Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η Φαίδρα είναι σύμβολο σαν τη Μέριλιν Μονρόε»

O κορυφαίος Πολωνός θεατρικός σκηνοθέτης, Κριστόφ Βαρλικόφσκι έρχεται με δουλειά του για τέταρτη φορά στην Αθήνα

MAGDA HUECKEL

«Η Φαίδρα είναι σύμβολο σαν τη Μέριλιν Μονρόε»

  • A-
  • A+

Κάποιοι, ίσως οι περισσότεροι, θα τρέξουν από αύριο στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση να δουν την Ιζαμπέλ Ιπέρ, που φέτος χάρη στις ταινίες της (πόσες είναι άραγε; Χάσαμε τον λογαριασμό) είναι πολύ στα πάνω της.

Κάποιοι άλλοι πάλι, έχουν το μυαλό τους μόνο στο τι κάνει κι αυτή τη φορά ο τρομερός Κριστόφ Βαρλικόφσκι, ο 54χρονος κορυφαίος Πολωνός θεατρικός σκηνοθέτης που έρχεται με δουλειά του για τέταρτη φορά στην Αθήνα, και για δεύτερη με πρωταγωνίστρια την αδιαφιλονίκητη, μία και μοναδική, Ευρωπαία σταρ.

Το 2010 στην Πειραιώς 260 του Φεστιβάλ Αθηνών είχαμε θαυμάσει την Ιζαμπέλ Ιπέρ ως Μπλανς Ντιμπουά σε «Ενα λεωφορείο» με τη σφραγίδα περισσότερο του Βαρλικόφκσι παρά του Τενεσί Ουίλιαμς. Τώρα, ο Πολωνός τη μεταμορφώνει σε θεά Αφροδίτη, σε Φαίδρα, σε ιερή πόρνη, σε ερωτευμένη αυτόχειρα. Τη βάζει να κάνει επί σκηνής τολμηρές ερωτικές πράξεις.

Την τριγυρίζει με προβολές (Χίτσκοκ και Παζολίνι) αλλά και χορούς. Είναι η Ιπέρ το κέντρο μιας φιλόδοξης σκηνικής σύνθεσης με τίτλο «Phaedra(s)», που, όπως μας εξηγεί ο σκηνοθέτης, δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με τη δικιά μας, του Ευριπίδη.

• Η παράσταση «(A)pollonia», που είχατε φέρει στη Στέγη το 2011, είχε στο βάθος της ένα πολιτικό θέμα, το Ολοκαύτωμα. Ερχεστε τώρα με το «Phaedra(s)», μια παράσταση, αν κρίνουμε τουλάχιστον από την ηρωίδα της, για τον έρωτα και το πάθος και μάλιστα το απαγορευμένο. Γιατί να μας απασχολεί αυτό το θέμα σήμερα;

Η παράσταση μιλά και για κάτι άλλο: την ερωτική επιθυμία μιας γυναίκας. Και να το αμέσως το πολιτικό στοιχείο. Υπάρχει τίποτα πιο πολιτικό από το να δείχνουμε στη σκηνή μια γυναίκα με ερωτικές επιθυμίες; Δεν το έχουμε συνηθίσει. Συνήθως στο θέατρο τέτοιες γυναίκες τις δείχνουμε μόνο όταν θέλουμε να πούμε ότι οι επιθυμίες τους τις έχουν καταστρέψει.

• Τι ακριβώς λοιπόν θέλατε να πείτε στο «Phaedra(s)»;

Αυτό που με ενδιέφερε ήταν η Φαίδρα ως προσωπικότητα. Δεν με ενδιέφεραν καθόλου οι εκδοχές της ιστορίας της, που ξέραμε. Ας πούμε για σας τους Ελληνες είναι η ηρωίδα του Ευριπίδη στον «Ιππόλυτο» και για τους Γάλλους η ηρωίδα του Ρακίνα, έχουν ψύχωση μαζί της.

Και παρόλο που αυτή η παράσταση έγινε ειδικά για το θέατρο Οντεόν, στο Παρίσι, δεν ήθελα να ασχοληθώ με τη θεατρική τους ιστορία, να παρουσιάσω την εκδοχή ενός ξένου, ενός Πολωνού, πάνω σε ένα γαλλικό αριστούργημα. Ούτε που ήθελα να το αγγίξω. Εγώ κάνω θέατρο ζωντανό, σημερινό.

Κάνω θέατρο για να ξεφύγω από το θέατρο. Για μένα η Φαίδρα είναι κάτι ευρύτερο από τις θεατρικές εκδοχές της. Είναι ένας μύθος του πολιτισμού, σαν την Κλυταιμνήστρα, τη Μέριλιν Μονρόε, τον Αμλετ, τον Αϊνστάιν. Η δικιά μου Φαίδρα ήθελα να είναι μια γυναίκα που να φλέγεται από ερωτική επιθυμία. Μια γυναίκα που να ουρλιάζει τον πόθο της στην καρδιά του Παρισιού, μέσα σε ένα θέατρο σαν το «Οντεόν», ένα λαμπρό αρχιτεκτόνημα του 18ου αιώνα με ιστορία και παράδοση. Και να ’χει τη μορφή τής Ιζαμπέλ Ιπέρ.

• Ναι, αλλά η Ιπέρ σάς «έκλεψε» την παράσταση, όλες οι κριτικές και τα ρεπορτάζ γι’ αυτήν μιλάνε. Γιατί επιμένετε να δουλεύετε με μια σταρ;

Οταν δουλεύεις μαζί της, ξέρεις πολύ καλά ότι θα είναι βέβαια η Φαίδρα, αλλά δεν θα πάψει να είναι και η Ιπέρ. Ετσι όμως η Φαίδρα σου γίνεται πιο δημοφιλής, όλος ο κόσμος σήμερα θέλει να δει την Ιπέρ. Αυτή τη δύναμη που έχει την ήθελα για τη Φαίδρα μου, ήθελα να είναι το ίδιο σπάνια και εξαιρετική. Γιατί όταν ανεβάζεις τη Φαίδρα, όπως και τον Αμλετ, χρειάζεσαι πάνω από όλα τον κατάλληλο ηθοποιό, δεν αρκεί η σκηνοθετική σου σύλληψη.

Και στο κάτω κάτω η Ιπέρ είναι η γυναίκα που άλλαξε την ιστορία της υποκριτικής στο σινεμά με την ερμηνεία της στη «Δασκάλα του πιάνου» του Χάνεκε, εισήγαγε μια ζώνη εσωτερικότητας που δεν υπήρχε...

Ηταν μια τομή, που την είχα ανάγκη και στο θέατρο. Δεν θα ανέβαζα το «Phaedra(s)» χωρίς αυτήν. Και άλλωστε όσα λεφτά κι αν έχει το Ιδρυμα Ωνάση δεν νομίζω ότι θα με προσκαλούσε ξανά στην Αθήνα χωρίς την Ιπέρ (γελάει). Δεν παραπονιέμαι, ίσα ίσα, χαίρομαι ιδιαίτερα κάθε φορά που έρχομαι στην Ελλάδα.

• To πρώτο μέρος της παράστασης το υπογράφει ο Ουαζντί Μουαουάντ. Τι ακριβώς του ζητήσατε να γράψει;

Μ’ αυτόν τον Λιβανέζο συγγραφέα, που ζει στον Καναδά και γράφει γαλλικά, είμαστε φίλοι πολλά χρόνια, είχαμε συνεργαστεί και στην παράσταση «Ενα λεωφορείο». Είναι διάσημος για τις σύγχρονες προσεγγίσεις του στην αρχαία ελληνική τραγωδία, έχει γράψει κι ένα βιβλίο («Une chienne») πάνω στη Φαίδρα και τον Ιππόλυτο.

Ενώ λοιπόν είχα καταλήξει ότι θα χρησιμοποιήσω το θεατρικό «Phaedra’s Love» της Σάρα Κέιν και ένα απόσπασμα από το μυθιστόρημα «Ελίζαμπεθ Κοστέλο» του Τζ. Μ. Κουτσί, μου έλειπε κάτι ακόμα. Εψαχνα στον Σενέκα, στον Ρακίνα. Και τότε πήγα με τον Ουαζντί το πρώτο μου ταξίδι στη Βηρυτό, μου μίλησε για τον πόλεμο, είδα το οικογενειακό του σπίτι, έμαθα ότι η θέα Αφροδίτη κατάγεται από τον Λίβανο.

Και σκέφτηκα ότι αυτός μπορεί να μου γράψει μια σύγχρονη Φαίδρα, όχι όμως σαν τη Λονδρέζα της Σάρα Κέιν, που ζώντας σ’ αυτό το λείψανο της βρετανικής μοναρχίας κάτι ξέρει από πρίγκιπες και διαδόχους. Κάτι πιο άγριο, χωρίς πρόσωπα και διαξιφισμούς, περισσότερο τη Φωνή της Φαίδρας. Και δεν είναι τυχαίο που η παράσταση αρχίζει με την Ιπέρ να παίζει τη θεά Αφροδίτη.

• Αφιερώνετε ολόκληρο το β’ μέρος σε έργο της Σάρα Κέιν. Μεγάλο κομπλιμέντο στη Βρετανίδα συγγραφέα...

Είναι η σημαντικότερη θεατρική συγγραφέας, όχι μόνο της δεκαετίας του ’90, αλλά της εποχής μας. Με ενθουσιάζει ο σκληρός, κτηνώδης τρόπος με τον οποίο εισβάλλει και χειρίζεται τον μύθο της Φαίδρας.

• Και η παράσταση τελειώνει αναπάντεχα, με λόγια της «Ελίζαμπεθ Κοστέλο», αυστηρής, ιδιόρρυθμης, χορτοφάγου ηλικιωμένης Αυστραλέζας, alter-ego του Κουτσί, που γυρνάει τον κόσμο και βγάζει λόγους για τα δικαιώματα των ζώων και τη φιλοσοφία. Πώς κολλάει με τη Φαίδρα;

Ταιριάζει απόλυτα. Στο βιβλίο του Κουτσί η Ελίζαμπεθ Κοστέλο είναι όλα αυτά που είπατε, εκτός από ένα κεφάλαιο, που λέγεται «Ερως». Εκεί, αυτή η σοβαρή, ορθολογίστρια ακαδημαϊκός, που βασίζεται πάντα στη δύναμη του μυαλού της, χάνει τον εαυτό της.

Μιλάει για τον έρωτα, σε μια έκρηξη και μανία που δεν μπορεί να ελέγξει. Φτάνει σχεδόν στην τρέλα. Ετσι ήθελα να κλείσω την παράσταση, με μια σύγχρονη γυναίκα που μπορεί από το ένα λεπτό στο άλλο να γίνει Φαίδρα, καταστρέφοντας όλες τις γυναίκες που έχει χτίσει μέσα της σε όλη της τη ζωή.

• Εχετε ανεβάσει αρκετό αρχαίο δράμα: «Ηλέκτρα», «Βάκχες», «Ικέτιδες». Ισως στο μέλλον μια παράσταση για την Επίδαυρο;

Είμαι σε περίεργη φάση της δουλειάς μου. Ξεκινάω από έναν ηθοποιό, από μια κατάσταση... Θα την έλεγα πια περισσότερο κινηματογραφική παρά παραδοσιακά θεατρική την προσέγγισή μου. Για να σκηνοθετήσεις σήμερα ένα κλασικό έργο, όπως μια αρχαία τραγωδία, πρέπει να νιώθεις πολύ δυνατός και σίγουρος. Δεν με ενδιαφέρει και τόσο πολύ αυτή την εποχή.

Η δημοκρατία στην Πολωνία έχει ηττηθεί

• Η πατρίδα σας τα έχει καταφέρει να είναι συνέχεια είδηση εξαιτίας της κυβέρνησης Κατσίνσκι, που θεωρείται (ακόμα και από την Κομισιόν) λαϊκίστικη, εθνικιστική, ακροδεξιά, αυταρχική. Υπάρχει όντως πρόβλημα δημοκρατίας στην Πολωνία;

Η χώρα μου είναι βαθιά διχασμένη. Ακόμη και διανοούμενοι, καλλιτέχνες και ηθοποιοί της ομάδας μου ψήφισαν τη λαϊκίστικη κυβέρνηση, την οποία, πρέπει να το παραδεχτώ, την στηρίζει ακόμα η πλειοψηφία του κόσμου. Τώρα, αν είναι τόσο δεξιά, τι να πω, έχω πρόβλημα με τις λέξεις.

Δηλαδή, όταν υπήρχε κομμουνισμός στην Πολωνία ήμασταν αριστερή χώρα; Εγώ θα ’λεγα ότι είχαμε δικτατορία. Αλλά από τότε που αρχίσαμε να προσπαθούμε να γίνουμε μια προοδευτική, ανοιχτή δημοκρατία, συντηρητικές δυνάμεις μέσα στην Πολωνία, μαζί και η Καθολική Εκκλησία, μάς πολέμησαν -αυτές που είναι τώρα στην κυβέρνηση και καταστρέφουν τη χώρα.

• Μπορείτε πια να δουλεύετε παντού -και το κάνετε. Γιατί, λοιπόν, μέσα σ’ αυτό το πολιτικό κλίμα επιμένετε να κρατάτε το θέατρό σας στη Βαρσοβία;

Δεν πιστεύω στους εμιγκρέδες καλλιτέχνες. Είναι ριψοκίνδυνο να εγκαταλείπεις την πατρίδα σου, θα χάσεις την καλλιτεχνική σου φλόγα. Από την άλλη, είναι φρικτό να ζω σε τέτοια πολιτική κατάσταση τώρα που βρίσκομαι στην καλλιτεχνική μου ωριμότητα.

Οταν ξεκίναγα στο θέατρο ήταν ακριβώς η εποχή που δημιουργούσαμε τη νέα Πολωνία, όλη η δουλειά μου, καθώς και της γενιάς μου, μ’ αυτές τις αναζητήσεις διαμορφώθηκε, συμμετείχαμε και μεις στο κτίσιμο της δημοκρατίας και της ελευθερίας.

Σήμερα νιώθουμε ότι ηττηθήκαμε. Και όχι μόνο εμείς. Η Ουγγαρία είναι ένα ακόμα παράδειγμα. Ενώ και σε όλη την Ευρώπη βλέπουμε την Ακροδεξιά να ανεβαίνει και το brexit να έρχεται. Το ευρωπαϊκό μας όραμα ξεφτίζει.

• Πιστεύετε ακόμα στην Ενωμένη Ευρώπη;

Δεν υπάρχει τίποτα καλύτερο για μας τους Ευρωπαίους από το να ανοίξουμε τους εαυτούς μας ο ένας στον άλλο και, κρατώντας τις ιδιαιτερότητές μας, να δημιουργούμε συνέχεια μια κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα, με τον πολιτισμό μας και τους δημοκρατικούς μας θεσμούς. Είναι κάτι που πουθενά στον κόσμο δεν έχει γίνει, ούτε καν στις ΗΠΑ.

Κεντρική Σκηνή της Στέγης (Συγγρού 107), 20-22 Δεκεμβρίου, 8 μ.μ. Την Τετάρτη μετά την παράσταση ο Βαρλικόφσκι και οι συντελεστές μιλούν με το κοινό.
Διάρκεια: 3 ώρες και 10 λεπτά (με διάλειμμα).

 

ΘΕΑΤΡΟ
Στη Νότια Αφρική με εφαλτήριο τον Στρίντμπεργκ
Η Νοτιοαφρικανή σκηνοθέτρια και θεατρική συγγραφέας Γιαέλ Φάρμπερ είναι εδώ και λίγα χρόνια από τα πιο hot ονόματα στο παγκόσμιο θέατρο. Σήμερα και αύριο μπορούμε να δούμε στην «Πειραιώς 260», στο πλαίσιο του...
Στη Νότια Αφρική με εφαλτήριο τον Στρίντμπεργκ
ΘΕΑΤΡΟ
Από τα στενά της Αντισθένους σε όλη την Αθήνα
Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, ελεύθερος από το άγχος του Φεστιβάλ Αθηνών, μπορεί να αφοσιωθεί πλήρως στην τέχνη του και στο θέατρό του, που όμως έχει γιγαντωθεί με συνεργασίες και συμπαραγωγές και παρουσία σε...
Από τα στενά της Αντισθένους σε όλη την Αθήνα
ΘΕΑΤΡΟ
Η πολιτική ορθότητα είναι η νέα λογοκρισία στην τέχνη
Ο διάσημος Καναδός σκηνοθέτης, Ρομπέρ Λεπάζ, παρουσιάζει στο Φεστιβάλ Αθηνών την παράσταση «Kanata - Επεισόδιο 1ο - Η διαμάχη», για την οποία η Αριάν Μνουσκίν τού παραχώρησε τα ηνία του «Θεάτρου του Ηλιου».
Η πολιτική ορθότητα είναι η νέα λογοκρισία στην τέχνη
ΘΕΑΤΡΟ
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
Από τη δεκαετία του '90 η Βρετανίδα σκηνοθέτις Κέιτι Μίτσελ κυριαρχεί στο ευρωπαϊκό θέατρο ανατρέποντας τις βασικές του πατροπαράδοτες συμβάσεις. Αυτές τις μέρες, που η θεατρική καρδιά της Ευρώπης χτυπάει στο...
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
ΘΕΑΤΡΟ
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
Καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ «Αναλόγιο» η Σίσσυ Παπαθανασίου μας μιλά για τα μυστικά της φετινής διοργάνωσης. Μέχρι κι ένα... σενάριο του Καζαντζάκη θα δούμε σε μορφή περφόρμανς. Το φεστιβάλ, που...
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
ΘΕΑΤΡΟ
«Η αγωνία του καλλιτέχνη για επιβίωση σκοτώνει τη δημιουργία»
Ο Αντώνης Αντύπας επιστρέφει στη σκηνοθεσία έπειτα από πέντε ολόκληρα χρόνια ανεβάζοντας τους «Πόθους κάτω από τις λεύκες» του Ο’ Νιλ στο Εθνικό Θέατρο. Ο άνθρωπος που πήρε τη δύσκολη απόφαση να κλείσει το...
«Η αγωνία του καλλιτέχνη για επιβίωση σκοτώνει τη δημιουργία»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας