Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Θεατρική δικαίωση της ποίησης

«Οσα η καρδιά μου στην καταιγίδα», Θέατρο Τέχνης - Φρυνίχου

Θεατρική δικαίωση της ποίησης

  • A-
  • A+

Δεν αποτελώ εξαίρεση – βγήκα κι εγώ από τη Φρυνίχου το ίδιο εντυπωσιασμένος με τους περισσότερους πριν από εμένα. Το κείμενο του Ακη Δήμου είναι μια από τις πιο αξιόλογες καταθέσεις της δραματουργίας μας στον νέο αιώνα, η δε παράσταση του Σκουρλέτη και των Bijoux de Kant θα πρέπει κανονικά να απασχολήσει την κριτική μας τώρα και στο μέλλον.

Ο λόγος είναι τόσο απλός και τόσο σπάνιος: Με αφορμή το έργο του Κονδυλάκη «Πρώτη αγάπη», την εκτίναξη της ηθογραφίας μας σε ύψη και βάθη απροσμέτρητα, δημιουργείται από τη θεατρική ομάδα η ίδια εκείνη με το πρωτότυπο πύκνωση γλώσσας, μουσικής, ήθους και ύφους, ώστε να μην ξέρεις από τη μεριά του κριτικού πού να βάλεις το νυστέρι και πού να χαράξεις.

Ολα το ίδιο και αυτό, μια συμπαγής μάζα ήχου, εικόνας και νοήματος, αδιάσπαστη και -γι’ αυτό ίσως- στην ουσία της μαγική. Οπως συμβαίνει στον χώρο της αληθινής τέχνης, δεν μπορούμε ούτε τώρα να γνωρίζουμε κατά βάθος πού κρύβεται η αρμονία της.

Και αυτή η δύναμη του έργου του Δήμου συμπαρασύρει τους πάντες: πρώτα τον ίδιο τον Σκουρλέτη, που εδώ γίνεται πιο ουσιαστικός, έκκεντρος και λιτός από κάθε άλλη φορά. Τους ηθοποιούς, που παίζουν το κείμενο τραγουδώντας το και χορεύοντάς το. Την παραδοσιακή μουσική του Κώστα Δαλακούρα, που έρχεται όχι από τα μεγάφωνα αλλά από τα έγκατα. Μέχρι τα ίδια τα κείμενα -μην τα παραβλέπουμε- που συνοδεύουν την παράσταση και το κείμενο.

Της Δήμητρας Κονδυλάκη πρώτα, στο πρόγραμμα. Και δίπλα σε αυτό, το επίσης εξαιρετικό δοκίμιο της Λίνας Ρόζη, που προλογίζει την έκδοση του έργου με μια συγκριτική αντιπαραβολή του αρχικού και του τελικού επιπέδου σε ένα κατ’ ουσίαν παλίμψηστο: Στο «Οσα η καρδιά μου στην καταιγίδα».

Δεν πιστεύω ότι είναι μεγάλη η απόσταση που μας χωρίζει από το προηγούμενο σημείωμά μας στον Μισέ και στην «Πόρτα». Το κείμενο του Δήμου, άλλωστε, είναι φανερά νεο-ρομαντικό, όπως νεο-ρομαντική είναι και η εικόνα του στη σκηνή της Φρυνίχου. Είναι χτισμένη στο ύφος μιας παραλογής, σαν ένας θρύλος που επικάθισε στο πραγματικό για να το στοιχειώσει.

Γι’ αυτό και τα πρόσωπα που βλέπουμε δεν είναι ακριβώς του κόσμου τούτου: γίνονται ακούσματα και σύμβολα, «κάτι μισοϊδωμένα πρόσωπα ή γραμμές· ερώτων ατελών κάτι αβέβαιες μνήμες», που τα ανασύρει ο Δήμου από το παλιό πηγάδι του Κονδυλάκη. Πρόκειται για πλάσματα ποιητικά, που μιλούν όχι με την κοινή, την αγοραία, αλλά με τη μέσα γλώσσα του πόθου και της επιθυμίας.

Δεν έχουν ανεβεί στη σκηνή παρά για να εξομολογηθούν και να λυτρωθούν. Και δεν είναι η φλόγα της πρώτης αγάπης που καίει μέσα τους τόσο όσο η επιθυμία της μνήμης να την αναστήσει.

Διαδικασία ενηλικίωσης

Αυτά γράφουν στην πραγματικότητα το έργο, όχι ο Κονδυλάκης. Η επανεξέταση της παλιάς ιστορίας συμβαίνει τώρα που τα πράγματα είναι πλατύτερα. Η μετάβαση από την παιδική στην ενήλικη ζωή και από τον άδολο έρωτα στον έρωτα που φθείρει και θανατώνει δεν έχει για μόνο άξονα την ακατάλληλη σχέση ενός παιδιού, του Γιωργή, με την κατά πολύ μεγαλύτερή του Βαγγελιώ (σχέση που και σήμερα ενέχει το στοιχείο της αποπλάνησης), αλλά και την παράλληλη εμφάνιση άλλων, ομοφυλοφιλικών αυτή τη φορά παρορμήσεων που εκδηλώνονται στην εφηβική ηλικία.

Η διαδικασία ενηλικίωσης είναι ίσως για τον Δήμου μια διαδικασία «κάθαρσης» από το άνομο και παρά φύση πάθος στα όρια που θέτει η «μητρική» κοινωνική «διόρθωση». Ισως πάλι η πρώτη αγάπη του Κονδυλάκη να χωρεί στις μέρες μας κι άλλες, καβαφικές, συνεκδοχές, που μπορούν να ακουστούν το ίδιο «ανάρμοστες» με εκείνες, αλλά και το ίδιο καθαρτικές. Ισως να συμβαίνει κι αυτό εν τέλει: Ο Δήμου ούτε αντιγράφει, ούτε διασκευάζει, ούτε μεταφέρει το αρχικό κείμενο.

Μπαίνει στον χώρο και στις λέξεις του για να νιώσει ασφαλής. Μέσα στην καταιγίδα βρίσκει ένα καταφύγιο, έναν χώρο περικλεισμένο με ξύλα, προσωπικά αντικείμενα και λουλούδια μνήμης (μιλώ για τη σπουδαία σκηνική εγκατάσταση του Ανδρέα Κασάπη). Εναν τόπο όπου μπορεί να νιώσει τις λέξεις του.

Εδώ όλα είναι εκ προοιμίου συγχωρεμένα. Η μητέρα-ξερολιθιά πρώτα πρώτα, που παίζεται από την Τάνια Τσανακλίδου με την αφοπλιστική δύναμη της μητρικής φιγούρας στις παραλογές.

Κι έπειτα το «Βαγγελιό», που στην ευαίσθητη ερμηνεία της Λένας Δροσάκη αποκτά τη διάσταση μιας αδικημένης, της γυναίκας, που δεν ερωτεύτηκε ένα μικρό παιδί αλλά την εικόνα των πόλεων που έφερνε μαζί του∙ αφουγκράζομαι μια τσεχοφική μελωδία στο βάθος της μαρτυρίας της…

Επειτα, είναι ο Ανδρας του Νικόλα Αγγελή, ολόκληρη ψυχογραφία που εκκινεί από την αρχική πινελιά του Βασίλη στο πρωτότυπο του Κονδυλάκη. Κατά κάποιον τρόπο ο Ανδρας είναι το ρομαντικό δίπολο της Βαγγελίας: ακόμα ένα ερωτικό πτώμα που ποδοπατούμε καθώς ανεβαίνουμε προς τη θέση του «φυσιολογικού», όπως ωριμάζουμε λησμονώντας και σιωπώντας. Το έργο του Δήμου κάτι τέτοιο άλλωστε είναι: μια σειρά από ηχηρές σιωπές, περασμένες στο σκοινί διαλογικών αποσιωπήσεων.

Τέλος, είναι βέβαια και ο Γιωργής του Γιάννη Παπαδόπουλου. Είναι ένα παιδί που θυμάται το παιδί. Αναπολεί την πρώτη αγάπη του στα τελευταία του, όταν πια δεν μένει καιρός για να σωπάσει.

Μπορεί ακόμα να θυμηθεί μια αγάπη που ήλθε όχι σαν ευλογία, αλλά σαν κατάρα, χτικιό, μίασμα και θανατικό. Και μπορεί τώρα πια να συγχωρέσει, παραθέτοντας τα «λάφυρα της σφαγής» του.

Βρίσκονται όλοι μαζί στο προσκήνιο, κι όμως δεν πρωταγωνιστεί κανείς από αυτούς. Στην κορυφή βρίσκεται κάτι άλλο, μεγαλύτερο: είναι η γλώσσα, η γλώσσα των ανθρώπων, που φτιάχνει σχήματα, ονειρεύεται και απελευθερώνεται στις εικόνες και τη μνήμη. Νομίζω ότι σπάνια ακούμε τόση και τέτοια ποίηση δικαιωμένη στο θέατρό μας.

Ο λόγος δουλεύτηκε από τον Σκουρλέτη πάνω στον μανδύα της δημοτικής ποίησης, γεμάτος σύμβολα, όνειρα και διαψεύσεις, αιχμηρός από έξω και από μέσα βελούδινος, σαν κάπα βοσκού που ντύνει τους ανθρώπους στην καταιγίδα. Είναι η γλώσσα μιας θεατρικής εμπειρίας στο Τέχνης που αξίζει να θυμόμαστε στο μέλλον.

 

 

ΘΕΑΤΡΟ
Μια μορφή ποιητική, σε δραματική σκευή
To μυθιστόρημα του Καραγάτση διασκευάζεται και γίνεται παράσταση από έναν ποιητή (Στρατής Πασχάλης) και έναν σκηνοθέτη (Δημήτρη Τάρλοου). Τα πάντα τελούνται σε ένα εξπρεσιονιστικό, σχεδόν στριντμπεργκικό...
Μια μορφή ποιητική, σε δραματική σκευή
ΘΕΑΤΡΟ
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανατρέπει όλα όσα ξέραμε για το θρυλικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς. Ενας Κοβάλσκι (Χάρης Φραγκούλης) χωρίς το φανελάκι του Μπράντο, μια Μπλανς (Μαρία Ναυπλιώτου) χωρίς την «καλοσύνη των...
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
ΘΕΑΤΡΟ
Είμαστε εμείς ή αυτό που θέλουν οι άλλοι;
Η Αργυρώ Χιώτη με την ομάδα Vasistas σκηνοθετεί κάτι ξεχωριστό: το έργο του Ευθύμη Φιλίππου «Απολογίες 4&5» είναι μια υπαρξιακή περιπλάνηση στην αλήθεια ή στο ψέμα των επιθυμιών, στη συναίνεση ή στις...
Είμαστε εμείς ή αυτό που θέλουν οι άλλοι;
ΘΕΑΤΡΟ
Η προσφυγιά με τη θέρμη του ηθοποιού
Η χανιώτικη ομάδα Killing the Fly ανεβάζει στη σκηνή με παντομίμα, κουκλοθέατρο, τραγούδι μια συγκλονιστική μαρτυρία Μικρασιάτισσας. Η συγκίνηση, όμως, μεγαλώνει όταν η σκηνική «φλυαρία» υποχωρεί και δίνει τη...
Η προσφυγιά με τη θέρμη του ηθοποιού
ΘΕΑΤΡΟ
Σιωπηλή κραυγή αγάπης
Ο Νίκος Διαμαντής σκηνοθέτησε το έργο και, στην κυριολεξία, το κατοίκησε. Ο χώρος του είναι ένας χώρος του συμβολικού θεάτρου με τα φαντάσματα και φωνές αγαπημένες. Η Ιωάννα Μακρή είναι η γυναίκα που φλέγεται...
Σιωπηλή κραυγή αγάπης
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας Μακβέθ υπερφυσικός, ανάμεσα στα άστρα
Ο σκηνοθέτης Θάνος Παπα­κωνσταντίνου ανεβάζει στη σκηνή τις δυνάμεις που κινούν την Ιστορία και έννοιες όπως Κακό, Μοίρα και Τέλος. Ετσι, το ύφος της παράστασης αναγκαστικά γίνεται εξπρεσιονιστικό, αόριστο,...
Ενας Μακβέθ υπερφυσικός, ανάμεσα στα άστρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας