Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η προσφυγιά με τη θέρμη του ηθοποιού

Robin Beer, Κατερίνα Δαμβόλγου, Γιάννης Κουκουράκης

Η προσφυγιά με τη θέρμη του ηθοποιού

  • A-
  • A+

Οι Killing the Fly είναι ένα νέο πολυεθνικό θεατρικό συγκρότημα, με έδρα την Αθήνα, που τώρα, στο τέλος της σεζόν, διεκδικεί την προσοχή μας λίγο περισσότερο.

Η παράστασή τους στο Δώμα του Νέου Κόσμου -μία από τις πλουσιότερες σοφίτες της σκηνής μας- αυτοπαρουσιάζεται σαν «μελόδραμα σωματικού θεάτρου» και «εικονοποιημένος μονόλογος», στηρίζεται στη μαρτυρία της Αγγελικής Ματθαίου, προσφυγοπούλας από τη Φώκαια της Σμύρνης πριν από 70 χρόνια και «παιδιού» της Λωζάννης, και επιτελείται με μια εντελώς ιδιαίτερη μέθοδο αφήγησης: μικτή τεχνική, παντομίμα, κουκλοθέατρο, τραγούδι, έντονη κινησιολογία.

Και όλα αυτά όχι για να διακοσμήσουν το θέατρο, αλλά μάλλον για να το απαλλάξουν από κάθε είδους περιττά στολίδια. Το ’χω τονίσει πολλές φορές: η σύγχρονη σκηνή μας όλο και συχνότερα στρέφεται στον ηθοποιό -ερμηνευτή και ταχυδακτυλουργό, θεραπευτή και τσαρλατάνο-, τοποθετεί όπως παλιά στο κέντρο τη δική του παρουσία. Πιστεύει σε μια επικοινωνία βαθιάς μνήμης, βιώματος και παρουσίας.

Αλλά ας ασχοληθώ πρώτα με το ίδιο το κείμενο της Αγγελικής. Δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στα 1995 στις σελίδες των εφημερίδων, προκαλώντας μεγάλη εντύπωση, όπως κάθε φορά που γίνεται αντιληπτό το βάθος μιας γλώσσας ολότελα δικής μας, ενός γραψίματος ολότελα απελέκητου, όταν τα γράμματα πηγάζουν από την ανάγκη της μαρτυρίας και λειτουργούν σαν αποτρεπτικό ξόρκι.

Η αφήγηση ξεκινά από όταν η Αγγελική ήταν 6 χρόνων, από τον πρώτο της ξεριζωμό από τη «Φωκιά», το πατρικό σπίτι και την αθωότητα. Το περίεργο είναι μάλλον πως η Αγγελική επιβίωσε, έπειτα από μια απίστευτη περιπλάνηση στα πλάτη και τα μήκη της κεμαλικής επικράτειας, άλλοτε από πείσμα, άλλοτε από απροσδόκητη ανθρωπιά, κάποτε από καθαρή τύχη.

Γράφει σήμερα τα λίγα και μεστά λόγια χωρίς η ίδια να προσδιορίζει το γιατί της παρόρμησής της να ιστορήσει τα μαύρα χρόνια της προσφυγιάς. Είναι προφανώς για να εξιλεωθεί μέσα από τη γραφή. Οπως είπα και προηγουμένως, αυτοί οι άνθρωποι δεν εκφράζονται μέσω της γλώσσας μόνο. Τη χρησιμοποιούν σαν θυμιατό που καίει μύρο και κάρβουνο και ξορκίζει δαιμόνια και δαίμονες.

Αυτό προφανώς έδωσε στην ομάδα το έρεισμα να αφηγηθεί εκ νέου την ιστορία της Αγγελικής, βάζοντας στο λεξιλόγιό της και όσα οι λέξεις υπονοούν: εικόνες, ανθρώπους, καταστάσεις, αισθήματα.

Κι αληθινά, η κοινή σκηνοθετική γραμμή των Κατερίνας Δαμβόγλου, Robin Beer και Jorge Arbert κατέληξε σε μια απόδοση γεμάτη κίνηση, θερμότητα και σωματική κατάθεση. Φαντάζομαι ο στόχος θα ήταν εξαρχής να αποκτήσει το αδρό κείμενο της μαρτυρίας τη σάρκα και το αίμα του ανθρώπου. Κατά κάποιον τρόπο να διογκωθεί με τη θέρμη του ηθοποιού και τη φωνή του.

Ολα αυτά καλά, και δεν είναι τυχαίο πως η πρόταση της ομάδας απέκτησε γρήγορα υποστηρικτές. Οφείλεται εξάλλου αυτό και στην ερμηνεία (ό,τι αυτό σημαίνει σε μια τέτοια πρόταση) της Κατερίνας Δαμβόγλου: έχει ενσωματωθεί πλήρως στον ρόλο της Αγγελικής, τον μεταφέρει με τη φωνή και σώμα της να ακουμπούν πάνω του. Εχει αποκτήσει ακόμα και την ελαφράδα της ηλικίας -που δεν ακυρώνεται από τα φρικτά γεγονότα-, τη γλυκύτητά της, αν όχι και την αύρα εκείνου του παλιού, ευρύστερνου Ελληνισμού.

Δίπλα της λειτουργούν οι δύο συνεργάτες της, Robin Beer και Γιάννης Κουκουράκης. Σαν τρίδυμο είναι πράγματι περίεργο: έχουμε συνηθίσει μονόλογους ή ντουέτα σε ανάλογες προτάσεις. Πάντως όλοι συμμετέχουν στο παιχνίδι της μεταμόρφωσης, αναζητώντας τη σύμβαση του θεατή και τη συμμετοχή του.

«Oρθογραφείται» η φρίκη;

Ας πούμε λοιπόν και δύο ελάσσονα προβλήματα που έρχονται στον νου μετά το πέρας της παράστασης. Για το πρώτο είμαι περισσότερο κάθετος: Εχω την εντύπωση ότι η απόδοση σε πολλά σημεία -ιδιαίτερα στο πρώτο μισό- καλλιεργεί ένα κλίμα που δεν συνάδει με το ύφος του κειμένου.

Αντιλαμβάνομαι, όπως είπα, ότι ο στόχος ήταν να γίνει μια ανιμασιόν -είναι όμως πάντα αυτό το θέμα μας; Μήπως η δύναμη της μαρτυρίας, η γλωσσική της ένταση προέρχεται από την αδρότητα και, κυρίως, από όση σιωπή επιβάλλει στις φρικτές εικόνες; «Εκείνο το βράδυ πήρανε και τη μανούλα μου. Ξέχασα να γράψω.

Είχαμε και ένα μοράκη και όταν την πήρανε κρατούσε και το μορό. Της το πήρανε και το πετάξανε σε έναν καλαμνιόνα που ήτανε λήμνη και πάει και αυτό τη δε μανούλα μου την φέραν. Να σκευτήτε τον πόνο της και τα δάκρυά της.

Εμεινα μόνο εγώ. Με σκέπαζε με το φουστάνη της σαν την κλώσα που βάζει τα πουλάκια της κάτω από τα φτερά της». Χρειάζεται άραγε να αναπαραστήσουμε την παραπάνω εικόνα επί σκηνής; Χρειάζεται να την «ορθογραφήσουμε»;

Αυτός είναι ο λόγος που βρήκα σε ορισμένα σημεία την παράσταση να γίνεται άθελά της «φλύαρη». Διέκρινα και κάτι άλλο: μια περίεργη ατμόσφαιρα κεφιού, που ήταν φυσικά αταίριαστη με το όλον. Οταν ωστόσο προς το τέλος τα πράγματα γίνονται περισσότερο μεστά και πιο λιτά, η ουσία κερδίζει κι η συγκίνηση γίνεται βαθιά κι απλώνει τριγύρω.

Αυτή είναι η πρώτη παρατήρηση. Υπάρχει και άλλη, περισσότερο περίπλοκη. Εχει να κάνει με το ίδιο το κείμενο. Γραμμένο το 1995, ανήκει στις μαρτυρίες της τραγικής προσφυγιάς, που δεν χάνουν ασφαλώς ποτέ τη σημασία τους, αλλά οπωσδήποτε πρέπει πια να απασχολούν τους καλλιτέχνες μας σε συνθέσεις επεξεργασμένες.

Δεν αμφισβητώ την αλήθεια των λόγων, ούτε βέβαια το δικαίωμα του καθενός να καταθέτει τη μαρτυρία του. Ζητούμε όμως από τη νεανική σκηνή μας μια άποψη σύνθετη, που θα μεταφέρει παρόμοιες πηγές με προσοχή.

Αλλιώς τα πράγματα μπορεί να οδηγήσουν σε εθνικιστικές ιαχές και να υποδαυλίσουν μίση. Η αλήθεια είναι πως δεν φαντάζομαι να υπάρχει άνθρωπος στην «Αγγελική» που να μην αντιλαμβάνεται την τουρκική θηριωδία με τα λόγια της: «Αυτά που κάνανε αυτή η βάρβαρη δεν τα έκανε κανένα κράτος»...

Αν διασώζει κάτι την κατάσταση, είναι η ίδια η αδιαμφισβήτητη πρόθεση της ομάδας, αλλά και το κοινό του Νέου Κόσμου. Τα δύο αυτά, μαζί βέβαια με την κατακλείδα της σκηνοθεσίας: μια φουσκωτή βάρκα διασχίζει το Αιγαίο, φέρνοντας νέους πρόσφυγες, κι άλλες Αγγελικές τού σήμερα.

Για να είμαστε όμως ειλικρινείς, κάτι τέτοιο δεν βρίσκεται μέσα στο κείμενο της Αγγελικής. Αυτό στέκει σαν λιθάρι στον τοίχο της Ιστορίας, αλλά και σε εκείνο το ανάχωμα που χτίζουμε ενάντια στην άμπωτη της λησμονιάς της.

ΘΕΑΤΡΟ
Θεατρική δικαίωση της ποίησης
Το κείμενο του Ακη Δήμου είναι μια από τις πιο αξιόλογες καταθέσεις της δραματουργίας μας στον νέο αιώνα, η δε παράσταση του Σκουρλέτη και των Bijoux de Kant θα πρέπει κανονικά να απασχολήσει την κριτική μας...
Θεατρική δικαίωση της ποίησης
ΘΕΑΤΡΟ
Μια νέα ποιητική μεταφορά ενός αριστουργήματος
Η Ιόλη Ανδρεάδη και ο Αρης Ασπρούλης καταφέρνουν να φτιάξουν με το κλασικό ρωσικό μυθιστόρημα του Λέοντος Τολστόι ωραίο, σύγχρονο θέατρο. Τα ιστορικά γεγονότα ζωντανεύουν συγκινητικά, με τα βαριά ονόματα επί...
Μια νέα ποιητική μεταφορά ενός αριστουργήματος
ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
ΘΕΑΤΡΟ
Με τη μισανθρωπία του Μπέρνχαρντ και το πνεύμα του Λευτέρη Βογιατζή
Δεν γίνεται πιθανόν εύκολα αντιληπτό πως η παράσταση του Μπέρνχαρντ στο Θέατρο Τέχνης παίζεται υπό το πορτρέτο ενός καλλιτέχνη που αφανώς επιστατεί τον χώρο δίπλα σε εκείνο του Καρόλου Κουν στο Υπόγειο. Του...
Με τη μισανθρωπία του Μπέρνχαρντ και το πνεύμα του Λευτέρη Βογιατζή
ΘΕΑΤΡΟ
Το πιο αδικημένο εγχείρημα της χρονιάς
Η «απαγωγή της Τασούλας» του Κωνσταντίνου Μάρκελλου ως σκέψη και υλοποίηση, τόλμημα και πόνημα, είναι πολύ σημαντικότερη από ό,τι φανερώνει η σχετικά σύντομη πορεία της στην ολότελα σαστισμένη πια σκηνή μας.
Το πιο αδικημένο εγχείρημα της χρονιάς
ΘΕΑΤΡΟ
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων
Με μια ομάδα δεμένη που αποδίδει τα μέγιστα, η Μαρία Μαγκανάρη έστησε μια εξαιρετική παράσταση, ζητώντας από τους θεατές να δουν πίσω από τους ρόλους ανθρώπους και πίσω από τους κανόνες όρους ζωής.
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας