Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μετά την καραντίνα

Εμβληματικό στιγμιότυπο από τη μεγάλη απεργία του 1937 στην αμερικανική χαλυβουργία. Στο Μονρόε του Μίτσιγκαν, η απεργιακή φρουρά της Νιούτον Στιλ αντιμετωπίζει δυναμικά αστυνομία και απεργοσπάστες. Στην πρώτη γραμμή εργάτριες και υπάλληλοι γραφείου, με μαντίλια στο πρόσωπο και τα απαραίτητα σύνεργα ανά χείρας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μετά την καραντίνα

  • A-
  • A+
Από τον υγειονομικό πόλεμο στον κοινωνικό

Τελικά, η καραντίνα μοιάζει με ποντικοπαγίδα: όσο εύκολα μπαίνει σ’ αυτήν μια κοινωνία, τόσο δύσκολη αποδεικνύεται η συλλογική έξοδος απ’ αυτήν. Για την επιτυχή εφαρμογή της στη χώρα μας, και τη συνακόλουθη διάψευση των ανιστόρητων στερεοτύπων περί εγγενούς απειθαρχίας των Νεοελλήνων, άρκεσαν το σοκ από την τραγωδία της γειτονικής βόρειας Ιταλίας και η επίγνωση των περιορισμένων αντοχών του εγχώριου συστήματος υγείας, έπειτα από δεκαετίες υποχρηματοδότησης και με διακηρυγμένη την κυβερνητική πρόθεση ξηλώματός του. Τα όποια κατασταλτικά μέτρα, λειτούργησαν επειδή ακριβώς στηρίχτηκαν σε μια ευρύτατη κοινωνική συναίνεση.

Δεν χρειάζεται, ωστόσο, ιδιαίτερη σοφία για να αντιληφθεί κανείς πως η δρομολόγηση της εξόδου απ’ αυτό το έκτακτο καθεστώς ανατρέπει σε μεγάλο βαθμό αυτά τα δεδομένα. Οχι μόνο επειδή ένας συλλογικός αυτοεγκλεισμός διαφέρει δομικά από τη συμμόρφωση σ’ ένα σύνθετο σύστημα επιλεκτικών περιορισμών και κανόνων, αλλά και γιατί η κοινωνική νομιμοποίηση αυτού του τελευταίου δεν είναι καθόλου δεδομένη εκ των προτέρων.

Οι σχετικές επιλογές και προτεραιότητες, κατά τη μακρόσυρτη επιστροφή σε κάποια εκδοχή κανονικότητας, θα επαναφέρουν σε πρώτο πλάνο ό,τι απώθησε ο καθολικός, διαταξικός φόβος της προηγούμενης φάσης: τις κοινωνικές ανισότητες που οξύνθηκαν από τη δίμηνη υγειονομική κρίση, την ιδιοτέλεια και ταξική μεροληψία των κρατούντων, τον άνισο επιμερισμό των επιπτώσεων μιας υγειονομικής κρίσης που θα μετατραπεί σε κοινωνική. Την ταξική πάλη, μ’ άλλα λόγια. Ως κοινωνικό φαινόμενο, αυτή η τελευταία δεν πρόκειται βέβαια να εξαλειφθεί επειδή προηγήθηκαν αλλεπάλληλες ήττες του κόσμου της εργασίας· απεναντίας, αυτές οι ήττες εκλαμβάνονται ήδη ως ένα βολικό εφαλτήριο, για την ακόμη δραστικότερη τροποποίηση του συσχετισμού δυνάμεων προς όφελος του μεγάλου και μικρού κεφαλαίου. Σε μια συγκυρία, ιδίως, κατά την οποία θα κριθεί ποιος θα πληρώσει και σε ποιο βαθμό τον λογαριασμό τού «μένουμε σπίτι».

Μπορούμε να είμαστε κάτι παραπάνω από σίγουροι πως οι κυρίαρχες τάξεις και το πολιτικό προσωπικό τους είναι απόλυτα προετοιμασμένες γι’ αυτήν την επερχόμενη σύγκρουση. Αν μη τι άλλο, το έδειξε η αστραπιαία οικοδόμηση του «επιτελικού κράτους» μέσα στο περασμένο καλοκαίρι, με νομοσχέδια έτοιμα από καιρό, προκειμένου να συγκροτηθεί ένα αυταρχικό θεσμικό πλέγμα, οι πραγματικές διαστάσεις του οποίου δεν πρόλαβαν ακόμη να γίνουν ευρύτερα αντιληπτές.

Το δείχνει, επίσης, η απροκάλυπτα σκανδαλώδης διαχείριση του δημόσιου χρήματος εν μέσω καραντίνας, με την πλήρη κάλυψη της ολιγαρχίας των ΜΜΕ. Το προοιωνίζεται, τέλος, η αγχώδης προληπτική καταγγελία του «λαϊκισμού» στο πρωθυπουργικό διάγγελμα της εξόδου από την καραντίνα, αμέσως μετά την πιο χυδαία επίδειξη αυθεντικού λαϊκισμού: τη γλοιώδη αναγόρευση από τον κ. Μητσοτάκη σε «μικρούς ήρωες» όλων ανεξαίρετα των πολιτών («καθένας και καθεμία σας»), απλώς και μόνο επειδή ταμπουρώθηκαν στα σπίτια τους φοβούμενοι μην καταλήξουν στην εντατική!

Το παράδειγμα του Μεσοπολέμου

Ζητούμενο δεν είναι, φυσικά, η καταγγελία αυτής της υποκρισίας ή η απλή προειδοποίηση για τα επερχόμενα δεινά. Είναι η αντίστοιχη εγρήγορση των από κάτω, όχι μόνο για τη συλλογική αυτοάμυνά τους αλλά και για το πέρασμά τους στην αντεπίθεση: να προτείνουν και να επιβάλουν τη δική τους στρατηγική διεξόδου από την κρίση, αποτρέποντας την κοινωνική καταστροφή που εγγυάται το ανθρωποφάγο «αόρατο χέρι» της αγοράς.

Σε κάποιους τομείς, όπως το δημόσιο σύστημα υγείας (η διάλυση του οποίου είχε προαναγγελθεί το φθινόπωρο -ως «Σχέδιο Καρολίνσκα»- από τα κυβερνητικά ΜΜΕ), η τρέχουσα υγειονομική κρίση προσφέρει ακλόνητα επιχειρήματα για την υπεράσπιση κι επέκτασή του, ακόμη και τη δυνατότητα κοινωνικών συμμαχιών με μεσαία στρώματα που κατά άλλα πίνουν νερό στο όνομα της καπιταλιστικής αυτορρύθμισης. Λιγότερο εύκολα θα αποδειχτούν τα πράγματα στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων: η πρόσφατη εξαγγελία από τον κ. Βρούτση «ενός νέου Εργατικού Δικαίου» που «νομοθετείται από την αρχή» εν μέσω κρίσης και ιδιόμορφου στρατιωτικού νόμου, στηρίζεται στις πλάτες όχι μόνο των μεγάλων εργοδοτών αλλά και μιας πολύ ευρύτερης βάσης μικρομεσαίων αφεντικών, η επιβίωση των οποίων στις καινούργιες συνθήκες θα κριθεί κυρίως από τη δυνατότητά τους να κάνουν ό,τι θέλουν τους μισθωτούς σκλάβους τους.

Αν κάτι μας διδάσκει σ’ αυτό το σημείο η Ιστορία, είναι ωστόσο ότι καμία απολύτως έξοδος από οποιαδήποτε κρίση δεν υπήρξε προϊόν διανοητικής επεξεργασίας κάποιων υψηλών επιτελείων. Οποια κι αν υπήρξε κάθε φορά, προέκυψε ως προσαρμογή της πολιτικής των κυβερνώντων (και των επιτελείων τους) στις αντίρροπες πιέσεις που ασκούνταν από αντιτιθέμενα ταξικά συμφέροντα. Για να σταθούμε σ’ ένα μόνο, χαρακτηριστικό παράδειγμα: το αμερικανικό Νιου Ντιλ της δεκαετίας του 1930 δεν υπήρξε απλά και μόνο ένα πρόγραμμα που εμπνεύστηκε ο Ρούζβελτ ή οραματίστηκε ο Κέινς.

Τόσο η δυναμική όσο και τα όριά του κρίθηκαν στην πράξη από τη μαχητική κινητοποίηση εκατομμυρίων Αμερικανών εργατών, με αποκορύφωμα τις μαζικές καταλήψεις εργοστασίων και ορυχείων το 1933 και το 1936-1937. Ακόμη και το περίφημο σκανδιναβικό μοντέλο, ως αποτέλεσμα σκληρών κοινωνικών συγκρούσεων προέκυψε κι όχι σαν απόρροια κάποιας πολιτισμικά επικαθορισμένης διαταξικής «συνεννόησης». Περισσότερα επ’ αυτού θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε σε μελλοντικό αφιέρωμα τούτης εδώ της στήλης.

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
«Ενα πουλάκι λιγότερο»
Πόσο καρπαζοεισπράκτορες είμαστε ως χώρα (και ένοπλες δυνάμεις) κατά τις εικονικές ελληνοτουρκικές αερομαχίες πάνω από το Αιγαίο; H απάντηση στο ερώτημα δεν έχει φιλολογική μόνο σημασία.
«Ενα πουλάκι λιγότερο»
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Από τον Τσόρτσιλ στον Κυριάκο
Παρόλο τον πανικό των ημερών, παραμένει αμφίβολο τι είδους εγχαράξεις θα αφήσει αυτός στο κοινωνικό σώμα. Διαθέτουμε άλλωστε ένα αρκούντως διαφωτιστικό ιστορικό προηγούμενο: την πανδημία της «ασιατικής» ή...
Από τον Τσόρτσιλ στον Κυριάκο
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Για την υπόληψη του Γκέρινγκ...
Η δίκη της «Καστανής Βίβλου» στην Ελλάδα του 1934 ● Ο νυχτερινός εμπρησμός του Ράιχσταγκ το 1933, που χρησιμοποιήθηκε ως αφορμή για την κατάργηση όλων των ατομικών ελευθεριών, η επίσημη εκδοχή των χιτλερικών...
Για την υπόληψη του Γκέρινγκ...
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
«Αποπλανηθέντες από την Ιερά Συμμαχία»
Με την Ελληνική Επανάσταση η Οθωμανική Αυτοκρατορία καλούνταν να διαχειριστεί το πλήγμα της ίδρυσης ενός ανεξάρτητου έθνους-κράτους στη μέχρι τότε «Καλά Προστατευόμενη Επικράτειά της».
«Αποπλανηθέντες από την Ιερά Συμμαχία»
Παρίσι, 26 Ιουνίου 1848: τα πρώτα οδοφράγματα που αποτυπώθηκαν ποτέ από τον φωτογραφικό φακό. Η καταστολή των ιταλικών επαναστάσεων της ίδιας διετίας τροφοδότησε το πρώτο ρεύμα πολιτικών προσφύγων προς το ελληνικό κράτος.
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Στου Οθωνα τα χρόνια
Η εισροή εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων στην Ελλάδα από τη Μέση Ανατολή τα προηγούμενα χρόνια, αποτέλεσε τη γενεσιουργό αιτία σειράς προβλημάτων. Εντούτοις δεν ήταν η πρώτη φορά που η χώρα κλήθηκε να...
Στου Οθωνα τα χρόνια
Ο κύκλος των δημοτικιστών, λίγο πριν από το γύρισμα του αιώνα. Ορθιος αριστερά ο Ψυχάρης, τρίτος από δεξιά ο Παλαμάς και τέρμα δεξιά -όρθιος- ο Ξενόπουλος
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Διάλογος με περικεφαλαία
Δεν χρειάζεται ιδιαίτερη συγκριτική ικανότητα για να διαπιστώσει κανείς τις αναλογίες του δημόσιου διαλόγου των ημερών μας, που πυροδοτήθηκε από την πρόσφατη διαπραγμάτευση για το Μακεδονικό, και των...
Διάλογος με περικεφαλαία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας