Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Χρειάζονται δόσεις σοσιαλισμού»

Ζαν-Πολ Φιτουσί

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Χρειάζονται δόσεις σοσιαλισμού»

  • A-
  • A+

Ο Γάλλος οικονομολόγος Ζαν-Πολ Φιτουσί διδάσκει τα τελευταία χρόνια στο Πανεπιστήμιο Luiss της Ρώμης. Πολύ πρόσφατα κυκλοφόρησε το βιβλίο του «La neolingua dell’ economia» (Einaudi 2019), που έχει τη μορφή συνέντευξης.

Απαντώντας στα ερωτήματα που του θέτει η Φραντσέσκα Πιεραντότσι, ο Φιτουσί επισημαίνει την αυξανόμενη αλαζονεία της οικονομικής ή πολιτικής εξουσίας, μιας εξουσίας η οποία επιδιώκει κυρίως την εξυπηρέτηση των δικών της συμφερόντων και όχι των συμφερόντων των πληθυσμών που θα έπρεπε να υπηρετεί.

Αμφισβητεί επίσης τη δημαγωγία εκείνων που επαγγέλλονται την έλευση μιας πιο αρμονικής κοινωνίας χάρη στην αυτορρύθμιση της αγοράς. Δημαγωγούν ή ψεύδονται και εκείνοι που υποστηρίζουν ακόμη και σήμερα τη θεωρία του trickle-down, σύμφωνα με την οποία ο πλουτισμός των ήδη πλουσιότερων προκαλεί αυτόματα τη βελτίωση της θέσης και των υπολοίπων, με βάση τη διάχυση του πλούτου από τα πάνω προς τα κάτω.

Σημειώνει χαρακτηριστικά: «Ποτέ άλλοτε ο πλούτος δεν ήταν τόσο άδικα μοιρασμένος. Καμιά διάχυση του πλούτου δεν γίνεται στην πραγματικότητα. Το αντίθετο: η βαρύτητα σε αυτή την περίπτωση σπρώχνει προς την αντίθετη κατεύθυνση, από τα κάτω προς τα πάνω. Προξενεί εντύπωση που μιλούν για διάχυση –πράγμα που υποδηλώνει μια κοινωνική αρμονία– ακριβώς τη στιγμή που οι ανισότητες βρίσκονται στο μέγιστο επίπεδο. Πώς μπορεί να δικαιολογηθεί το ότι κάνουν παροχές στους πλούσιους, που είναι ήδη πολύ πλούσιοι, και όχι σε εκείνους που χρειάζονται χρήματα για να ζήσουν;».

Η ακόλουθη συνέντευξη του Ζαν-Πολ Φιτουσί δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα La Repubblica

● Καθηγητή Φιτουσί, ποιο είναι το ιστορικό έγκλημα του καπιταλισμού, που πρέπει να μας κάνει όλους να νιώθουμε ότι καθόμαστε πάνω σε μια πυριτιδαποθήκη;

Σας δίνω ένα παράδειγμα. Εδώ και δεκαετίες η ανεργία είναι ανάμεσά μας, μερικές φορές μικρότερη στις λιγοστές νησίδες ευημερίας, αλλά σχεδόν πάντα ενδημική. Και φαίνεται ότι η καπιταλιστική κοινωνία την έχει αποδεχτεί σαν μια φυσιολογική κατάσταση. Είναι αναπόφευκτο να σκεφτούμε ότι η ανεργία υπηρετεί λειτουργικά τη διατήρηση της καπιταλιστικής δομής και μάλιστα είναι η κινητήρια δύναμή της. Κι αυτό επειδή καθιστά τους εργαζόμενους λιγότερο ισχυρούς και μειώνει τη διαπραγματευτική τους δύναμη απέναντι στους επιχειρηματίες, επειδή διατηρώντας χαμηλό το μερίδιο των μισθών αυξάνει το μερίδιο των κερδών και των χρηματικών προσόδων στο εθνικό προϊόν, επειδή μειώνει την ανταγωνιστικότητα και επομένως καθιστά ευάλωτες τις χώρες.

● Ποιους κινδύνους διατρέχουν;

Συνήθως τις ανταγωνιστικές επιθέσεις από το εξωτερικό, αλλά και την αύξηση των ανισοτήτων, τη διάδοση της φτώχειας, την παρακμή της κοινωνικής δομής, επομένως και της δημοκρατίας. Σε αυτό το σημείο, υπάρχει ο συγκεκριμένος κίνδυνος εσωτερικών εξεγέρσεων, που μπορεί να γίνουν πάρα πολύ επικίνδυνες. Το χειρότερο είναι ότι η ιστορία δεν φαίνεται να μας διδάσκει τίποτα. Για να μην πάμε μακριά, εδώ στη Γαλλία είχαμε τον αγώνα των υποβαθμισμένων προαστίων, που δεν παρήγαγε παρά μόνον οριακές βελτιώσεις στις συνθήκες ζωής των περιφερειών, και τώρα έχουμε τα «κίτρινα γιλέκα». Σε σχέση με τα οποία είναι αλήθεια ότι ο Μακρόν έκανε παραχωρήσεις, αλλά αυτές δεν είναι τίποτα σε σύγκριση με τις ευνοϊκές παροχές που έκανε στους πλούσιους, από τη μείωση της φορολογίας των υψηλών εισοδημάτων ώς τα μέτρα για την κληρονομιά και για τις πολυτελείς κατοικίες.

Αλλού η εξέγερση παίρνει άλλες μορφές: η άνοδος της Aκροδεξιάς στη Γερμανία, ο λαϊκισμός στην Ιταλία, το Brexit, ο Τραμπ. Κάθε κατάσταση με τους δικούς της ιδιαίτερους κινδύνους για τη δημοκρατία και την κοινωνική δικαιοσύνη. Ο δυτικός καπιταλισμός κινδυνεύει να χάσει την ισορροπία που τον είχε βοηθήσει να αντέξει μέχρι σήμερα.

● Το τελευταίο όνομα που αναφέρατε, ο Τραμπ, παραμένει το μεγαλύτερο μυστήριο: ένας δισεκατομμυριούχος που έγινε ο αγαπημένος της βιομηχανικής εργατικής τάξης...

Εγινε ο αγαπημένος των βιομηχανικών εργατών επειδή κατόρθωσε να τους πείσει ότι ο κίνδυνος προέρχεται από τους μετανάστες και από τον αθέμιτο διεθνή ανταγωνισμό, λες και οι Αμερικανοί δεν προστάτευαν τη βιομηχανία τους και τη γεωργία τους. Τίποτα δεν είναι πιο παράλογο από αυτό. Ωστόσο, επισκοπώντας την Ιστορία, στην Αμερική ακριβώς βρίσκουμε το πιο φωτεινό παράδειγμα επίλυσης των κρίσεων, τόσο εκείνης της δεκαετίας του 1930 όσο και της πρόσφατης χρηματοπιστωτικής κρίσης. Μια ισχυρή παρέμβαση του κράτους έλυσε τα προβλήματα. Ατόφιος Κέινς δηλαδή.

● Το όνομα του Κέινς το επικαλούνται διαρκώς πολλοί, ακόμη και οι υποστηρικτές του φιλελεύθερου καπιταλισμού. Θεωρείτε ότι είναι άτοπη αυτή η τελευταία επίκληση;

Και βέβαια. Μη μου αγγίζετε τον Κέινς, εγώ είμαι σοσιαλιστής. Η θεωρία του ήταν τόσο απλή όσο και αποτελεσματική: το κράτος πρέπει να παρεμβαίνει στην οικονομία όταν οι πολίτες κινδυνεύουν. Πρέπει να παίρνει ποσοστά μετοχών στις επιχειρήσεις, να επενδύει άμεσα στις υποδομές, να επιφορτίζεται με την ευθύνη να αντιμετωπίζει τις πιο απελπιστικές καταστάσεις, να βελτιώνει και όχι να καταργεί τις εγγυήσεις κοινωνικής προστασίας, τα επιδόματα στους ανέργους, τις εγγυήσεις προστασίας των συντάξεων και της υγειονομικής περίθαλψης. Αυτό αποκαλείται οικονομική πολιτική. Ο καπιταλισμός μεσοπρόθεσμα βγαίνει ωφελημένος, επειδή τελικά διασώζεται η δομή της ελεύθερης αγοράς, περνώντας όμως μέσα από ισχυρές δόσεις σοσιαλισμού.

● Αυτός ο κρατικός παρεμβατισμός, την αναγκαιότητα του οποίου υπογραμμίζετε, θα πρέπει να περάσει μέσα από τα καυδιανά δίκρανα των Βρυξελλών. Πώς μπορεί να γίνει αυτό;

Πράγματι, είναι εσφαλμένη η θέση της λιτότητας από την οποία –με την επιβολή της Γερμανίας– διαπερνάται η πολιτική της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Είναι ο πιο σίγουρος δρόμος προς εσωτερικές εκρήξεις στις καπιταλιστικές κοινωνίες. Χρειάζεται μια ριζική αναθεώρηση της θέσης της Ευρωπαϊκής Ενωσης ώστε να επιτρέπονται μεγαλύτερα δημοσιονομικά ελλείμματα, προκειμένου να χρηματοδοτείται η μελλοντική ανάπτυξη. Μην ξεχνάτε το μάθημα της Ελλάδας, όπου αυξήθηκαν οι αυτοκτονίες και η παιδική θνησιμότητα.

● Ωστόσο, η νέα πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Ενωσης Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δηλώνει ανοιχτή προς μεγαλύτερη ευελιξία. Μπορούμε να ελπίζουμε;

Δεν θα έτρεφα μεγάλες αυταπάτες, επειδή αυτή η αλλαγή νοοτροπίας απαιτεί μια καταστατική αναθεώρηση των συνθηκών, που δεν είναι αρμοδιότητα της Επιτροπής αλλά του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Για την αναθεώρηση αυτή απαιτείται ομόφωνη έγκριση και, δεδομένης της ακαμψίας των χωρών του Βορρά, η επίτευξη αυτού του σκοπού γίνεται ανέφικτη. Αλλες φορές υπήρξε ένα εφήμερο νεύμα για χαλάρωση των περιορισμών, όπως όταν η Γερμανία και η Γαλλία υπερέβησαν το προβλεπόμενο έλλειμμα του 3%, αλλά όλα τέλειωσαν εκεί. Ωστόσο, οι ανισότητες προκαλούν ανατριχίλα.

Τις προάλλες, η γαλλική οικονομική εφημερίδα Les Echos είχε δύο μεγάλους τίτλους. Ο ένας έλεγε ότι ο Μπερνάρ Αρνό αύξησε την προσωπική του περιουσία κατά 30 δισεκατομμύρια και ο άλλος έβρισκε σκανδαλώδες το ότι αυξήθηκε κατά 1% ο προϋπολογισμός της κοινωνικής πρόνοιας. Βλέπετε πού μπορεί να φτάσει ο καπιταλισμός όταν προσπαθεί να προστατέψει τον εαυτό του;

Ο καπιταλισμός βέβαια δεν πέθανε, αλλά δεν εξελίσσεται. Και μάλιστα έχει επείγουσα ανάγκη για στοιχεία σοσιαλισμού, ξεκινώντας από τη συνειδητοποίηση του ότι οφείλει να εγγυάται μεγαλύτερη κοινωνική προστασία. Διαφορετικά απειλείται αληθινά από μια επανάσταση.

ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Οι επιπτώσεις της ανισότητας
Ο Σερβοαμερικανός οικονομολόγος Μπράνκο Μιλάνοβιτς είναι ένας από τους εγκυρότερους μελετητές του φαινομένου της οικονομικής ανισότητας. Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης του στο ιταλικό...
Οι επιπτώσεις της ανισότητας
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
«Ελπίζω να πεθάνω σοσιαλιστής»
Με τον πρόσφατο θάνατο του Πολωνού κοινωνιολόγου και φιλοσόφου Ζίγκμουντ Μπάουμαν σίγησε η φωνή μιας άγρυπνης συνείδησης, ενός από τους κορυφαίους σύγχρονους στοχαστές, ενός κριτικού διανοούμενου που έμεινε...
«Ελπίζω να πεθάνω σοσιαλιστής»
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Δημοκρατία σημαίνει αντίσταση
Στο τέλος του βιβλίου του «Η νέα διεθνής αταξία», ο Τσβετάν Τοντορόφ κατέγραφε τις αξίες που ενώνουν τους Ευρωπαίους: ορθολογικότητα, δικαιοσύνη, δημοκρατία, ατομική ελευθερία, εκκοσμίκευση, ανεκτικότητα. Οι...
Δημοκρατία σημαίνει αντίσταση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας