Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πού βαδίζει η Ευρώπη;
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πού βαδίζει η Ευρώπη;

  • A-
  • A+

Σήμερα φαίνεται ότι στην Ευρώπη αναμετριούνται κυρίως δύο εναλλακτικές επιλογές: οι συνταγές λιγότερο ή περισσότερο αυστηρής λιτότητας από τη μια μεριά και οι δυνάμεις που τείνουν στην εθνική αναδίπλωση ή ακόμη και στην επιστροφή στην κυριαρχία των εθνικών κρατών από την άλλη. Και οι δύο αυτές επιλογές ζημιώνουν την υπόθεση της ευρωπαϊκής ενοποίησης και οδηγούν, από διαφορετικούς δρόμους, σε μεγάλα κοινωνικά και πολιτικά αδιέξοδα.

Μέχρι τώρα, δυσκολεύεται να αναδυθεί, και πολύ περισσότερο να ηγεμονεύσει, μια τρίτη επιλογή, εκείνη μιας δημοκρατικής, κοινωνικά δίκαιης και αλληλέγγυας Ευρώπης, ικανής να υπερβεί το οικονομικό χάσμα που σήμερα διαιρεί τις χώρες-μέλη σε χώρες «πιστωτές» και χώρες «οφειλέτες».

Αυτή την τρίτη επιλογή υποδεικνύει εδώ και καιρό με τις δημόσιες παρεμβάσεις του ο Γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας. Το ακόλουθο κείμενό του είναι απόσπασμα άρθρου του που δημοσιεύτηκε στο ιταλικό περιοδικό Micromega


Πώς μπόρεσε να γίνει τόσο οξεία, στη διάρκεια των τελευταίων δέκα ετών, η αντίφαση ανάμεσα στη φαινομενική υποστήριξη στην Ευρώπη (υποστήριξη που συνεχίζει να επιβεβαιώνεται) και στην ισχυρή αντίθεση στις αναγκαίες δράσεις ευρωπαϊκής συνεργασίας και ολοκλήρωσης; Και πώς κατορθώνει η ευρωπαϊκή νομισματική ένωση να διατηρείται ακόμη, όταν σε όλες τις χώρες παρακολουθούμε μια συνεχή αύξηση της αντίστασης «εναντίον των Βρυξελλών», που προωθείται από τους δεξιούς λαϊκισμούς και όταν στην καρδιά της Ευρώπης, σε ένα από τα έξι κράτη που ίδρυσαν την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα, αυτή η αντίσταση οδήγησε ακόμη και σε μια προγραμματικά αντιευρωπαϊκή συμμαχία δεξιών και αριστερών λαϊκιστών;

Τα θέματα της μετανάστευσης και των πολιτικών αναγνώρισης του πολιτικού ασύλου, που από τον Σεπτέμβριο του 2015 κυριαρχούν στα γερμανικά μέσα μαζικής επικοινωνίας, προτείνονται ως άμεση απάντηση στο ερώτημα για την καθοριστική αιτία των όλο και οξύτερων αμυντικών αντιευρωπαϊκών ανακλαστικών.

Αν όμως εξετάσουμε την Ευρώπη στο σύνολό της, και κυρίως την ευρωζώνη, η αύξηση των μεταναστεύσεων δεν μπορεί να αποτελεί την πρωταρχική εξήγηση για την άνοδο του δεξιού λαϊκισμού. Και αυτό γιατί η αλλαγή στην κοινή γνώμη γεννήθηκε πολύ πριν ως απάντηση στις πολιτικές διενέξεις που αναπτύχθηκαν για την υπέρβαση της οικονομικής κρίσης που άρχισε το 2008 και της κρίσης χρέους που πυροδοτήθηκε από την οικονομική κρίση του 2010.

Οι οικονομικοί συντάκτες των μεγάλων μέσων μαζικής επικοινωνίας έδωσαν πολύ λίγο χώρο στις κριτικές φωνές, που έγιναν περισσότερο αισθητές στη διεθνή οικονομική σκηνή, δηλαδή εκείνες του αγγλοσαξονικού ρεύματος, το οποίο τάχθηκε εναντίον των μέτρων λιτότητας που επιβλήθηκαν από τον Σόιμπλε και τη Μέρκελ· ακριβώς όπως οι πολιτικοί συντάκτες παρέλειψαν να πληροφορήσουν για τις κοινωνικές και ανθρώπινες ζημιές που προκάλεσαν οι πολιτικές της λιτότητας όχι μόνο σε χώρες όπως η Ελλάδα ή η Πορτογαλία. Σε ορισμένες περιοχές, το ποσοστό της ανεργίας είναι ακόμη λίγο κατώτερο από το 20%, ενώ η ανεργία των νέων ανέρχεται σχεδόν σε διπλάσιο ποσοστό.

Είναι σκάνδαλο το ότι, στο ακόμη ατελές οικοδόμημα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, μια πολύ δραστική θεραπεία, ικανή να διαταράσσει τόσο βαθιά τον κοινωνικό ιστό ενός έθνους, υιοθετήθηκε χωρίς καμιά πραγματική νομιμοποίηση, τουλάχιστον με βάση τα δικά μας συνήθη δημοκρατικά κριτήρια. Αυτό το αγκάθι είναι ακόμη και σήμερα καρφωμένο στις σάρκες και στις συνειδήσεις των ευρωπαϊκών πληθυσμών.

Η ευρωζώνη όμως, έτσι όπως τη γνωρίζουμε, υποφέρει από ένα πρόβλημα που απειλεί να βλάψει όλο το ευρωπαϊκό σχέδιο: εμείς, και ιδιαίτερα εμείς οι κάτοικοι μιας Γερμανίας σε οικονομική επέκταση, αποστρέφουμε το βλέμμα μας μπροστά στο απλό γεγονός ότι το ευρώ υιοθετήθηκε με την προσδοκία, και ταυτόχρονα με την πολιτική επαγγελία, μιας ευθυγράμμισης των συνθηκών όλων των χωρών-μελών, ενώ στην πράξη επαληθεύτηκε το ακριβώς αντίθετο.

Αποστρέφουμε το βλέμμα μπροστά στον πραγματικό λόγο της έλλειψης συνεργασίας μεταξύ των κρατών -συνεργασίας που είναι επειγόντως αναγκαία περισσότερο από κάθε άλλη φορά-, δηλαδή μπροστά στο γεγονός ότι καμιά νομισματική ένωση δεν μπορεί να επιβιώσει με τη συνεχή και παρατεινόμενη απόκλιση των οικονομιών των επιμέρους κρατών, η οποία συνεπάγεται και απόκλιση στις συνθήκες ζωής.

Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι σήμερα, μπροστά σε έναν υπερεπιταχυνόμενο καπιταλιστικό εκσυγχρονισμό, καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε και τη δυσαρέσκεια που οφείλεται σε βαθιές κοινωνικές αλλαγές, εγώ δεν θεωρώ ότι τα αντιευρωπαϊκά συναισθήματα, τα υποδαυλιζόμενα από δεξιούς και αριστερούς λαϊκισμούς, είναι ένα φαινόμενο που πηγάζει από τον εθνικισμό.

Τα αντιευρωπαϊκά συναισθήματα, με τρόπο ολικά ανεξάρτητο από το θέμα των μεταναστεύσεων, πηγάζουν από τη ρεαλιστική αντίληψη ότι η νομισματική ένωση δεν αποτελεί πλέον ένα πλεονέκτημα για όλες τις χώρες-μέλη. Ο Νότος της Ευρώπης εναντίον του Βορρά και αντιστρόφως: οι «χαμένοι» αισθάνονται ότι τους έχουν μεταχειριστεί άδικα, οι «νικητές» αποκρούουν αυτές τις κατηγορίες.

Οπως έγινε φανερό, το αυστηρό σύστημα κανόνων που επιβλήθηκε στα κράτη-μέλη της ευρωπαϊκής νομισματικής ένωσης λειτουργεί απολύτως προς όφελος των οικονομικά ισχυρότερων χωρών, χωρίς να προσφέρει σε αντάλλαγμα κανέναν χώρο ούτε κάποια απόδοση αρμοδιοτήτων τέτοια ώστε να οδηγεί σε μια κοινή και ευέλικτη δράση. Γι’ αυτό, κατά τη γνώμη μου, το ζήτημα γύρω από το οποίο εμφανίζονται αληθινά διαφορές πολιτικών απόψεων δεν είναι εκείνο που αφορά το αν είμαστε υπέρ ή κατά της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ο μόνος τρόπος με τον οποίο η Ενωση θα μπορούσε να κερδίσει ικανότητα πολιτικής δράσης και να ανακτήσει την υποστήριξη των πολιτών της θα ήταν μέσω της θέσπισης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, εξουσιών και πόρων για δημοκρατικά νομιμοποιημένα προγράμματα που θα αποσκοπούν στη μείωση των οικονομικών και κοινωνικών αποκλίσεων μεταξύ των κρατών-μελών.

Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε πως αυτή η εναλλακτική επιλογή ανάμεσα στον στόχο της σταθεροποίησης του νομίσματος από τη μια μεριά και στον ευρύτερο σκοπό μιας πολιτικής που θα μειώνει τις οικονομικές ανισορροπίες από την άλλη δεν έχει ακόμη ανοιχτά πολιτικοποιηθεί.

Δεν υπάρχει κάποια φιλοευρωπαϊκή Αριστερά η οποία να υποστηρίζει την οικοδόμηση μιας Ευρωπαϊκής Ενωσης ικανής να δρα πολιτικά σε παγκόσμιο επίπεδο και να δίνει σημασία και στους πιο μακρόπνοους στόχους, όπως μια πιο συγκεκριμένη πάλη εναντίον της φοροδιαφυγής, η θέσπιση ενός φόρου στις χρηματοπιστωτικές συναλλαγές και μια πολύ πιο αυστηρή ρύθμιση των χρηματοπιστωτικών αγορών. Μόνον έτσι οι σοσιαλδημοκράτες θα μπορούσαν να διαφοροποιηθούν από τους στόχους ενός όλο και ευρύτερου «Κέντρου», στόχους εμπνεόμενους από έναν νερωμένο φιλελευθερισμό.

Αν, τέλος, μου ζητούσαν να κάνω μια γενική εκτίμηση της τωρινής κατάστασης, όχι ως πολίτης αλλά ως ακαδημαϊκός παρατηρητής, οφείλω να ομολογήσω ότι αυτή τη στιγμή δεν βλέπω ενθαρρυντικές ενδείξεις. Αν έχει νόημα η σύνδεση που υποθέτω ότι υπάρχει ανάμεσα στις οικονομικές αποκλίσεις των κρατών-μελών και στην άνοδο των δεξιών λαϊκισμών, οι θεσμοί της συνταγματικής δημοκρατίας πρόκειται να υποστούν και άλλες ζημιές.

Μόνον όταν είναι ήδη πάρα πολύ αργά αντιλαμβανόμαστε ότι έχουμε φτάσει σε ένα σημείο χωρίς δυνατότητα επιστροφής. Μπορούμε μόνο να ελπίζουμε ότι η ψυχρή άρνηση που αντέταξε η γερμανική ομοσπονδιακή κυβέρνηση στις μεταρρυθμιστικές προτάσεις του Μακρόν δεν ήταν η τελευταία χαμένη ευκαιρία.

ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Πού βαδίζει η Ευρώπη;
Εξήντα χρόνια μετά τη Συνθήκη της Ρώμης, παρακολουθούμε την κρίση εκείνου του μεγάλου σχεδίου που ήταν η διαδικασία ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και, παράλληλα, την κρίση των εθνικών μας δημοκρατιών. Ενας σημαντικός...
Πού βαδίζει η Ευρώπη;
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η Ευρώπη σε σταυροδρόμι
Κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας το βιβλίο του Γάλλου φιλοσόφου Ετιέν Μπαλιμπάρ «Ευρώπη, κρίση και τέλος;» (Ταξιδευτής, 2017). Με αφορμή τη γαλλική έκδοση αυτού του βιβλίου, ο Μπαλιμπάρ είχε δώσει στο...
Η Ευρώπη σε σταυροδρόμι
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Επιστροφή στο σκοτεινό παρελθόν;
Η άνοδος της Ακροδεξιάς σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες προαγγέλλει άραγε την είσοδο σε μια σκοτεινή για τη δημοκρατία εποχή, που κυοφορεί ανατροπές ανάλογες με εκείνες της δεκαετίας του 1930; Στο αγωνιώδες αυτό...
Επιστροφή στο σκοτεινό παρελθόν;
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η άνοδος του εθνικισμού
Δεδομένου ότι ο έλεγχος και η ρύθμιση του παγκόσμιου καπιταλισμού δεν μπορούν να γίνουν σε εθνικό επίπεδο, η Αριστερά καλείται να επιλέξει. Ο Βρετανός κοινωνιολόγος και πολιτικός επιστήμονας Κόλιν Κράουτς...
Η άνοδος του εθνικισμού
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Οι νέοι υπνοβάτες
Ο Ιταλός ιστορικός Εντσο Τραβέρσο είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ της Νέας Υόρκης. Το ακόλουθο άρθρο του δημοσιεύτηκε στην ιταλική εφημερίδα Il Manifesto.
Οι νέοι υπνοβάτες
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Οι επιπτώσεις της ανισότητας
Ο Σερβοαμερικανός οικονομολόγος Μπράνκο Μιλάνοβιτς είναι ένας από τους εγκυρότερους μελετητές του φαινομένου της οικονομικής ανισότητας. Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης του στο ιταλικό...
Οι επιπτώσεις της ανισότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας