Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια πνευματική αντεπανάσταση

Ραφαέλ Γκλικσμάν

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια πνευματική αντεπανάσταση

  • A-
  • A+

Κυκλοφόρησε πρόσφατα και στη γλώσσα μας το βιβλίο του Γάλλου δημοσιογράφου και συγγραφέα Ραφαέλ Γκλικσμάν «Εναντίον της αντιδραστικής σκέψης» (μετάφραση: Βάλια Καϊμάκη, εκδόσεις Πόλις). Ο Γκλικσμάν ανατρέχει στις πηγές της γαλλικής ταυτότητας, για να αντικρούσει τη νέα αφήγηση για την εθνική ιστορία που κατασκεύασε η Ακροδεξιά. Οι αντιδραστικοί θέλουν να μετατρέψουν τη Γαλλία σε μια κλειστή και ξενόφοβη χώρα, σε μια μονόχρωμη κοινωνία με μονοσήμαντη ταυτότητα. Ο Γκλικσμάν μάς θυμίζει τη Γαλλία του Διαφωτισμού και της Επανάστασης, του Βολταίρου και του Ζορές, τη χώρα στην οποία άνθησαν οι ιδέες του ουμανισμού και του κοσμοπολιτισμού, της οικουμενικής χειραφέτησης και της κοινωνικής δικαιοσύνης. Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα συνέντευξης του Ραφαέλ Γκλικσμάν που δημοσιεύτηκε στο διαδικτυακό περιοδικό Témoignage chrétien.

● Πώς έγινε δεκτό το μήνυμα του βιβλίου σας;

Με επιθετικότητα από τους θιασώτες της αναδίπλωσης και της απόρριψης. Υπάρχουν όμως πάρα πολλοί άνθρωποι που προσδοκούν έναν άλλον τύπο λόγου, έναν άλλον τύπο σχέσης με την ταυτότητά μας, με τη Γαλλία, με την ιστορία μας, την κληρονομιά μας, διαφορετικό από εκείνο τον αναδιπλωμένο και κλεισμένο στον εαυτό του, που επιβάλλεται όλο και περισσότερο στη δημόσια συζήτηση.

Οι Γάλλοι δεν έγιναν ξαφνικά ξενόφοβοι, αυτό είναι λάθος. Ποτέ άλλοτε δεν υπήρχαν τόσες οργανώσεις και πρωτοβουλίες υπέρ της διαφορετικότητας. Απλώς, δεν υπάρχουν πλέον οι κοσμαντιλήψεις και τα πολιτικά σχέδια που θα αντιστοιχούσαν σε αυτή τη στράτευση.

Πολλοί Γάλλοι αισθάνονται ότι αυτή η χώρα η κλειστή στην ετερότητα, που τους προτείνουν σήμερα, δεν είναι ούτε η δική τους Γαλλία ούτε η δική τους παράδοση ούτε η δική τους βούληση.

Υπάρχει μια μορφή απαγωγής της ιστορίας μας και της ταυτότητάς μας από αντιδραστικούς στοχαστές και πολιτικούς. Και μια μορφή αναστολής σε εκείνους που αποδέχονται την πολλαπλότητα της ταυτότητάς μας και τον κόσμο. Με το βιβλίο μου θέλησα να πω σε αυτούς τους ανθρώπους: «Μην εντυπωσιάζεστε από τους αντιδραστικούς. Η ιστορία μας είναι με το μέρος σας.

Οι αντιδραστικοί δεν είναι οι θεματοφύλακες της γαλλικής εθνικής ταυτότητας και ιστορίας». Γιατί υπάρχει πράγματι στο παρελθόν μας μια θεώρηση του εαυτού μας και του κόσμου που βρίσκεται ολικά στους αντίποδες της δικής τους.

● Γράφετε ότι από τη στιγμή που έγιναν οι τρομοκρατικές επιθέσεις, το 2015 και το 2016, η κοινωνία αμφιβάλλει ήδη για τις αρχές που σφυρηλάτησαν την ταυτότητά της. Πώς προέκυψε αυτό;

Είναι μια βαθμιαία διολίσθηση. Οι προοδευτικοί διανοούμενοι αφυπνίζονται αργά. Κοιτάζουν γύρω τους χωρίς να κατανοούν γιατί ξαφνικά το «υπερασπιστής των ανθρώπινων δικαιωμάτων» έγινε βρισιά, γιατί ζουν σε μια χώρα στην οποία επικρατούν αντιδραστικοί και ταυτοτικοί ερμηνευτικοί κώδικες. Στην πορεία του χρόνου, δηλαδή των δεκαετιών, οι λεγόμενοι αριστεροί διανοούμενοι, που είχαν αυτοανακηρυχθεί αιώνιοι θεματοφύλακες του ευρωπαϊκού ουμανισμού, έπεσαν σε λήθαργο.

Οι ηγέτες της Αριστεράς είχαν την πολιτιστική ηγεμονία και κατά περιόδους την πολιτική εξουσία.

Νόμιζαν ότι αυτό θα διαρκούσε αιώνια και επομένως εφησύχαζαν και έπαψαν να επιδιώκουν τον κοινωνικό μετασχηματισμό. Επαψαν να επεξεργάζονται τα επιχειρήματά τους, να αναθεωρούν τα συνθήματά τους, να ανανεώνουν τον ιδεολογικό τους εξοπλισμό.

Αφησαν έτσι τα λόγια τους και τις αρχές τους να χάνουν την ουσία τους. Ωστόσο, άλλες έννοιες και άλλες ιδέες ήρθαν να καλύψουν αυτό το κενό. Ετσι θριάμβευσε το αντιδραστικό κίνημα που παρακολουθούμε σήμερα.

Αυτή η κρίση δεν είναι γαλλική, διαπερνάει το σύνολο του δυτικού κόσμου. Πηγάζει πρώτα απ’ όλα από εκείνη την ιδέα ότι η ιστορία τελείωσε, ότι η αγορά θα αποφασίζει πάντοτε για όλα, ότι η παγκοσμιοποίηση θα είναι αυτόματα ευτυχής και θα επεκτείνεται απεριόριστα. Αν εμπνέεται κανείς από αυτή την ιδεολογία, παύει να είναι ικανός για αγώνα.

● Γράφετε επίσης ότι δεν υπήρξε ανασυγκρότηση της Αριστεράς μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού, ότι η Αριστερά δεν ολοκλήρωσε το έργο που όφειλε να κάνει.

Η χειραφέτηση της Αριστεράς από τους παλιούς επαναστατικούς της μύθους είναι κάτι το θετικό, που έγινε από τον Μάη του ʼ68. Αυτή η χειραφέτηση των σωμάτων, των ψυχών, των πνευμάτων ήταν αναγκαία. Ζούσαν σε έναν κόσμο κορεσμένο από ουτοπίες.

Από τη στιγμή όμως που αποδομήθηκαν οι μύθοι, οι οποίοι τους είχαν οδηγήσει να κλείνουν τα μάτια τους στα γκουλάγκ, στα εγκλήματα που είχαν διαπραχθεί, χρειαζόταν να ανασυγκροτηθούν, να ξαναγράψουν μια κοινή ιστορία, να σχεδιάσουν ξανά έναν ορίζοντα προόδου. Αυτή η εργασία δεν έγινε. Και συνήθισαν να ζουν με το κενό. Δεν μπορεί όμως να θεμελιώσει κανείς μια κοινωνία πάνω στο κενό.

Για να φτιαχτεί ένας λαός χρειάζεται ένας κοινός συμβολικός ορίζοντας. Και σήμερα αυτό το κοινό σχέδιο προτείνεται περισσότερο από την Ακροδεξιά παρά από την Κεντροαριστερά. Από μια Ακροδεξιά η οποία άλλωστε σφετερίζεται πολλές μορφές της Αριστεράς, αναφερόμενη στον Ζορές, τον Μπλουμ κ.ά. Λένε: «Ο Λεόν Μπλουμ ή ο Ζαν Μουλέν θα είχαν ψηφίσει το Εθνικό Μέτωπο».

Γιατί μπορούν να το κάνουν αυτό; Επειδή όλες αυτές οι υποχρεωτικές για την Αριστερά αναφορές έχουν χάσει το νόημά τους. Εχουν γίνει άδεια κελύφη, που είναι εύκολο να τα σπάσουν εκείνοι που αρνούνται τον κοσμοπολιτισμό, την αδελφοσύνη. Θα μπορούσαμε να πολλαπλασιάσουμε τους κριτικούς ελέγχους του λόγου της Ακροδεξιάς, αλλά αυτό θα παρέμενε αναποτελεσματικό όσο δεν θα έχουμε προτείνει ένα εναλλακτικό σχέδιο κοινωνικού μετασχηματισμού, που θα απευθύνεται και στους ψηφοφόρους του Εθνικού Μετώπου. Οι Γάλλοι βιώνουν την εμπειρία της τραγικότητας της ιστορίας.

Οταν είσαι 20 ετών σήμερα, έχεις γεννηθεί με τις τρομοκρατικές επιθέσεις, με τον φόβο, με αυτή την επαγγελία της αυξανόμενης ευημερίας που μετατράπηκε σε κοινωνική στασιμότητα, δηλαδή σε υποβάθμιση. Επομένως είσαι ανήσυχος. Αυτή η ανησυχία όμως θα γεννήσει διάφορα πράγματα.

Η θεμελιώδης διακύβευση παραμένει να δούμε αν αυτή θα γεννήσει μια ανανέωση στην Αριστερά, στις ιδέες, στα κινήματα, στις αρχές και στους ανθρώπους, προτού η πανωλεθρία μας μεταφραστεί σε κατάληψη της εξουσίας από το Εθνικό Μέτωπο.

● Ο Ζεμούρ και οι άλλοι αντιδραστικοί στοχαστές επικαλούνται ιστορικά επιχειρήματα και εσείς τους αντιπαραθέτετε άλλα. Τελικά ποιος έχει δίκιο;

Σε αντίθεση με αυτούς, εγώ δεν ισχυρίζομαι ότι η δική μου θεώρηση της ιστορίας της Γαλλίας είναι η μόνη έγκυρη. Αυτό που προτείνουν οι αντιδραστικοί υπήρχε πάντα.

Αντιπροσωπεύει και αυτό ένα μέρος της Γαλλίας, στο οποίο προφανώς δεν προσχωρώ, αλλά είναι υπαρκτό. Η Γαλλία υπήρξε πάντα η αρένα στην οποία αναμετρήθηκαν διαφορετικές αντιλήψεις τού τι σημαίνει να είσαι Γάλλος.

Αυτό που με προβληματίζει σήμερα δεν είναι το ότι υπάρχουν αντιδραστικοί, αλλά είναι η αδυναμία των αναχωμάτων, των οχυρωμάτων και των αντιπάλων τους.

Να γιατί είναι σημαντικό να επανεξετάζουμε την ιστορία μας, για να πούμε ότι εκείνοι που υπερασπίζονται τα δικαιώματα του ανθρώπου, την πολιτισμένη συμβίωση, δεν είναι απάτριδες, αλλά είναι άτομα που πατάνε στο έδαφος της ιστορίας μας, του πολιτισμού μας. […]

ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η δημοκρατία σε κίνδυνο
Με αφορμή την έκδοση του βιβλίου του «Popolo vs democrazia» ο καθηγητής Γιάσα Μουνκ του Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ σημειώνει μεταξύ άλλων ότι ο αυταρχικός λαϊκισμός στρέφεται εναντίον των μειονοτήτων,...
Η δημοκρατία σε κίνδυνο
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η πάλη εναντίον του λάθους
Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το βιβλίο του 97χρονου σήμερα Γάλλου φιλοσόφου και κοινωνιολόγου Εντγκάρ Μορέν: Enseigner à vivre. Manifeste pour changer l’ éducation (Actes Sud, 2014).
Η πάλη εναντίον του λάθους
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Η αμφιβολία ως πυξίδα του λόγου
Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα ομιλίας που εκφώνησε τον περασμένο Ιούνιο ο γνωστός Ιταλός συγγραφέας Κλάουντιο Μάγκρις, στο πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων Milanesiana, που οργανώνει κάθε χρόνο ο...
Η αμφιβολία ως πυξίδα του λόγου
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Οταν ο Γκόρκι επέκρινε τον Λένιν
Το τελευταίο βιβλίο του Τσβετάν Τοντορόφ (Σόφια 1939-Παρίσι 2017) κυκλοφόρησε στη Γαλλία λίγο μετά τον θάνατο του συγγραφέα και έχει τίτλο: Le Triomphe de l’artiste (Flammarion, 2017). Θέμα του είναι οι...
Οταν ο Γκόρκι επέκρινε τον Λένιν
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Αντίδοτα στον φανατισμό
Ο Αμος Oζ δεν είναι μόνον από τους σημαντικότερους Ισραηλινούς συγγραφείς. Είναι δημόσιος διανοούμενος, που αγωνίζεται εναντίον της ισραηλινής κατοχής παλαιστινιακών εδαφών και υπέρ της αναγνώρισης των...
Αντίδοτα στον φανατισμό
ΙΔΕΕΣ - ΠΑΛΙΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ
Τα γνωρίσματα του λαϊκισμού
Ο Μαρκ Λαζάρ είναι καθηγητής Ιστορίας και Πολιτικής Κοινωνιολογίας στο Ινστιτούτο Πολιτικών Σπουδών του Παρισιού και ο Ιλβο Ντιαμάντι είναι καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Ουρμπίνο. Οι δυο...
Τα γνωρίσματα του λαϊκισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας