Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Κράτος και «παρακράτος»

Ταυτότητα αυθεντικού παρακρατικού της δεκαετίας του ’60, με οδηγίες για τη συνεργασία του κατόχου της με τα σώματα ασφαλείας.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Κράτος και «παρακράτος»

  • A-
  • A+

Φαίνεται, τελικά, πως τη σχέση του πρωθυπουργού μας με την Ιστορία την είχαμε μάλλον παρεξηγήσει. Οταν στις 2 Νοεμβρίου ανακοίνωσε από τηλεοράσεως πως η κυβέρνησή του είναι αποφασισμένη «να κάνει το τολμηρό βήμα οριστικής απελευθέρωσης των Πανεπιστημίων από το παρακράτος που έχει αριστερό προσωπείο», η πρώτη εντύπωση ήταν πως ο γαλαζοαίματος Κυριάκος έκανε επίδειξη είτε ημιμάθειας είτε μπλακ χιούμορ.

Την αφορμή του την είχε δώσει, ως γνωστόν, η χυδαία διαδικτυακή διαπόμπευση του πρύτανη της ΑΣΟΕΕ από άγνωστα άτομα που δήλωσαν αναρχικοί. Για να είναι όμως κανείς «παρακρατικός», δεν αρκεί μόνο να βιαιοπραγεί: πρέπει να το κάνει για λογαριασμό του κράτους και δη των κατασταλτικών μηχανισμών του. Καθώς ο κ. Μητσοτάκης μάλλον δεν υπαινισσόταν πως οι εισβολείς στην ΑΣΟΕΕ ήταν ενεργούμενα του κ. Χρυσοχοΐδη, ως πιθανότερη εξήγηση για τη χοντράδα που εκστόμισε πρόβαλλε λοιπόν η παχυλή άγνοιά του. Ο ίδιος δεν αναρωτιόταν, άλλωστε, ρητορικά προ διετίας «τι μας ενδιαφέρει ποιος σκότωσε το Γρηγόρη Λαμπράκη»;

Μετά την προκλητική απαγόρευση της φετινής πορείας του Πολυτεχνείου και το αστυνομικό πογκρόμ της 17ης Νοεμβρίου, τα πράγματα πλέον ξεκαθαρίζουν. Στο μυαλό του μικρού Μητσοτάκη (ή, μάλλον, των συμβούλων και λογογράφων του, ορισμένοι εκ των οποίων προέρχονται από τη μεταπολιτευτική Αριστερά), το σκιάχτρο του «παρακρατικού» δεν έχει καμιά σχέση με το αυθεντικό παρακράτος της οκταετίας 1955-1963 - αυτό που έστησε ο εθνάρχης Καραμανλής για ν’ αναχαιτίσει την εκλογική κι οργανωτική άνοδο της Αριστεράς, εξατμίστηκε ως διά μαγείας το 1963-1965 (μόλις οι πάτρωνές του έχασαν την κυβέρνηση) κι επανεμφανίστηκε στις παραμονές του πραξικοπήματος του 1967, για ν’ αναγορευθεί σε κλάδο του επίσημου κράτους μετά την 21η Απριλίου. Αυτό που ο πρωθυπουργός στοχοποίησε, με πρόσχημα μιαν αθλιότητα που ερχόταν γάντι στον κυβερνητικό και κρατικό αυταρχισμό, είναι απλά κάθε εκδοχή απείθαρχης κοινωνικής αντιπολίτευσης που σηκώνει κεφάλι με αριστερό πρόσημο.

Το μοντέλο δε γι’ αυτή τη στοχοποίηση, και τη συνακόλουθη στρατηγική «σαλαμοποίησης» των κοινωνικών αντιστάσεων, το άντλησε όχι από τη δεκαετία του ’60 αλλά από την πρώιμη Μεταπολίτευση - συγκεκριμένα, από το ματωμένο «Πολυτεχνείο» του 1980.

Μια διαφορετική «γιορτή»

Μπορεί σύσσωμο το κυβερνητικό επιτελείο, από το Μητσοτάκη και το Χρυσοχοΐδη μέχρι τον Πέτσα και τις μιντιακές απολήξεις τους, να εξισώνουν την επέτειο του Πολυτεχνείου με τις εθνικές εορτές της 25ης Μαρτίου και της 28ης Οκτωβρίου, οι παρελάσεις των οποίων ματαιώθηκαν λόγω κορονοϊού, είναι ωστόσο προφανές πως η σύγκριση αφορά εντελώς ανόμοια πράγματα.

Η επετειακή πορεία της 17ης Νοεμβρίου δεν αποτελεί μνημόσυνο για «τα ηρωικά εκείνα παιδιά» που με το νεανικό εξτρεμισμό τους απέτρεψαν την ομαλή μετεξέλιξη της χούντας σ’ έναν στρατοκρατούμενο κοινοβουλευτισμό αλά τουρκικά· «παιδιά» που παρέμειναν ως επί το πλείστον ζωντανά κι ακολούθησαν κάθε λογής πολιτικές, κοινωνικές και ιδεολογικές διαδρομές. Αν ίσχυε κάτι τέτοιο, οι σχετικές εκδηλώσεις θα είχαν αποκτήσει προ πολλού καθαρά μουσειακό χαρακτήρα.

Αυτό που μετατρέπει το τελετουργικό της 17ης Νοεμβρίου (και κυρίως την πορεία) σε ζωντανό διακύβευμα, προσελκύοντας μισόν αιώνα μετά την πολιτικά ενεργή μερίδα της (εκάστοτε) νέας γενιάς, είναι ότι συμπυκνώνει θεσμικά το βαθύτερο νόημα του μεταπολιτευτικού ριζοσπαστισμού: την ηθική και πολιτική νομιμοποίηση του αγώνα για ελευθερία και κοινωνική δικαιοσύνη, ενάντια σε μια ανελεύθερη, αντιδραστική εγχώρια εξουσία και τα διεθνή στηρίγματά της.

Δεν έχει καμιάν απολύτως σχέση με την 25η Μαρτίου και το απόμακρο ιδρυτικό γεγονός του εθνικού μας κράτους (με πλαστογραφημένη μάλιστα ημερομηνία, ώστε η ανάμνηση του ξεσηκωμού των ραγιάδων να συγχέεται με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου). Ακόμη λιγότερο με την 28η Οκτωβρίου, επέτειο που συμβολίζει πρωτίστως την εθνική ενότητα απέναντι στον εξωτερικό εχθρό, ακόμη και κάτω από τις διαταγές μιας αποκρουστικής δικτατορίας. Εξ ου και η κατάργηση αυτών των εθνικών εορτών φαντάζει αδιανόητη, ενώ το «Πολυτεχνείο», ως κάλεσμα αντίστασης στον εγχώριο κρατικό αυταρχισμό σε καιρούς μη πολεμικούς, μπήκε από πολύ νωρίς στο στόχαστρο όλων εκείνων, από τις κυβερνήσεις και τον Τύπο της Ν.Δ. (με πρωτοπόρα την «Καθημερινή») μέχρι την πρεσβεία των ΗΠΑ, που ήδη από το 1975 προσπάθησαν με κάθε μέσο ν’ αποτρέψουν τη θεσμική αποκρυστάλλωση της συγκεκριμένης μορφής εορτασμού.

Από τον Ανδρέα στον Κυριάκο

Αποκορύφωμα αυτών των προσπαθειών υπήρξε, ως γνωστόν, η απαγόρευση της πορείας του 1980 προς την πρεσβεία και το μακελειό που ακολούθησε την απόπειρα της ακροαριστερής μειοψηφίας της ΕΦΕΕ να τη σπάσει με δυο νεκρούς κι εκατοντάδες σπασμένα κεφάλια, από όποιο μπλοκ βρέθηκε στο πέρασμα των αφηνιασμένων ΜΑΤ. Μακελειό που ενταφίασε οριστικά τον ανεξέλεγκτο μεταπολιτευτικό ριζοσπαστισμό, επισφραγίζοντας την ομαλή κυβερνητική εναλλαγή της επόμενης χρονιάς.

Εδώ είναι που ξαναβρίσκουμε τους «παρακρατικούς», ως φάντασμα προσαρμοσμένο στις ανάγκες της τωρινής κυβερνητικής προπαγάνδας. Τη νύχτα της 16ης Νοεμβρίου 1980, κι ενώ τα νοσοκομεία της Αττικής είχαν ξεχειλίσει από χτυπημένους διαδηλωτές, ο Ανδρέας Παπανδρέου («Αριστερά της Αριστεράς» κατά τον εθνάρχη Καραμανλή, αλλά και υποψήφιος πρωθυπουργός στον προθάλαμο της εξουσίας) κάλυψε πλήρως την κυβέρνηση της Ν.Δ., αποσιωπώντας τη βία των ΜΑΤ και κάνοντας λόγο για «μικρές ομάδες ανεύθυνων στοιχείων και προβοκατόρων» που «αμαύρωσαν» την επέτειο «μετά το τέλος της μεγάλης ειρηνικής πορείας».

Την επομένη προσέδωσε δε έναν ψευδεπίγραφα αντιπολιτευτικό τόνο σ’ αυτή τη συμπαράταξη, ισχυριζόμενος πως «ανάμεσα στην ομάδα ανεύθυνων και προβοκατόρικων στοιχείων ποικίλης και ύποπτης πολιτικής προέλευσης που προσπάθησαν χθες να αμαυρώσουν τη μεγάλη επέτειο του Πολυτεχνείου, συγκαταλέγονται όχι ολιγάριθμοι παρακρατικοί». Παρά την απουσία οποιουδήποτε τεκμηρίου, ο ισχυρισμός του αποδείχθηκε εξαιρετικά λειτουργικός στις τότε συνθήκες, καθώς ουκ ολίγοι πολίτες αμφέβαλλαν αν το βαθύ μεταπολεμικό κράτος θ’ άφηνε το ΠΑΣΟΚ να γίνει κυβέρνηση. Η ταύτιση των απείθαρχων διαδηλωτών με «παρακρατικούς» αναδείχθηκε έτσι πρωτοσέλιδα από τον αντιπολιτευόμενο Τύπο, ως βασική ερμηνεία των γεγονότων.

Είναι φανερό πως η κυβέρνηση Μητσοτάκη προσπάθησε να επαναφέρει σε λειτουργία αυτό το βολικό σχήμα, διαχωρίζοντας τη «νομιμόφρονα» (και ανεκτή) Αριστερά από τους απείθαρχους ομολόγους της, τη δημόσια δράση των οποίων θέτει ουσιαστικά εκτός νόμου· σχεδιασμός που επιβεβαιώθηκε στις 17 Νοεμβρίου με τη de facto ανοχή των πρωινών παραβάσων του χρυσοχοΐδειου στρατιωτικού νόμου από τα κόμματα της Βουλής, σε αντιδιαστολή προς τις απογευματινές αγριότητες σε βάρος εξίσου συντεταγμένων διαδηλωτών.

Η άρνηση του ΚΚΕ ν’ αποδεχθεί αυτό το διαχωρισμό, έχοντας πλήρη επίγνωση ότι και η δική του θέση στο όλο σχήμα (ιδίως των εργατικών συνδικάτων που ελέγχει) δεν είναι πια καθόλου δεδομένη, ακύρωσε προς το παρόν τα κυβερνητικά σχέδια. Σε αντίθεση, δε, με τη νεογέννητη δημοκρατία του 1980, η απόδοση των μαζικών λαϊκών αντιστάσεων σε «παρακρατικούς» φαντάζει σήμερα αυτόχρημα γελοία. Εξ ου και αποσύρθηκε βεβιασμένα, για ν’ αντικατασταθεί με φόβητρα διαχρονικότερης εμβέλειας.

ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Οι νύχτες του Μιχάλη
Το ματωμένο «Πολυτεχνείο» του 1985: Yπήρξε το κατεξοχήν «Πολυτεχνείο» της γενιάς που μεγάλωσε στη σκιά του ηρωικού 1973 και του τραγικού 1980. Από τους μεταγενέστερους, τη βιομηχανία των ΜΜΕ και τους διαδόχους...
Οι νύχτες του Μιχάλη
ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
Τσίπρας: Η επέτειος του Πολυτεχνείου ενοχλούσε πάντα τη Δεξιά
Ο αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης αναφέρθηκε στην ιδιαιτερότητα που έχει ο εορτασμός του Πολυτεχνείου για την Αριστερά, καθώς και τη στάση που τηρεί στο θέμα αυτό η Δεξιά. 
Τσίπρας: Η επέτειος του Πολυτεχνείου ενοχλούσε πάντα τη Δεξιά
ΑΝΤΙΠΟΛΙΤΕΥΣΗ
«Ύπουλοι συνειρμοί Μητσοτάκη ανάμεσα στα θύματα πανδημίας και Πολυτεχνείου»
Με μια σφοδρή ανακοίνωση απάντησε και το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας στην παρέμβαση Μητσοτάκη μετά τον σάλο που προκλήθηκε από την απόφαση της κυβέρνησης να απαγορεύσει τις δημόσιες συναθροίσεις άνω των...
«Ύπουλοι συνειρμοί Μητσοτάκη ανάμεσα στα θύματα πανδημίας και Πολυτεχνείου»
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Η άλλη 17η Νοεμβρίου
Για το ιστορικό βάθος της ταύτισης επίσημης αστυνομίας και φασιστικού παρακράτους, εξαιρετικά εύγλωττο είναι το ξεχασμένο επεισόδιο του Μεσοπολέμου που θα μας απασχολήσει σήμερα ● Η επιδρομή φασιστών -...
Η άλλη 17η Νοεμβρίου
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Μέρες του 2013
Οταν το «ακραίο κέντρο» αγκάλαιζε τους χρυσαυγίτες ● Καλό είναι να θυμηθούμε τι συνέβαινε όταν η Χρυσή Αυγή απολάμβανε τα χάδια της πολιτικής και μιντιακής ελίτ, ως όργανο καταστολής και παροχέτευσης της...
Μέρες του 2013
ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ
Κοινοβουλευτισμός μετά ροπάλου
Ας επιστρέψουμε στις αρχές της δεκαετίας του 1960 για να θυμηθούμε τι μπορεί να σημαίνει η κρατική καταστολή σε συνθήκες αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας από μια δεξιά κυβέρνηση του νόμου και της τάξης.
Κοινοβουλευτισμός μετά ροπάλου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας