνα και ομοίωση των κοινωνιών τους. Το ενδεχόμενο αυτό μου προκαλεί απέχθεια επειδή είμαι Γάλλος και ακόμα περισσότερο επειδή είμαι Μεσογειακός, αλλά θα παραβλέψω εντελώς αυτά τα συναισθηματικά επιχειρήματα. Είναι σε όλους προφανές ότι η πολιτική σκέψη ξεπερνιέται όλο και περισσότερο από τα γεγονότα.

Οι Γάλλοι, για παράδειγμα, είχαν αρχίσει τον πόλεμο του 1914 με τα μέσα εκείνου του 1870, και τον πόλεμο του 1939 με τα μέσα του 1918. Πρέπει όμως να πούμε ότι η αναχρονιστική σκέψη δεν είναι μια γαλλική ιδιαιτερότητα. Θα αρκούσε εδώ να υπογραμμίσουμε ότι, στην πραγματικότητα, οι τωρινές μεγάλες πολιτικές θέλουν να ρυθμίσουν το μέλλον του κόσμου με βάση αρχές που διαμορφώθηκαν στον 18ο αιώνα σε ό,τι αφορά τον καπιταλιστικό φιλελευθερισμό, και στον 19ο αιώνα σε ό,τι αφορά τον λεγόμενο επιστημονικό σοσιαλισμό.

Στην πρώτη περίπτωση, μια σκέψη που γεννήθηκε στα πρώτα χρόνια του νεότερου βιομηχανισμού και, στη δεύτερη, μια θεωρία συγκαιρινή με τη δαρβινική θεωρία της εξέλιξης και με τον οπτιμισμό του Ρενάν, προτείνονται για προσαρμογή στην εποχή της ατομικής βόμβας, των αιφνίδιων μεταβολών και του μηδενισμού. Δεν θα μπορούσαμε να φωτίσουμε καλύτερα την όλο και πιο καταστροφική καθυστέρηση που παράγεται ανάμεσα σε πολιτική σκέψη και σε ιστορική πραγματικότητα. Βέβαια το πνεύμα βρίσκεται πάντοτε σε καθυστέρηση σε σχέση με τον κόσμο. Η Ιστορία τρέχει ενώ το πνεύμα συλλογίζεται. Αυτή όμως η αναπόφευκτη καθυστέρηση σήμερα αυξάνεται εξαιτίας της ιστορικής επιτάχυνσης.

Ο κόσμος έχει αλλάξει στα τελευταία πενήντα χρόνια πολύ περισσότερο από όσο είχε αλλάξει στους δύο προηγούμενους αιώνες. Σήμερα τον βλέπουμε να προσπαθεί πεισματικά να ρυθμίσει συνοριακά προβλήματα, όταν όλοι οι λαοί γνωρίζουν ότι τα σύνορα είναι αυθαίρετα. Είναι πάντοτε η αρχή της εθνικότητας αυτή που παριστάνει ότι κυριαρχεί στη Διάσκεψη των Εικοσιένα. Σήμερα επικεντρώνουμε τις σκέψεις μας στο γερμανικό πρόβλημα, το οποίο είναι δευτερεύον σε σχέση με τη σύγκρουση μεταξύ αυτοκρατοριών που μας απειλεί. Αν αύριο όμως εμείς σκεφτόμασταν διεθνείς λύσεις σχετικές με το ρωσο-αμερικανικό πρόβλημα, θα κινδυνεύαμε γι’ άλλη μια φορά να βρεθούμε ξεπερασμένοι.

Η σύγκρουση ανάμεσα στις αυτοκρατορίες βρίσκεται ήδη στο σημείο να γίνει δευτερεύουσα σε σχέση με τη σύγκρουση ανάμεσα σε πολιτισμούς. Οι αποικιακοί πολιτισμοί πράγματι κάνουν αισθητή παντού τη φωνή τους. Σε δέκα χρόνια, σε πενήντα χρόνια, αυτό που θα αμφισβητηθεί θα είναι το πρωτείο του δυτικού πολιτισμού. Χρειάζεται γι’ αυτό να σκεφτούμε αμέσως και να ανοίξουμε το παγκόσμιο Κοινοβούλιο σε αυτούς τους πολιτισμούς, έτσι ώστε ο νόμος του να γίνει αληθινά οικουμενικός και οικουμενική να είναι και η τάξη που αυτός ο νόμος θα καθιερώνει. Ναι, σήμερα εκείνα που πρέπει να καταπολεμήσουμε είναι η σιωπή και ο φόβος, και μαζί με αυτά ο διαχωρισμός των πνευμάτων και των ψυχών που αυτά προκαλούν.

Εκείνα που πρέπει να υπερασπίσουμε είναι ο διάλογος και η επικοινωνία μεταξύ όλων των ανθρώπινων υπάρξεων. Η σκλαβιά, η αδικία, το ψέμα είναι οι μάστιγες που διακόπτουν αυτή την επικοινωνία και εμποδίζουν τον διάλογο. Γι’ αυτό οφείλουμε να τα απορρίπτουμε. Αυτές οι μάστιγες όμως είναι ακόμα και σήμερα η ίδια η ουσία της Ιστορίας και γι’ αυτό πολλοί τις θεωρούν αναγκαία κακά. Είναι αλήθεια ότι εμείς δεν μπορούμε να αποφύγουμε την Ιστορία, ότι είμαστε βυθισμένοι σε αυτήν ώς τον λαιμό. Μπορούμε όμως να διεκδικούμε να παλεύουμε μέσα στην Ιστορία, για να διασώζουμε εκείνο το μέρος του ανθρώπου που δεν της ανήκει.

ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η παρακμή της Ευρώπης
Στις 3 Φεβρουαρίου 2020 έφυγε από τη ζωή ένας μεγάλος στοχαστής, ένας από τους τελευταίους κορυφαίους εκπροσώπους του ευρωπαϊκού πνεύματος, ο κριτικός και δοκιμιογράφος Τζορτζ Στάινερ.
Η παρακμή της Ευρώπης
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Το πρωτείο της δικαιοσύνης
Κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας το βιβλίο του Γάλλου νομικού Αλέν Σουπιό «Το πνεύμα της Φιλαδέλφειας. Η κοινωνική δικαιοσύνη απέναντι στην ολοκληρωτική αγορά». Η ακόλουθη συνέντευξή του δημοσιεύτηκε...
Το πρωτείο της δικαιοσύνης
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η διάβρωση της αλληλεγγύης
Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης του Γάλλου κοινωνιολόγου Σερζ Πογκάμ, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό L’Obs. «Στο τωρινό μεταναστευτικό πλαίσιο» λέει ο Πογκάμ, «παρατηρούμε ήδη μια...
Η διάβρωση της αλληλεγγύης
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Τι απέγινε η αλληλεγγύη;
Η αξία της αλληλεγγύης δεν έγκειται μόνο στην επανόρθωση αδικιών και την αποκατάσταση των θυμάτων των οικονομικών και κοινωνικών κρίσεων. Είναι αυτή που προσδίδει νόημα και περιεχόμενο στον κοινωνικό δεσμό....
Τι απέγινε η αλληλεγγύη;
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η αλληλεγγύη ως αναγκαία ουτοπία
Ο Στέφανο Ροντοτά είναι ομότιμος καθηγητής του Αστικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Ρώμης La Sapienza. Στο βιβλίο του «Solidarietà, un utopia necessaria» (Laterza, 2014), ο Ροντοτά υποστηρίζει ότι η κοινωνική...
Η αλληλεγγύη ως αναγκαία ουτοπία
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η κοινή μας πατρίδα
Το κείμενο που ακολουθεί είναι ένα απόσπασμα από διάλεξη που έδωσε τον περασμένο Νοέμβριο ο Ουμπέρτο Εκο στο μέγαρο του προέδρου της Ιταλικής Δημοκρατίας.
Η κοινή μας πατρίδα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας