Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Τώρα μόνο τον εθνικισμό φοβάμαι και τον πόλεμο»

Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου

ΜΑΡΙΟΣ ΒΑΛΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

«Τώρα μόνο τον εθνικισμό φοβάμαι και τον πόλεμο»

  • A-
  • A+

Η σωτηρία των δικών μου αντί του συνόλου; Πού αρχίζουν και πού τελειώνουν το ιδιωτικό και το δημόσιο συμφέρον; Αυτό το θέμα πραγματεύεται το έργο του Αρθουρ Μίλερ «Ηταν όλοι τους παιδιά μου», που παίζεται στο θέατρο «Εμπορικόν» σε σκηνοθεσία Γιάννη Μόσχου με πρωταγωνιστές τον Δημήτρη Καταλειφό και την Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου.

Η οικονομική ευημερία των Κέλερ καλά κρατεί και μετά τον Πόλεμο. Πατέρας και γιος διευθύνουν το εργοστάσιό τους, αυτό που λίγα χρόνια πριν κατασκεύαζε εξαρτήματα για πολεμικά αεροπλάνα, κι όχι πλυντήρια και χύτρες ταχύτητας όπως τώρα... Η μητέρα ζει συντηρώντας το ζωτικό ψεύδος ότι ο άλλος της γιος, χαμένος στον πόλεμο, θα επιστρέψει.

Ο πατέρας έχει πείσει τον εαυτό του ότι δεν έφταιγε εκείνος όταν 21 αμερικανικά πολεμικά αεροπλάνα συνετρίβησαν επειδή οι κύλινδροι που προμήθευσε το εργοστάσιό του ήταν ελαττωματικοί. Εχει πείσει τους πάντες ότι έφταιγε ο συνέταιρός του, που δικάστηκε και καταδικάστηκε σε πολύχρονη φυλάκιση.

Η Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου ξαναβρέθηκε στη σκηνή με τον Δημήτρη Καταλειφό ύστερα από 30 χρόνια («Συμφορά από το πολύ μυαλό» σε σκηνοθεσία Λευτέρη Βογιατζή), τότε που έκανε τον πρώτο της πρωταγωνιστικό ρόλο.

«Πρόκειται για έργο ορχήστρας, δεν υπάρχουν ατομικές πασαρέλες» λέει η Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου. «Ανέβηκε αμέσως μετά το τέλος του Πολέμου, το 1947, ενώ είχαν ήδη πέσει τα αεροπλάνα εξαιτίας των σκάρτων ανταλλακτικών που προμηθεύτηκε η αμερικανική Αεροπορία και ο θάνατος των πιλότων ήταν τόσο νωπός. Σοκαριστικό γεγονός σήμερα, πόσο μάλλον τότε που την παράσταση παρακολουθούσαν θεατές που είχαν χάσει παιδιά, συζύγους, αδελφούς.

Είναι επίσης συγκινητικό που ο Κουν ανέβασε το έργο την ίδια χρονιά μέσα σε μια Ελλάδα βυθισμένη στον Εμφύλιο. Στη διάρκεια των προβών είδα κάποια εξαιρετικά γαλλικά ντοκιμαντέρ για τις μεγάλες μάχες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Δεκαεννιάχρονα Εγγλεζάκια μετά από εκπαίδευση δέκα ημερών ανέβαιναν στα αεροπλάνα της RAF.

Δεν καταλάβαιναν τι είναι πόλεμος, δεν τους ενέπνεε καμιά φιλοπατρία αλλά η αλαζονεία να βγάλουν τη γλώσσα στους Γερμανούς φασίστες. Οταν βρέθηκαν εκεί ψηλά συνειδητοποίησαν τι κάνουν, τι σημαίνει πόλεμος, θάνατος, πατρίδα. Παιδιά που πέθαναν για να σώσουν άλλους».

• Ερμηνεύετε μια μητέρα που σωπαίνει προστατεύοντας κάθε φορά τον πιο αδύναμο κρίκο.

Κυρίως προστατεύει τον εαυτό της ώστε να μπορέσει να αντέξει. Ισως να μην περιμένει να γυρίσει το παιδί της, όπως λέει. Μια φράση της που αγαπώ πολύ προδίδει ότι μπορεί να ξέρει την αλήθεια αλλά πιστεύει ότι δεν πρέπει να την παραδεχτεί: «Κάποια πράγματα πρέπει να είναι έτσι. Γι’ αυτό υπάρχει θεός. Διαφορετικά θα μπορούσε να συμβεί οτιδήποτε»...

Μιλάει για την ανάγκη της ισορροπίας, την αρμονία του φωτός απέναντι στο χάος. Γιατί αν το παιδί τους έχει χαθεί, θα έρθει η τιμωρία για τον χαμό των άλλων παιδιών. Δεν θέλει να καταγγείλει τον άντρα της, δεν θέλει εκείνος να πεθάνει αλλά συγχρόνως ξέρει ότι ναι, ήρθε η ώρα της δικαιοσύνης, της τιμωρίας. Πρέπει να δούμε τον ήρωα μέσα στην ιστορικότητά του.

Εζησε το Κραχ, 10 χρονών βρέθηκε στους δρόμους. Δούλεψε, έκανε μια επιχείρηση, ήρθε ο Πόλεμος, και τη στιγμή του μεγάλου ναι ή του μεγάλου όχι, εκείνος έδωσε εντολή να φύγουν ελαττωματικά ανταλλακτικά.

Πίστευε ότι θα προλάβει να επανορθώσει. Ομως οι κύλινδροι που έστειλε δεν ελέγχθηκαν ποτέ, οι ανάγκες της Αεροπορίας των ΗΠΑ μετά τη διάλυση της RAF ήταν 155 αεροπλάνα τη μέρα…

Το έργο βάζει τον θεατή στη θέση όλων, να σκεφτεί τι θα έκανε στη θέση του πατέρα, της μάνας, του γιου. Η διάλυση της οικογένειας Κέλερ προσομοιάζει σ’ αυτό που αποκαλούμε διάλυση του κοινωνικού ιστού.

• Συνυπάρχετε στη σκηνή με πολύ νέους ηθοποιούς.

Με εντυπωσίασε πόσο συνδέθηκαν, πόσο αγάπησαν τον σκηνοθέτη Γιάννη Μόσχο, άνθρωπο βαθιά καλλιεργημένο, ευγενή φύσει και θέσει, επίμονο στη δουλειά του. Κατάφερε να τους προχωρήσει σε θεαματικό βαθμό, με τρόπο παιδαγωγικό, με ευγένεια, φροντίδα.

Τους βλέπω πώς παρακολουθούν, πώς μαθαίνουν, νιώθω την αγάπη τους. Η γενιά μου υπήρξε τυχερή. Δεν είχαμε τέτοιο σκόρπισμα κι έτσι κατακτήσαμε μια πιο φίνα κουλτούρα, μάθαμε δίπλα σε μεγάλους δασκάλους και μπορέσαμε να ασχοληθούμε με το θέατρο ρεπερτορίου.

• Μέσα σ’ αυτή την πολυδιάσπαση είναι εύκολο για τους νέους να ξεσκαρτάρουν, να επιλέξουν το ποιοτικό;

Η εποχή βάζει τρικλοποδιές. Ακόμα και την ώρα του μαθήματος έχουν την ανάγκη να καταφύγουν σε εκείνο το ρημάδι το κινητό... Το θέμα είναι πώς τους παρασύρεις, πώς κινείς τις ψυχές τους. Γιατί βλέπεις τη λαχτάρα να μάθουν, να πατήσουν σε κάποια βήματα. Είναι παιδιά γονιών της γενιάς μου, γονιών που οι εννέα στους δέκα είναι χωρισμένοι.

Παιδιά που αναζητούν πατρικές φιγούρες, αυτό που λέμε πνευματικούς γονιούς. Οσες φορές διδάσκοντας προσπάθησα να περάσω τη σκυτάλη αυτού του πολύτιμου πράγματος που έμαθα κι αγάπησα 35 χρόνια, είτε στην Ελλάδα ή στη Γαλλία, έβλεπα μάτια που αναζητούσαν την έμπνευση, το μάγεμα. Οπως εμείς κάποτε από τους παλαιότερους, τον Κ. Κουν, τον Β. Παπαβασιλείου, τον Λ. Βογιατζή, τον Γ. Μιχαηλίδη.

• Πώς αντιλαμβανόμαστε σήμερα την κοινωνική ευθύνη για την οποία μιλάει ο Μίλερ;

Δεν αρκεί να σώσεις το σπίτι σου για να σωθείς. Θυμήσου την κουλτούρα που αναπτύχθηκε την περίοδο της ψευδούς ευημερίας μας, τότε που κυριαρχούσε «η πάρτη μου», «τα παιδιά μου», «το κόμμα μου», «το σινάφι μου»...

Φυσικά κι ένα κομμάτι του κόσμου διατήρησε την έγνοια για τον διπλανό. Αλλά δυστυχώς εκείνο το προκλητικό «όλοι μαζί τα φάγαμε», όσο κι αν ενόχλησε, αυτός που το είπε ήξερε καλά τι εννοούσε.

Παρέα κάποιοι τα έφαγαν, όμως είχε δοθεί και το σήμα για την έφοδο στη μαρμίτα. Θυμάμαι μια πολύ διδακτική ιστορία από την εποχή της ελληνικής «ευημερίας», που την ξαναθυμήθηκα στις πρόβες, πάνω στο θέμα της κοινωνικής ευθύνης.

Υπήρχαν τρεις κυρίες στο περιβάλλον μιας αγαπημένης θείας μου, φτωχές γυναίκες από τη Νίκαια, οι οποίες έπαιρναν αναπηρικές συντάξεις, ενώ δεν ήταν ανάπηρες, «επάγγελμα» που ανθούσε τότε. Τη θεία μου συντρόφευε και βοηθούσε στο σπίτι μια κυρία, επίσης φτωχή, από το Μεσολόγγι. Της έλεγαν λοιπόν οι έξυπνες «ανάπηρες»: «Μα γιατί δεν πληρώνεις κάτι να βγάλεις κι εσύ μια αναπηρική;».

Κι εκείνη, καλή της ώρα, απαντούσε: «Να πάρω τη σύνταξη ενός ανάπηρου; Εχω παιδιά, ξέρω ότι η συμφορά θα πέσει πάνω τους». Κι εγώ που τότε τα άκουγα αυτά, επειδή δεν είμαι Γερμανίδα προτεστάντισσα, δεν τις κατέδιδα... Να όμως που λίγα χρόνια μετά, κόπηκε η σύνταξη της θείας, μιας γυναίκας που σκέβρωσε δουλεύοντας όλη της τη ζωή… Να πώς η ατομική ευθύνη συνδέεται με την κοινωνία.

• Πώς βιώσατε την κρίση των τελευταίων χρόνων;

Πέρασα όλα τα στάδια: κατάθλιψη, θυμό, ξεμάγεμα. Τώρα μόνο τον εθνικισμό φοβάμαι. Θα επιζήσουμε της φτώχειας, θα τα βγάλουμε πέρα. Τρέμω τον φασισμό που επελαύνει στην Ευρώπη και τον πόλεμο.

Θυμώνω όταν ακούω ανοησίες ότι ζούμε πόλεμο. Μια μεγάλη καταστροφή, αλλά όχι πόλεμο. Πόλεμο ζουν οι Σύροι. Είναι απίστευτο ότι τώρα που μιλάμε 65 εκατ. πρόσφυγες κινούνται στον κόσμο, περπατάνε μήπως βρουν ένα κομμάτι γης να σταθούν. Και δεν τους θέλει κανείς…

• Εχετε ζήσει χρόνια στη Γαλλία. Σκεφτήκατε να ξαναφύγετε;

Εκεί η κατάσταση είναι τραγική, απλώς δεν μας το λένε... Η Γαλλία σήμερα καταρρέει με πάταγο. Το σπουδαίο κοινωνικό της κράτος τσακίζεται σε χίλια κομμάτια χωρίς καν μνημόνιο. Ο Φιγιόν ζητά αύξηση των ωρών εργασίας, δουλειά και το Σάββατο.

Πάνω από 4,5 εκατομμύρια Γάλλοι βρίσκονται στα όρια της φτώχειας, ζουν στα πεζοδρόμια. Χτες έβλεπα σε γαλλόφωνο κανάλι μέχρι και τους Ελβετούς να έχουν βγει στους δρόμους διαμαρτυρόμενοι για την αύξηση της φορολογίας.

Φοβάμαι για τις αντιστάσεις των Ευρωπαίων. Τρέμω ότι η αποβλάκωση από τις τηλεοράσεις, ο εθισμός στην κατανάλωση ανεξαρτήτως του πόσα κερδίζεις, η πίστη ότι μοναδική αξία είναι το χρήμα και η καλοπέραση, θα τους παγιδεύσει στις ακροδεξιές κορόνες.

Οι ψευδαισθήσεις τελείωσαν

«Το καινούργιο θα γεννηθεί στο μέλλον, τώρα επικρατεί απλώς ένα άναυδο... Σαστισμένοι, αμήχανοι ζούμε το τέλος των ψευδαισθήσεων, παρακολουθούμε την Αριστερά να τα έχει κάνει μαντάρα σ’ όλο τον κόσμο.

»Μέσα σ’ έναν αιώνα διέλυσαν τα πάντα. Η μεγαλύτερη προδοσία στις κομμουνιστικές ιδέες ήρθε από τους κομμουνιστές. Μα ούτε ο καπιταλισμός ήθελε ανθρώπους να ζουν σε χαρτόκουτα… Οταν πήγα στη Γαλλία το 1992, καπιταλισμό βρήκα και οφείλω να πω ότι ουδέποτε ένιωσα πιο προστατευμένη ως πολίτης...

»Μέσα σ’ αυτό το σύστημα οι Γάλλοι διεκδίκησαν τα δικαιώματά τους. Και τώρα παρακολουθείς την αδιανόητη αποτυχία του Ολάντ και τη Λεπέν -που είναι ευφυέστατη, όχι αστεία- να έρχεται καλπάζοντας».

Θέατρο Εμπορικόν (Σαρρή 11, Ψυρρή, τηλ.: 210-3211750). «Ηταν όλοι τους παιδιά μου» του Αρθουρ Μίλερ. Μετάφραση: Δάφνη Οικονόμου. Σκηνοθεσία: Γιάννης Μόσχος. Μουσική-Ηχοι: Αγγελος Τριανταφύλλου. Φωτισμοί: Λευτέρης Παυλόπουλος. Κίνηση: Ανθή Θεοφιλίδη. Παίζουν: Δημήτρης Καταλειφός, Αλεξάνδρα Σακελλαροπούλου, Γιώργος Βουρδαμής, Δανάη Επιθυμιάδη, Κώστας Βασαρδάνης, Δημήτρης Καραμπέτσης, Ευγενία Αποστόλου, Γιώργος Τζαβάρας, Ιωάννα Πιατά.

  

ΘΕΑΤΡΟ
Δάνειο ή τη γυναίκα σας...
Δημήτρης Μυλωνάς - Σωτήρης Χατζάκης: Ενας ήρωας της καθημερινότητας και ένας τεχνοκράτης τραπεζίτης «μονομαχούν» στον κήπο του θεάτρου «Χυτήριο», με το επίκαιρο, πολιτικό έργο «Το δάνειο» του Τζόρντι Γκαλθεράν.
Δάνειο ή τη γυναίκα σας...
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γυναίκα για τον πανκ Ριχάρδο
Ενας Ριχάρδος Γ’ μόλις αποχώρησε από το Εθνικό Θέατρο σε σκηνοθεσία Γιάννη Χουβαρδά και με πρωταγωνιστή τον Δημήτρη Λιγνάδη, ένας άλλος μόλις προσγειώθηκε στη σκηνή του Σύγχρονου Θεάτρου με πρωταγωνιστή...
Μια γυναίκα για τον πανκ Ριχάρδο
ΘΕΑΤΡΟ
Tα χαμένα γράμματα μιας άστεγης
M i t r ό o, μια παράσταση στον «Χοροχρόνο». Η ομάδα Νomades Artcore έστησε ολόκληρο θέαμα πάνω σε σκόρπιες σελίδες, πεταμένες στον Εθνικό Κήπο, στις οποίες μια άγνωστη γυναίκα, χωρίς σπίτι, έγραφε για τη ζωή...
Tα χαμένα γράμματα μιας άστεγης
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γυναίκα θριαμβεύει στον κόσμο των ανδρών
Ο Τόμας Οστερμάιερ καταγράφει την πιο συχνή και ισχυρή καλλιτεχνική παρουσία τα τελευταία δέκα χρόνια στο Φεστιβάλ Αθηνών. Ο Γερμανός σκηνοθέτης και η Σαουμπίνε, το βερολινέζικο θέατρο που διευθύνει,...
Μια γυναίκα θριαμβεύει στον κόσμο των ανδρών
ΘΕΑΤΡΟ
Τα θέατρα ανοίγουν περιμένοντας την επιδότηση
Τα θέατρα πήραν το σήμα για να ξεκινήσουν υπό την απειλή όμως της πανδημίας -η διαθεσιμότητα των αιθουσών θα εξαρτάται από το υγειονομικό επίπεδο της περιοχής.
Τα θέατρα ανοίγουν περιμένοντας την επιδότηση
ΘΕΑΤΡΟ
«Με την “Αντιγόνη” ξαναδιαβάζουμε τον κόσμο»
Ο Θέμης Μουμουλίδης το καλοκαίρι της πανδημίας επέλεξε να φέρει ξανά στη σκηνή την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, έργο που -όπως λέει- αφορά κυρίως την εποχή που ζούμε, καθώς «η αντίσταση και η αμφισβήτηση είναι...
«Με την “Αντιγόνη” ξαναδιαβάζουμε τον κόσμο»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας