Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο «τεντιμποϊσμός» της αλληλεγγύης

Ο πρόεδρος της ΕΦΕΕ Γιάνης Γιανουλόπουλος, κεντρικός ομιλητής στο συλλαλητήριο της 10/8/1964. Στο ακροατήριο διακρίνονται οι Σωτήρης Πέτρουλας (αριστερά), Μανώλης Γλέζος, στρατηγός Αυγερόπουλος, Βασ. Εφραιμίδης, Αντ. Μπριλλάκης, Μίκης Θεοδωράκης (δεξιά).

ΑΡΧΕΙΟ Γ. ΓΙΑΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ

Ο «τεντιμποϊσμός» της αλληλεγγύης

  • A-
  • A+

«Ο Ιμπεριαλισμός επιτίθεται. Το Βιετνάμ κινδυνεύει. Οι Τούρκοι και το ΝΑΤΟ μάς προκαλούν»

Προκήρυξη της οργάνωσης Φίλοι Νέων Χωρών (10/8/1964)

Στο προηγούμενο αφιέρωμά μας είδαμε τη στάση που κράτησε η ελληνική εθνικοφροσύνη απέναντι στον βρόμικο πόλεμο του Βιετνάμ, όσο αυτός βρισκόταν σε εξέλιξη.

Σήμερα θ’ ασχοληθούμε με τις κινητοποιήσεις της αντίπερα όχθης του εγχώριου πολιτικού φάσματος για το ίδιο ζήτημα κατά την πρώτη τριετία της αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης στην Ινδοκίνα.

Προτού, δηλαδή, το στρατιωτικό πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 θέσει εκτός νόμου κάθε δημόσια δράση της Αριστεράς.

Δαβίδ εναντίον Γολιάθ

Οπως ήταν φυσικό, η ελληνική Αριστερά (και δη η νεολαία της, που ζούσε τότε το δικό της προδρομικό «’68») έβλεπε τις εξελίξεις στη ΝΑ Ασία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Οχι μόνον επειδή οι εικόνες των μαζικών βομβαρδισμών, των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων και των βασανιστηρίων στα οποία υποβάλλονταν οι αιχμάλωτοι –ή απλώς «ύποπτοι»– Βιετκόνγκ παρέπεμπαν σε ακόμη νωπά βιώματα της γερμανοϊταλικής Κατοχής, των Δεκεμβριανών και του Εμφυλίου· αλλά και διότι εξίσου σημαντική ήταν η εντύπωση που αυτή η τιτανομαχία, ανάμεσα στην ισχυρότερη στρατιωτική μηχανή της υφηλίου και τους μαχητές μιας μικρής τριτοκοσμικής χώρας, προκαλούσε σ’ Ανατολή και Δύση.

«Δεν είναι εύκολο για τους σημερινούς αναγνώστες κάτω των 60-65 ετών να κατανοήσουν το εύρος και το πάθος των αντιδράσεων που προκάλεσε το μισοξεχασμένο σήμερα έπος εκείνου του πολέμου», εκτιμά ο ιστορικός Γιάνης Γιανουλόπουλος, πρόεδρος τότε της ΕΦΕΕ, με πρωταγωνιστικό ρόλο στην οργάνωση των σχετικών κινητοποιήσεων.

«Ο κόσμος αντιδρούσε διότι, μεταξύ άλλων, παρακολουθούσε κάτι σαν την πάλη του Δαβίδ με τον Γολιάθ της Βίβλου. Εβλεπες ανθρώπους, για τους οποίους κανείς δεν θα ισχυριζόταν πως μπορούσαν ν’ ανήκουν στο λεγόμενο “κοινό της Αριστεράς”, να διασχίζουν κι αυτοί, κατά χιλιάδες, τούς δρόμους του κεντρικού Λονδίνου, για παράδειγμα, φωνάζοντας ρυθμικά “Χο-Χο-Χο - Τσι-Μινχ” και “Νίκη για το ΝLF” (το ΕΑΜ του Ν. Βιετνάμ), ή το σύνθημα “Το FLN θα νικήσει”, στις επίσης πολύ μεγάλες διαδηλώσεις στο Παρίσι».

Το ενδιαφέρον γι’ αυτή την τιτανομαχία αποτυπώνεται ευκρινώς στα πολυσέλιδα αφιερώματα στρατευμένων περιοδικών, όπως η «Πανσπουδαστική» ή η «Επιθεώρηση Τέχνης».

Αντανακλάται επίσης στην έκδοση βιβλίων – από το δημοσιογραφικό οδοιπορικό της Γαλλίδας Μαντλέν Ριφφώ «Με τους αντάρτες του Βιετνάμ» (Αθήνα 1966, εκδ. Θεμέλιο) και τον πρώτο τόμο της τριλογίας «Βρώμικοι Πόλεμοι» των Περικλή Ροδάκη και Γιάννη Γαλανόπουλου (Αθήνα 1966, εκδ. Αναγέννηση), μέχρι δυο σχετικά έργα του Μενέλαου Λουντέμη, που κυκλοφόρησαν το 1966 από τις εκδόσεις Δωρικός: ένα οδοιπορικό στο Βόρειο Βιετνάμ («Μπατ Τάι») κι ένα εκλαϊκευμένο χρονικό του πολέμου («Αρχιτέκτονες του τρόμου»).

Η ενημέρωση του πιο στρατευμένου πυρήνα περνούσε από περισσότερα κανάλια: «Εμείς εδώ, γενικές πληροφορίες για τις εξελίξεις του πολέμου και τις αντιπολεμικές κινητοποιήσεις στις ΗΠΑ είχαμε, όπως όλοι, από τις ελληνικές εφημερίδες», θυμάται ο κ. Γιανουλόπουλος. «Πολύ περισσότερα όμως ήταν αυτά που μαθαίναμε από το Γραφείο Διεθνών Σχέσεων της ΕΦΕΕ (Βασίλης Κωστόπουλος) και τα ξένα έντυπα, φοιτητικά κυρίως, που έφταναν στα γραφεία του περιοδικού “Πανσπουδαστική”».

Γι’ αυτή την εσωτερική ενημέρωση και τα συνακόλουθα πολιτικά καθήκοντα χαρακτηριστικό είναι το Δελτίο Πληροφοριών του Γραφείου για τον Οκτώβριο του 1964, αναρτημένο στον ιστότοπο των ΑΣΚΙ:

«Από την Ενωση Φοιτητών του Ν. Βιετνάμ λάβαμε γράμμα που ανέφερε ότι στις 27 Σεπτεμβρίου 1964 βόμβες των ΗΠΑ βομβάρδισαν χωριά και 100 ψαρόβαρκες των χωρικών με αποτέλεσμα να σκοτωθούν πάνω από 600 άτομα και να τραυματιστούν αμέτρητα άλλα. Το γράμμα συμπληρώνει ότι τέτοια τρομοκρατικά μέτρα κατά του άμαχου πληθυσμού είναι από τις παράφρονες πράξεις της κλίκας του Khanli [του Νοτιοβιετναμέζου δικτάτορα εκείνων των ημερών] που υποστηρίζεται από τις ΗΠΑ, εν όψει των νέων αποτυχιών τους στο Ν. Βιετνάμ. Τελικά το γράμμα ζητά τη συμπαράσταση της ΕΦΕΕ και την καταδίκη τέτοιων πράξεων».

Οι συγκεντρώσεις της ΕΦΕΕ για το Βιετνάμ το 1964-1965, προτού δηλαδή το βασιλικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1965 αναδείξει ως πρωτεύοντα λόγο κινητοποίησης τις εσωτερικές εξελίξεις, υπήρξαν οι μαζικότερες της εποχής σε όλη την Ευρώπη και συνέπεσαν χρονικά με τις πρώτες διαδηλώσεις κατά του πολέμου στις ίδιες τις ΗΠΑ.

«Τούτο δεν οφείλεται στο ότι εμείς ήμαστε πιο ενημερωμένοι για το τι συνέβαινε στο Βιετνάμ, ή “πιo αριστεροί” απ’ όλους τους υπόλοιπους Ευρωπαίους φοιτητές και τις Ενώσεις τους», εξηγεί ο κ. Γιανουλόπουλος. «Σ’ εκείνη τη χρονική συγκυρία, όμως, με πρόσφατες τις κινητοποιήσεις για το 114 και το 15%, κι ακόμα πιο πρόσφατες εκείνες για την επίθεση εναντίον της Κύπρου, η ΕΦΕΕ διέθετε μια εντελώς ειδική κινηματική δυναμική».

Κύπρος και Βιετνάμ

Η πρώτη συγκέντρωση στην οποία έπεσαν συνθήματα αλληλεγγύης στον αγώνα των Βιετναμέζων είχε οργανωθεί για το Κυπριακό, σε μια συγκυρία που προκαλούσε αναπόφευκτες συγκρίσεις.

Στις 5 Αυγούστου 1964 η αμερικανική αεροπορία βομβάρδισε για πρώτη φορά το Βόρειο Βιετνάμ, ως «αντίποινα» για ένα άκρως αμφιλεγόμενο ναυτικό επεισόδιο εντός των βορειοβιετναμικών χωρικών υδάτων, και τη μεθεπομένη το Κογκρέσο εξουσιοδότησε τον πρόεδρο Τζόνσον να προβεί σε στρατιωτικές ενέργειες δίχως επίσημη κήρυξη πολέμου.

Τις αμέσως επόμενες μέρες (7-9 Αυγούστου) η τουρκική αεροπορία επέδραμε κατά της Κύπρου, πολυβολώντας και βομβαρδίζοντας με ναπάλμ ελληνοκυπριακές θέσεις και χωριά ως απάντηση στις πρόσφατες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις της Εθνοφρουράς του Γρίβα στην περιοχή της Μανσούρας.

Για την ελληνική κοινή γνώμη, ιδίως της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς, η ταύτιση ανάμεσα στους δυο βομβαρδισμούς ήταν αυτονόητη: τα αεροσκάφη και τα πολεμοφόδιά τους ήταν αμερικανικής κατασκευής, τα δε τουρκικά ανήκαν στο ΝΑΤΟ και σκότωναν ομοεθνείς μιας συμμαχικής χώρας όπως η Ελλάδα.

Παρ' όλο που η τουρκική απόβαση στο νησί αποτράπηκε με αμερικανική παρέμβαση, η αξία της ΝΑΤΟϊκής προστασίας των εθνικών συμφερόντων και της ασφάλειας της Ελλάδας αμφισβητούνταν πλέον έντονα –με αποτέλεσμα ένα διάχυτο αίσθημα όχι μόνον αλληλεγγύης, αλλά και κοινότητας συμφερόντων με τα αντιιμπεριαλιστικά απελευθερωτικά κινήματα του Τρίτου Κόσμου.

Την ίδια στιγμή που, κατά την «Αυγή» (13/8/1964), ο ραδιοσταθμός των Ενόπλων Δυνάμεων επιδιδόταν σε «αηδιαστική και εξοργιστική υμνολογία των γκανγκστερικών επιδρομών των Αμερικανών στο Β. Βιετνάμ».

Στις 10 Αυγούστου 1964 η ΕΦΕΕ οργάνωσε στα Προπύλαια μαζικότατο συλλαλητήριο για το Κυπριακό, όπου κυριαρχούσε η παρουσία της Αριστεράς με αντιιμπεριαλιστική συνθηματολογία.

«Αποτέλεσμα τούτου ήτο να υποστή τραγικήν ήτταν ο φοιτητικός κόσμος της χώρας, η φωνή του οποίου επνίγη χθες από τα ανθελληνικά κομμουνιστικά συνθήματα», διαβάζουμε σε πανομοιότυπη εκτίμηση των εφημερίδων «Ημέρα» και «Απογευματινή» (11/8).

Στην ομιλία του προς τους συγκεντρωμένους, ο πρόεδρος της ΕΦΕΕ θύμισε τις «εκατόμβες θυμάτων» της αγγλικής επέμβασης στα Δεκεμβριανά του 1944 («Δημοκρατική Αλλαγή», 11/8) και πρόσθεσε μια έκτακτη, εκτός κειμένου, αναφορά στον πρόσφατο βομβαρδισμό του Βιετνάμ.

Ακόμη πιο ρητή σύνδεση έκαναν τα φέιγβολάν της οργάνωσης «Φίλοι Νέων Χωρών» (ΦΝΧ) του Νίκου Ψυρούκη, που σκορπίστηκαν στον περιβάλλοντα χώρο: «Λαέ της Αθήνας. Ο Ιμπεριαλισμός επιτίθεται. Το Βιετνάμ κινδυνεύει. Οι Τούρκοι και το ΝΑΤΟ μάς προκαλούν. Αίσχος στους ειρηνοποιούς του ΟΗΕ. Εξω η Ελλάδα από το ΝΑΤΟ - Ενωση».

Το φέιγβολάν των ΦΝΧ, με την πρώτη αναφορά στον πόλεμο του Βιετνάμ

ΑΡΧΕΙΟ Γ. ΓΙΑΝΟΥΛΟΠΟΥΛΟΥ

Ηταν η τελευταία συγκέντρωση του είδους σε ανοιχτό χώρο που επέτρεψε η δημοκρατική κυβέρνηση Παπανδρέου.

Με δηλώσεις του το πρωί της ίδιας μέρας, ο πρωθυπουργός εμφανίστηκε σαν μεγαλόθυμος ηγέτης που παραχώρησε την άδεια (που δεν είχε ζητηθεί, καθώς το κίνημα του 114 θεωρούσε κατακτημένο δικαίωμά του τις συγκεντρώσεις στα Προπύλαια), απηύθυνε δε στους οργανωτές δυο «συστάσεις»: (α) «Να αποφευχθούν ασχημίαι εκδηλώσεων εις βάρος άλλων Κρατών» και (β) «όπως η συγκέντρωσις, έπειτα από τας ομιλίας, διαλυθή ησύχως», με το σκεπτικό πως «ουδέν προσθέτουν αι διαδηλώσεις εις τας οδούς, πέραν της διακοπής των συγκοινωνιών, και βλάπτουν αι πορείαι προς τας πρεσβείας, διότι δημιουργούν διεθνείς παρεξηγήσεις».

Ακολούθησε, το ίδιο μεσημέρι, ειδική σύσκεψη του πρωθυπουργού με υπηρεσιακούς παράγοντες και την ηγεσία των σωμάτων ασφαλείας, όπου εξετάστηκαν «θέματα αναγόμενα εις την τήρησιν της τάξεως εν όψει των επικειμένων συλλαλητηρίων διά το Κυπριακόν, πιθανών εργατικών εκδηλώσεων κ.λπ.» («Καθημερινή» 11/8/1964).

Δύο μέρες μετά, η αστυνομία απαγόρευσε προγραμματισμένη συγκέντρωση της ΕΦΕΕ στην πλατεία Κοτζιά (14/8), «διά λόγους δημοσίας τάξεως και κυκλοφορίας».

Ηταν προφανές πως η ηγεμονία της Αριστεράς στο «εθνικό» πεζοδρόμιο κι ο εμπλουτισμός αυτού του τελευταίου με ευρύτερο αντιιμπεριαλιστικό περιεχόμενο έπρεπε πάση θυσία ν’ ανασχεθούν.

Αστυνομικές απαγορεύσεις

Ο επόμενος γύρος αφορούσε καθαρά το Βιετνάμ, με το Κυπριακό ως βοηθητική μόνο επίκληση.

Από τις αρχές του 1965 η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ στη ΝΑ Ασία κλιμακώνεται: στις 7 Φεβρουαρίου ξεκινούν συστηματικοί πλέον βομβαρδισμοί του Β. Βιετνάμ· στις 8 Μαρτίου οι πρώτοι πεζοναύτες αποβιβάζονται στην Ντανάνγκ· στις 8 Ιουνίου το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοινώνει την κανονική πλέον συμμετοχή των αμερικανικών στρατευμάτων στις μάχες.

Την άνοιξη του 1965 σημειώνονται και οι πρώτες μαζικές αντιπολεμικές κινητοποιήσεις στις ίδιες τις ΗΠΑ, αρχής γενομένης από τα Πανεπιστήμια του Μίσιγκαν (24/3) και του Μπέρκλεϊ (21-22/5).

Στην Ελλάδα, οι πρώτες συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας για την αμερικανική επέμβαση πραγματοποιούνται από συλλογικότητες της Αριστεράς σε κλειστούς χώρους: από τη Νεολαία Λαμπράκη στο θέατρο «Γκλόρια» (18/3) και την Ελληνική Επιτροπή για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη (ΕΕΔΥΕ) στο θέατρο «Χατζηχρήστου» (23/3).

Στην πρώτη κυριάρχησαν τα συνθήματα «Δολοφόνοι των λαών» (πρόδρομος του «Φονιάδες των λαών Αμερικάνοι»), «Εξω από το ΝΑΤΟ» κι «Εξω οι Αμερικανοί» («Αυγή», 17/3), στο δεύτερο ο ομιλητής Μιχάλης Κύρκος «στάθηκε ιδιαίτερα στον τρόπο με τον οποίο διεξάγουν οι Αμερικανοί τον πόλεμο (δολοφονία αμάχων, βόμβες ναπάλμ, χημικά αέρια, καταστροφή ορυζοκαλλιέργειας)» («Αυγή», 30/3).

Το έγγραφο της απαγόρευσης και τα αποτελέσματά της

ΓΑΚ / ΑΡΧΕΙΟ ΝΟΜΑΡΧΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ

Η κάθοδος στο πεζοδρόμιο δεν ήταν εύκολη υπόθεση. Ενόψει της πρώτης εκδήλωσης, η Αστυνομική Διεύθυνση Αθηνών ενημέρωσε, λ.χ., τη Νομαρχία πως «υπάρχουσι πληροφορίαι ότι θα δημιουργηθώσι έκτροπα εις βάρος καταστημάτων Αμερικανικού ενδιαφέροντος ήτοι πρεσβεία κ.λπ.» και πήρε τα προβλεπόμενα μέτρα για να εμποδίσει κάθε απόπειρα μετατροπής της συγκέντρωσης σε διαδήλωση (ΓΑΚ / Αρχείο Ν. Αττικής, φ. 33).

Στη δεύτερη περίπτωση, μερικές εκατοντάδες μέλη της ΕΕΔΥΕ και συνοικιακών Επιτροπών Ειρήνης κατευθύνθηκαν τρεις μέρες αργότερα στην αμερικανική πρεσβεία για να επιδώσουν, εν είδει διαδήλωσης, το ψήφισμα της εκδήλωσης. Ισχυρές αστυνομικές δυνάμεις με πυροσβεστικές αντλίες τούς εμπόδισαν να πλησιάσουν το κτίριο και το ψήφισμα επιδόθηκε από ολιγάριθμη αντιπροσωπεία («Αυγή», 2/4).

Πολύ διαφορετικά εξελίχθηκαν τα πράγματα με την προγραμματισμένη από την ΕΦΕΕ για τις 2 Απριλίου συγκέντρωση στα Προπύλαια και πορεία στην αμερικανική πρεσβεία. Μία μέρα πριν, ο αστυνομικός διευθυντής Αρχοντουλάκης κάλεσε το προεδρείο της ΕΦΕΕ και του ανακοίνωσε την απαγόρευσή της «διά λόγους δημοσίας Τάξεως, Ασφαλείας και κυκλοφορίας».

Οι διοργανωτές υπέγραψαν ότι έλαβαν γνώση της απαγόρευσης, επέμειναν όμως στη διοργάνωση της συγκέντρωσης:

«Δεν αναγνωρίζουμε στις αστυνομικές αρχές το δικαίωμα να “εγκρίνουν” ή “να μην εγκρίνουν” τις συγκεντρώσεις των φοιτητών στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου μας, που οι φοιτητικοί αγώνες τα έκαναν σύμβολο δημοκρατίας στα μαύρα χρόνια της ΕΡΕ», διαβάζουμε στην ανακοίνωσή τους που δημοσιεύτηκε πρωτοσέλιδα στην «Αυγή» της επομένης – μαζί με την υπενθύμιση πως ακόμη και η ΕΡΕ «δεν τόλμησε ούτε την εποχή της πιο στυγνής βίας, όταν οι δρόμοι της Αθήνας βάφονταν με αίμα, να επιβάλει στους φοιτητές τις αστυνομικές απαγορεύσεις για τον χώρο των Προπυλαίων, τον χώρο που ακούσθηκαν οι πρώτες διαμαρτυρίες για τον καραμανλικό φασισμό, τον χώρο απ’ όπου ξεκίνησε η σπίθα της αλλαγής, τον χώρο απ’ όπου ξεπήδησε η νίκη της 16ης Φεβρουαρίου» (η εκλογική, τουτέστιν, συντριβή της Δεξιάς το 1964).

Η ανακοίνωση κατέληγε με μια ιεράρχηση της δημοκρατικής, εθνικής κι αντιιμπεριαλιστικής στοχοθεσίας: «Ολοι στις 8 μ.μ. στα Προπύλαια. Για να υπερασπιστούμε το πανεπιστημιακό μας άσυλο. Για να σταματήσουν οι φιλοτουρκικές επεμβάσεις των Αμερικανών στην Κύπρο και οι βομβαρδισμοί στο Βιετνάμ».

Εχοντας υπόψη την επικείμενη αναμέτρηση, ο Αρχοντουλάκης έστειλε «υπερεπείγον» έγγραφο σε Νομαρχία και Εισαγγελία, ζητώντας να ορίσουν αντιπροσώπους «διά την δέουσαν εποπτείαν εν τη αρμοδιότητί των» (ΓΑΚ, ό.π.).

Σύγκρουση και καταδίκες

Η απόπειρα της ΕΦΕΕ να σπάσει την απαγόρευση και η βίαιη καταστολή της αποτελούσαν γεγονότα δίχως προηγούμενο στο δεκαεπτάμηνο του δημοκρατικού ανοίγματος της Ενωσης Κέντρου (μ’ εξαίρεση, ίσως, την εργοστασιακή κατάληψη του Λαυρίου το προηγούμενο καλοκαίρι).

Σε σχέση με τις ημέρες της ΕΡΕ, η αστυνομική βία κρατήθηκε πάντως σε κάποια όρια: για τη διάλυση των διαδηλωτών δεν χρησιμοποιήθηκαν (ξύλινα) κλομπ αλλά μόνο λαβές και μπουνοκλότσιδα, οι δε ξυλοδαρμοί συλληφθέντων περιορίστηκαν στις στιγμές της σύλληψής τους, δίχως οδυνηρά μεθεόρτια κατά την πολυήμερη κράτησή τους στην Ασφάλεια της οδού Μπουμπουλίνας.

Οπως διαπίστωσαν κατά τη διάρκεια αυτής της τελευταίας, το βασανιστήριο της «φάλαγγας» εφαρμοζόταν εκεί καθημερινά, σε βάρος όμως των ποινικών αποκλειστικά κρατουμένων – όσων, ιδίως, τα αδικήματα είχαν σχέση με ναρκωτικά.

Η επιβολή της απαγόρευσης ξεκίνησε από το μεσημέρι, με περικύκλωση των Προπυλαίων από την αστυνομία και «έγκαιρον» απομάκρυνση «διαφόρων νέων» που είχαν ήδη καταφύγει εκεί.

Στις 3 μ.μ., διαβάζουμε στα «Νέα» (3/4), «τα περιπολικά της Αμέσου Δράσεως, ομάδες δακρυγόνων, το Μηχανοκίνητο της Γενικής Ασφαλείας, πυροσβεστικές αντλίες, δεκάδες ανδρών της Γενικής Ασφαλείας με πολιτικά, είχαν διασκορπιστεί στους κεντρικούς δρόμους και είχαν καταλάβει επίκαιρες θέσεις προ της αμερικανικής πρεσβείας και του Πανεπιστημίου».

Το επόμενο εξάωρο, επανειλημμένες απόπειρες ομάδων των 100-150 διαδηλωτών να φτάσουν στα Προπύλαια διαλύονταν διαρκώς από την αστυνομία.

Μία απ’ αυτές, που χτυπήθηκε στη συμβολή των οδών Πανεπιστημίου και Ιπποκράτους, είχε επικεφαλής τον βουλευτή (και πρόεδρο της ΔΝΛ) Μίκη Θεοδωράκη· σύμφωνα με το αστυνομικό ρεπορτάζ της φιλοκυβερνητικής «Ελευθερίας», οι εν λόγω διαδηλωτές «προεκάλουν τους αστυνομικούς με συνθήματα όπως “Φασίστες”, “Καραμανλήδες” κ.λπ.».

Ρεπορτάζ της επομένης αναφέρουν επίσης ότι ασφαλίτες εισέβαλαν στη Φοιτητική Λέσχη της Ιπποκράτους και στη Νομική, καταδιώκοντας και ξυλοκοπώντας διαδηλωτές.

Τα σοβαρότερα επεισόδια έγιναν στη Σόλωνος, κατά την προσπάθεια των φοιτητών που κατέφυγαν εκεί να ξαναβγούν στον δρόμο· ακολούθησε έφοδος της αστυνομίας στο κτίριο και φυγή των «ταραξιών» από τη Ναυαρίνου.

Η τελευταία πράξη παίχτηκε μεταξύ 9 και 11 μ.μ., στη Βασιλίσσης Σοφίας. Περίπου 300 διαδηλωτές συγκεντρώθηκαν εκεί σε μικροομάδες, σαν επιβάτες τρόλεϊ, με σκοπό να προχωρήσουν μέχρι την πρεσβεία. «Αι ισχυραί αστυνομικαί δυνάμεις αι οποίαι ευρίσκοντο εκεί, τους αναχαίτισαν και τους διέλυσαν προς την πλευράν του “Χίλτον”», μας πληροφορεί το «Βήμα» (3/4). «Εις το σημείον αυτό οι διαδηλωταί ήρχισαν να εκσφενδονίζουν πέτρες εναντίον των αστυνομικών και ένας αστυνομικός ετραυματίσθη εις την κοιλιακήν χώραν».

Η περιγραφή αυτής της τελευταίας σύγκρουσης από την «Αυγή» είναι, πάλι, ασαφώς επική: «Οι περίοικοι που είχαν κρεμαστεί στα παράθυρα τους χειροκροτούσαν. Η δύναμη που βρισκότανε εκεί επιτίθεται αλλά μπροστά στην ορμητικότητα των διαδηλωτών υποχωρεί. Οι συγκρούσεις μπροστά στην πρεσβεία είναι σκληρές. Οι αστυνομικοί θέλουν να εκδικηθούν για την “ενόχληση” που δέχτηκαν οι Αμερικανοί αλλά και οι φοιτητές θέλουν να την παρατείνουν όσο είναι δυνατό περισσότερο. Πολλοί νέοι συλλαμβάνονται».

Τελικός απολογισμός των συγκρούσεων ήταν 9 αστυνομικοί και τουλάχιστον 20 διαδηλωτές τραυματίες, 51 προσαγωγές και 12 συλλήψεις.

ΑΣΚΙ / ΑΡΧΕΙΟ Μ. ΜΑΝΩΛΑΚΟΥ - «Η ΑΥΓΗ» 11/4/1965

↳ Στιγμιότυπα από τη δίκη των συλληφθέντων. Στην μεγάλη φωτογραφία, τρεις από τους τέσσερις αποφυλακισθέντες εγκαταλείπουν τον χώρο των δικαστηρίων (από αριστερά: Κ. Σαριδάκης, Μίμης Μανωλάκος και Κώστας Βεργόπουλος). Κάτω, «αλληλέγγυοι» συγκεντρωμένοι στο κτίριο της οδού Σανταρόζα για ν' ακούσουν την απόφαση (10/4/1965)

Στη διάρκεια των επεισοδίων χτυπήθηκαν από αστυνομικούς τρεις δημοσιογράφοι της «Αυγής» (Κυριάκος Λειβαδίτης, Γιάννης Θεοδωράκης, Νικηφόρος Αντωνόπουλος), ένας της «Δημοκρατικής Αλλαγής» (Γιώργος Βότσης) και κατασχέθηκαν φωτογραφικές μηχανές – εξ ου και τα διαθέσιμα ενσταντανέ είναι ιδιαίτερα φτωχά.

Μεταξύ των τραυματιών, τα ονόματα των οποίων δημοσιεύτηκαν στις εφημερίδες, περιλαμβάνονταν ο Κώστας Βεργόπουλος, ο Βασίλης Κωνσταντινέας, ο Γιάννης Μάνος (στέλεχος της κυβερνητικής ΕΔΗΝ), ο Νίκος Κιάος κι η Αλεξάνδρα Δρόσου, γνωστότερη στις μέρες μας ως Αλέκα Παπαρήγα.

Οι 12 συλληφθέντες (8 φοιτητές, 3 σπουδαστές κι ο υφαντουργός Θεολόγος Ψαραδέλλης) οδηγήθηκαν την επομένη στο Αυτόφωρο κατηγορούμενοι για συμμετοχή σε παράνομη συγκέντρωση, παρακώλυση συγκοινωνιών, εξύβριση και σωματικές βλάβες, με τις επιβαρυντικές διατάξεις του Ν.Δ. 4000 (τεντιμποϊσμός)· δύο απ’ αυτούς, ο πρόεδρος κι ο γ.γ. της ΕΦΕΕ, Γιάνης Γιανουλόπουλος και Λευτέρης Τσίλογλου, για ηθική αυτουργία στα παραπάνω.

Οκτώ παρέμειναν προφυλακισμένοι στην Μπουμπουλίνας επί μία βδομάδα, μέχρι το τέλος της δίκης, κι εννιά καταδικάστηκαν τελικά στις 9 Απριλίου σε ποινές φυλάκισης 3½-9 μηνών, εκ των οποίων μόνον ένας για «τεντιμποϊσμό».

Η δίκη στο Εφετείο έγινε σε λιγότερο από ένα δίμηνο (26-27 Μαΐου), μείωσε τις ποινές σε 2-9 μήνες, δίχως «τεντιμποϊσμό» (δηλαδή υποχρεωτική έκτιση).

Εισαγγελέας στην πρωτόδικη δίκη ήταν ο Παναγιώτης Ταρασουλέας, θύμα αργότερα πυροβολισμού στα πόδια από τη 17Ν.

Μεταξύ των συνηγόρων υπεράσπισης διακρίνουμε πάλι τα ονόματα του Βαγγέλη Γιαννόπουλου και του Αλέξανδρου Λυκουρέζου. Ως μάρτυρας υπεράσπισης στη δίκη των συλληφθέντων (7/4), ο Μίκης Θεοδωράκης απέδωσε, τέλος, την αστυνομική βία σε «οξεία Καραμανλίτιδα».

Η αλληλεγγύη

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές πτυχές των γεγονότων υπήρξε η μαζική συμπαράσταση προς τους κατηγορουμένους, που διέλυσε το κλίμα της κρατικής τρομοκρατίας.

Το διαπιστώνουμε, μεταξύ άλλων, από το ρεπορτάζ της αριστοκράτισσας «Καθημερινής» (7/4): «Η δίκη ήρχισε την 7.30 μ. και εσυνεχίσθη μέχρι του μεσονυκτίου υπό τους αλλαλαγμούς εκατοντάδων νεαρών, οι οποίοι διά κραυγαλέων παρεμβάσεων, χειροκροτημάτων και πάσης φύσεως εκδηλώσεων εντός και εκτός της αιθούσης του δικαστηρίου, έδωσαν εις την δίκην καθαρώς δημοκρατικόν –ως το αντελαμβάνοντο– χρώμα. Σημειωτέον ότι εις τα παράθυρα της αιθούσης είχον αναρριχηθή νέοι και νεάνιδες ως να επαρακολούθουν ποδοσφαιρικόν αγώνα».

Οι εκδηλώσεις αλληλεγγύης δεν περιορίστηκαν φυσικά στις δικαστικές αίθουσες. Στις 5 Απριλίου, η «αριστερή» ΕΦΕΕ και η «κεντρώα» ΔΕΣΠΑ (με πρόεδρο τον Νίκο Κωνσταντόπουλο) οργάνωσαν νέα συγκέντρωση στα Προπύλαια, ως εκδήλωση διαμαρτυρίας για την αστυνομική βία και συμπαράστασης στους δικαζόμενους.

Ο γ.γ. της ΔΕΣΠΑ κατήγγειλε πως η κυβέρνηση «άφησε αντιδραστικά και φασιστικά στοιχεία να ανασυνταχθούν και να εκδηλώσουν τη θέλησή τους να καταλύσουν το κράτος και τη Δημοκρατία» και ζήτησε «πλήρη εκκαθάριση του κρατικού μηχανισμού» από «τα κακοήθη νεοπλάσματα της ανωμαλίας».

Ο ομιλητής της ΕΦΕΕ Γ. Πανούσης τόνισε πως «η πολιτική του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού στο Βιετνάμ και την Κύπρο είναι όψεις της μιας και αδιαίρετης πολιτικής των Αμερικανών απέναντι στο κίνημα των λαών για εθνική ανεξαρτησία και κοινωνική πρόοδο και στο απαράγραπτο δικαίωμα των λαών για αυτοδιάθεση», ενώ διαβάστηκε και σχετικό μήνυμα των προφυλακισμένων ηγετών της φοιτητικής ένωσης.

Τρεις μόλις μήνες πριν από τα Ιουλιανά, ορατός ήταν επίσης ο εσωτερικός διχασμός της κυβερνώσας Ενωσης Κέντρου. Ενώ η νεολαία της πραγματοποίησε διάβημα στον υπουργό Δημόσιας Τάξης, ζητώντας την τιμωρία των «παρεκτραπέντων» οργάνων, ο βουλευτής Ιάκωβος Διαμαντόπουλος (προπολεμικός εθνικοσοσιαλιστής και μελλοντικός αποστάτης) κατέθεσε ερώτηση κατά των διαδηλωτών, που «δι’ απειλών και των κραυγών “φασίστες” προς τα όργανα ασφαλείας» υπέπεσαν στο «αδίκημα της αντιστάσεως κατά της αρχής», ζητώντας να πληροφορηθεί «αν το υπουργείον Δικαιοσύνης προέβη εις παραγγελίαν διώξεως κατά παντός υπευθύνου διά την παράνομον συγκέντρωσιν» («Καθημερινή», 6/4).

Εμφανής υπήρξε, τέλος, η διαφορά μεταξύ Αθήνας και συμπρωτεύουσας. Σε συγκέντρωση της ΕΦΕΕ στο Χημείο του ΑΠΘ με σύνθημα «Κάτω τα χέρια από το Βιετνάμ» (6/4), μας πληροφορεί η «Καθημερινή» της επομένης, μαζεύτηκαν μόλις 150 άτομα: «Οι κεντροδεξιοί φοιτηταί απέσχον της συγκεντρώσεως. Μόνον μία ομάς εξ 20 φοιτητών, όταν οι κομμουνισταί έρριψαν τα ως άνω συνθήματα, απήντησεν “Κάτω τα χέρια από την Ουγγαρίαν”. Οι συγκεντρωθέντες διελύθησαν ησύχως».

«Ανεύθυνος αναχρονισμός»

Πρωτοσέλιδος τίτλος του «Εθνους» (3/4/1965). Για τα εθνικώς ορθά ΜΜΕ, η διεθνιστική αλληλεγγύη ήταν ακατανόητη

Η οξύτερη ίσως καταδίκη της κινητοποίησης της ΕΦΕΕ για το Βιετνάμ προήλθε από ένα πάλαι ποτέ στέλεχος του ΕΑΜ στον δημοσιογραφικό χώρο: τον άκρως δημοφιλή, τότε, επιφυλλιδογράφο των «Νέων», Δημήτρη Ψαθά.

Απευθυνόμενος προσωπικά στον Μίκη Θεοδωράκη κι επικαλούμενος το παράδειγμα της Σοβιετικής Ενωσης, που στις 4 Μαρτίου είχε καταστείλει βίαια τις δυναμικές διαδηλώσεις Ασιατών φοιτητών για το Βιετνάμ μπροστά στην αμερικανική πρεσβεία της Μόσχας, ο Ψαθάς κατήγγειλε από τη στήλη του (5/4/1965) τους οργανωτές της συγκέντρωσης στα Προπύλαια σαν υπονομευτές των εθνικών συμφερόντων:

«Τόσο η ηγεσία της ΕΔΑ όσο κι εσύ ο ίδιος εξακολουθείτε να διαπράττετε –σαν να τόχετε τάμα– απερίγραπτες επιπολαιότητες σε βάρος του τόπου, σε βάρος του ίδιου του κόσμου που σας ακολουθεί και που τον ξεσηκώνετε απερίσκεπτα σε πράξεις που προκαλούν την γενική κατάπληξη και οργή. Γιατί δεν αγνοείτε, βέβαια, ότι η Ελλάδα αυτή την στιγμή –και επί χρόνια τώρα– είναι τόσο άσχημα μπλεγμένη με το Κυπριακό και αγωνίζεται τέτοιον αγώνα απεγνωσμένον, ώστε δεν μπορεί να φλέγεται για το Βιετνάμ, εφ’ όσον φλέγεται για τέτοιας πανεθνικής σημασίας πρόβλημα δικό της.
Κανείς δεν λέει ότι στο Βιετνάμ δεν διεξάγεται μια τραγωδία, κανείς δεν λέει ότι οι Αμερικανοί δεν βγήκαν απ’ τα νόμιμα όρια, χτυπώντας βάρβαρα τους Βιετναμέζους ακόμα και με αέρια. Ομως η ίδια η Σοβιετική Ρωσία, αυτός ο κολοσσός, ξέρει πολύ καλά ότι οι καιροί είναι πονηροί και επικίνδυνοι και δεν αφήνει τον καθένα να βγάλη το άχτι του στους δρόμους.
Ξέρει πολύ καλά, επίσης, ότι στην τραγικά δυναμική και επικίνδυνη τούτη εποχή, αυτού του είδους οι ανεύθυνες λαϊκές εκδηλώσεις αποτελούν πια αναχρονισμούς, που είναι δυνατόν, ωστόσο, να οδηγήσουν σε κρίσιμες περιπλοκές. Γι’ αυτό και τις απαγορεύει, γι’ αυτό και τις χτυπά –τόσο σκληρά, μάλιστα– επειδή προβλήματα ζωής και θανάτου, όχι μιας χώρας αλλά της ανθρωπότητας, θέλουν υπεύθυνο χειρισμό και όχι πεζοδρόμιο ανεύθυνο.
Ναι, φίλτατε. Οταν τα προβλήματα αυτά είναι τόσο περίπλοκα και δύσκολα για έναν κολοσσό όπως η Σοβιετική Ρωσία, τι πρέπει να είναι για την Ελλάδα; Και πώς μπορούν να επιτραπούν σ’ εμάς τέτοιες επιπολαιότητες θανάσιμες;
Φωνάζετε Κάτω τα χέρια απ’ το Βιετνάμ, όταν τόσα και τόσα χέρια είναι απλωμένα στον λαιμό της Ελλάδας, για να την πνίξουν. Πού ζήτε, επιτέλους;»

«Ανομία» 1965

Για τον δεξιό Τύπο, η επεισοδιακή διαδήλωση της 2/4/1965 για το Βιετνάμ απέδειξε πάνω απ’ όλα την επικίνδυνη χαλάρωση της πολιτικής καταστολής.

«Οταν υπάρχει απαγόρευσις της Κυβερνήσεως διά μίαν συγκέντρωσιν, αλλ’ η συγκέντρωσις πραγματοποιείται και όχι μόνον πραγματοποιείται, αλλ’ η διάλυσίς της απαιτεί να υπάρξουν τραυματίαι (30!) και συλληφθέντες (50!), ν’ αναστατωθή το κέντρον της πρωτευούσης, να παραλύση επί ώρας η κυκλοφορία, ταύτα δε πάντα επειδή έτσι απεφάσισεν ο ενταύθα εκπρόσωπος των Βιετκόγκ κ. Θεοδωράκης», αποφαίνεται χαρακτηριστικά κύριο άρθρο της «Καθημερινής» (4/4), «το συμπέρασμα είναι έν: ότι το κράτος δεν διαθέτει επιβολήν και κύρος και ότι ο κ. Θεοδωράκης και οι “Λαμπράκηδες”, των οποίων υπερηφάνως προεδρεύει, δύνανται να το περιφρονούν».

Ως υπαίτιος γι’ αυτή την εξέλιξη καταγγέλλεται φυσικά ο Γεώργιος Παπανδρέου, που «επέτρεψε την δημιουργίαν μιας τεραστίας κομμουνιστικής καθαρώς επαναστατικής οργανώσεως, των “Λαμπράκηδων”» και «έδεσε τα χέρια των αστυνομικών οργάνων, που δεν δύνανται πλέον να ενεργήσουν προληπτικώς».

Αδυνατώντας να συλλάβει την έννοια της διεθνιστικής αλληλεγγύης, η «Ακρόπολις» της ίδιας ημέρας προσθέτει τη δική της επιχειρηματολογία:

«Διά το... Βιετνάμ λοιπόν εξώρμησαν προχθές οι αριστεροί φοιτηταί και οι Λαμπράκηδες και ανεστάτωσαν επί 7 ώρας τας Αθήνας και έβαψαν με αίμα το πεζοδρόμιον!
Οχι διά τα ζητήματα της παιδείας ή διά το ψωμί του λαού ή διά τας δημοκρατικάς, έστω, ελευθερίας, αλλά διά το... Βιετνάμ!
Φυσικά ούτε οι ίδιοι οι οργανωταί του συλλαλητηρίου γνωρίζουν πού ακριβώς κείται αυτό το εξωτικόν κράτος.
Και ούτε υπάρχει ένας Ελλην πιστεύων ότι η θερμόαιμος αριστερά νεολαία εξελαρυγγίσθη και συνεπλάκη τόσον μανιωδώς με την αστυνομίαν, διά τα προβλήματα μιας ξένης χώρας εις απόστασιν 12.000 χιλιομέτρων από την δύστηνον Ελλάδα. Αλλ’ απλούστατα επρόκειτο διά μίαν ακόμη αναρχικήν εκδήλωσιν που δεν αποβλέπει παρά εις το να εκμεταλλευθή την δημιουργηθείσαν από την Κυβέρνησιν ατμόσφαιραν και ασυδοσίαν και να μαχητικοποιή εις το πεζοδρόμιον τους αυριανούς κομμάντος του ΚΚΕ, που θα εξορμούν διά πολύ πλέον καιρίους και ουσιαστικούς στόχους.
Ο κ. Γ. Παπανδρέου ήνοιξε τους ασκούς του Αιόλου. Και τώρα ποίος ημπορεί να μαζεύη τους ανέμους;»

Τα μεγάφωνα της «ανησυχίας»

Η σκλήρυνση της κρατικής καταστολής μετά το βασιλικό πραξικόπημα του 1965 έγινε αισθητή και στο ζήτημα της διεθνούς αλληλεγγύης.

Το επιβεβαιώνει η περιπέτεια του Νίκου Ηλιόπουλου, γραμματέα της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη στο Περιστέρι κι ενός από τους καταδικασθέντες (σε 4μηνη φυλάκιση) για το απαγορευμένο συλλαλητήριο της ΕΦΕΕ.

Στις 11 Μαρτίου 1966, η Λέσχη της ΔΝΛ στο Περιστέρι εγκαινίασε μιαν «εβδομάδα συμπαράστασης στο Βιετνάμ» που περιελάμβανε έκθεση φωτογραφίας και ποιημάτων με φόντο μια τεχνητή «ζούγκλα».

Τα εγκαίνια είχαν μεγάλη επιτυχία, ο κόσμος δεν χωρούσε στην αίθουσα και χρησιμοποιήθηκαν μεγάφωνα για όσους παρακολούθησαν τις ομιλίες έξω από το κτίριο.

Φοιτητής τότε της ΑΣΟΕΕ, ο γραμματέας απουσίαζε στη σχολή του για εξετάσεις· μόλις βγήκε από το λεωφορείο, ασφαλίτες τον συνέλαβαν και τον ξυλοκόπησαν. Ο κόσμος αγρίεψε, κατέφθασε το μηχανοκίνητο κι ακολούθησαν νέες συλλήψεις και ξυλοδαρμοί.

Ο Νίκος Ηλιόπουλος, με χειροπέδες και υψωμένη γροθιά κατά την πρώτη δίκη

Σε αντίθεση με την προηγούμενη χρονιά, η κακομεταχείριση συνεχίστηκε στο Αστυνομικό Τμήμα: «Μου έδειχναν φωτογραφίες αστυνομικών που έλεγαν πως είχαν σκοτωθεί στα Δεκεμβριανά από τους κομμουνιστές και με χτυπούσαν», θυμάται χαρακτηριστικά ο κ. Ηλιόπουλος. «Ενας άλλος είχε λιποθυμήσει από το ξύλο, και χρειάστηκε να του βάλουν το κεφάλι κάτω από τη βρύση για να συνέλθει. Οι καταστάσεις ήταν πιο βάρβαρες τώρα. Μας αλλάζανε τα φώτα...».

Η δίκη των τριών συλληφθέντων έγινε στις 4 Απριλίου και κατέληξε σε καταδίκες βαρύτερες από το αρχικό κατηγορητήριο. Δύο απ’ αυτούς καταδικάστηκαν σε ποινές 10½-11½ μηνών για αντίσταση κατά της αρχής, ενώ είχαν παραπεμφθεί μόνο για «διέγερση σε απείθεια».

Ο δε Ηλιόπουλος σε φυλάκιση 10 μηνών και 20 ημερών για ηθική αυτουργία σε «πρόκληση ανησυχίας στους πολίτες», βάσει του εμφυλιοπολεμικού Α.Ν. 942 του 1946, επειδή το μεγάφωνο της Λέσχης μετέδιδε το σύνθημα «Κανένα Ελληνόπουλο στο Βιετνάμ»!

Σύμφωνα με το σκεπτικό της απόφασης, το επίμαχο σύνθημα «ενέβαλε σε ανησυχία του πολίτες, διότι εδημιουργήθηκε η εντύπωση ότι απεστάλη ελληνικός στρατός να πολεμήση στο Βιετνάμ»...

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Γράμμος-Βίτσι-Σαϊγκόν
Ο πόλεμος του Βιετνάμ εξακολουθεί ν’ αντιμετωπίζεται σε Ανατολή και Δύση ως η εποποιία ενός ασιατικού Δαβίδ ενάντια στον πανίσχυρο βορειοαμερικανό Γολιάθ. Πώς όμως αντιμετώπιζε η ελληνική Δεξιά τον αγώνα των...
Γράμμος-Βίτσι-Σαϊγκόν
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Η πρώτη εξέγερση
Πριν από 160 ακριβώς χρόνια, το διήμερο της 10ης-11ης Μαΐου υπήρξε σημαδιακό για την εξέλιξη της ελληνικής κοινωνίας: για πρώτη φορά η νεολαία έβγαινε στους δρόμους ως αυτοτελής κοινωνική κατηγορία,...
Η πρώτη εξέγερση
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Βίαιοι, βρόμικοι, αναρχικοί
Αν λάβουμε τοις μετρητοίς τους πανηγυρικούς της σημερινής επετείου, πραγματικό χάος χωρίζει τη δικαιωμένη αντιδικτατορική εξέγερση του 1973 από τα βίαια μαζικά ξεσπάσματα της τελευταίας δεκαετίας − είτε...
Βίαιοι, βρόμικοι, αναρχικοί
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Η Μαύρη Βίβλος του «Γιουνάν ασκέρ»
Τα ιστορικά ντοκουμέντα κρύβουν πολύ συχνά εκπλήξεις. Ο καλοπροαίρετος συμπολίτης μας που θα ξεφυλλίσει την συνθήκη της Λωζάννης, θα μείνει μάλλον άναυδος διαβάζοντας το άρθρο 59: η Ελλάδα παραδέχεται με κάθε...
Η Μαύρη Βίβλος του «Γιουνάν ασκέρ»
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Τα εγγόνια του «Ματαρόα»
Μισόν αιώνα μετά την επιβολή του απριλιανού πραξικοπήματος και τον Μάη του ’68, τα ερωτήματα σχετικά με τη διαμόρφωση του διεθνούς φοιτητικού κινήματος αλλά και τη συμμετοχή των Ελλήνων σε αυτό ανανεώνονται...
Τα εγγόνια του «Ματαρόα»
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Οι ξεχασμένοι εμφύλιοι της χούντας
Ενας από τους δημοφιλέστερους μύθους των νοσταλγών της χούντας αφορά την «ενότητα» και στοχοπροσήλωση της τότε ηγεσίας – σε αντιδιαστολή προς τον φατριασμό, τη διαπλοκή με ισχυρά οικονομικά συμφέροντα και τις...
Οι ξεχασμένοι εμφύλιοι της χούντας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας