Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Απληστοι και φιλόδοξοι Μακμπέθ υπάρχουν και σήμερα

Η σκηνοθέτις, Αναστασία Ρεβή, που ζει και εργάζεται πολλά χρόνια στο Λονδίνο, ανέβασε το αριστούργημα του Σέξπιρ στο Κρατικό Βορείου Ελλάδος με γοτθική αισθητική και μοντέρνες ανατρεπτικές πινελιές

ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΤΣΑΡΗΣ

Απληστοι και φιλόδοξοι Μακμπέθ υπάρχουν και σήμερα

  • A-
  • A+

Το αριστούργημα του Σέξπιρ «Μακμπέθ» μόλις ανέβηκε από το ΚΘΒΕ στην Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών στη Θεσσαλονίκη, σε σκηνοθεσία της Αναστασίας Ρεβή, μια παράσταση που θυμίζει γοτθικό παραμύθι: κάστρα, μάγισσες, βαθύσκιωτα δάση και εγκλήματα κατά συρροή. Ολα για την εξουσία και την ηδονή της μάχης, όλα με κόστος την απώλεια ψυχών και σωμάτων...

Η Αναστασία Ρεβή εκτός από τον «Μακμπέθ» φέτος σκηνοθετεί επίσης το «Γλυκό πουλί της νιότης» του Τένεσι Ουίλιαμς στο θέατρο «Αλμα». Ανήκει στη νέα γενιά σκηνοθετών και έχει ήδη δώσει σημαντικό δείγμα δουλειάς.

Απόφοιτος της Δραματικής Σχολής του ΚΘΒΕ και Αγγλικής Φιλολογίας στο ΑΠΘ, σπούδασε θέατρο στο Λονδίνο και τη Ν. Υόρκη. Το 2007 προτάθηκε για το βραβείο Total Theatre στο Φεστιβάλ Εδιμβούργου για την παράσταση «Velvet Scratch» (τιμήθηκε με τη διάκριση της καλύτερης παράστασης στο Φεστιβάλ Πράγας).

Το 1997 κέρδισε το βραβείο Hellenic Foundation για την προβολή του σύγχρονου ελληνικού θεάτρου στο Λονδίνο. Το 2011 εκπροσώπησε τη Μ. Βρετανία στο Διεθνές Φεστιβάλ Αρχαίου Δράματος της Κύπρου με την «Αντιγόνη» του Σοφοκλή. Εδώ και χρόνια είναι καλλιτεχνική διευθύντρια της θεατρικής ομάδας Theatre Lab Company με έδρα το Λονδίνο.

Για τον «Μακμπέθ» η Αναστασία Ρεβή επέλεξε τη μετάφραση του Δημήτρη Δημητριάδη θεωρώντας την ως την καλύτερη που έχει γραφτεί για το έργο.

«Αγαπώ τα κλασικά κείμενα, γι’ αυτό άλλωστε στο Λονδίνο ανέβασα στο Riverside Studios την “Αντιγόνη”, την “Ορέστεια”, τη “Μήδεια”. Είδα επίσης τη μετάφραση του Κώστα Καρθαίου και του Γιώργου Χειμωνά. Λόγω σπουδών Αγγλικής Φιλολογίας και μόνιμης διαμονής μου στο Λονδίνο τα τελευταία 20 χρόνια διαβάζω και βλέπω Σέξπιρ στο πρωτότυπο.

»Επιπλέον είχα την ευκαιρία να ακούω το κείμενο στα αγγλικά από Αγγλους ηθοποιούς και συνεργάτες μου, ενώ ταυτόχρονα διάβαζα τις μεταφράσεις των Ελλήνων λογοτεχνών. Του Δημήτρη Δημητριάδη είναι η καλύτερη όχι μόνο γιατί είναι μοναδικός συγγραφέας, αλλά και γιατί η μετάφρασή του συμπίπτει με τον ρυθμό, την τονικότητα και την ποίηση του Σέξπιρ με απόλυτη ακρίβεια. Διατηρεί αυτό που λέμε στην Αγγλία “heartbeat of the verse”, δηλαδή τον παλμό της ποίησης του κειμένου».

Τα σχέδιά μου στο Λονδίνο, η καρδιά μου στη Θεσσαλονίκη

• Τι ετοιμάζετε με τη Theatre Lab Company;

Το Theatre Lab Company είναι ένα καλλιτεχνικό πεδίο που ποτέ δεν ησυχάζει. Επιστρέφοντας θα ετοιμάσω μια καινούργια παραγωγή, η οποία αποτελεί την πρώτη μιας τριλογίας. Είναι το καινούργιο έργο της Aletta Lawson «Χορεύοντας με τον διάβολο», βασισμένο στην τόσο ξεχωριστή ζωή του χορευτή Ρούντολφ Νουρέγιεφ. Συνδέεται με αυτό που σας έλεγα πριν για τα κλασικά έργα και την αγάπη μου σ’ αυτά. Το κείμενο δεν είναι κλασικό, η ιστορία όμως είναι μυθιστορηματική. Η παράσταση έχει προγραμματιστεί για τον Ιούνιο του 2016 στο θέατρο Sadler’s Wells.

Πάντως χάρηκα και τις δύο δουλειές που έκανα φέτος στην Ελλάδα. Το «Γλυκό πουλί της νιότης» του Τενεσί Ουίλιαμς στο θέατρο «Αλμα» και τον «Μακμπέθ» στη Θεσσαλονίκη. Το Κρατικό Θέατρο είναι για μένα σαν την πρώτη αγάπη. Εχει εκείνη την ξεχωριστή θέση στην καρδιά, μια και ως παιδί του Κρατικού νιώθω ιδιαίτερη χαρά και τιμή που έρχομαι ξανά σ’ αυτό έπειτα από 20 χρόνια διαμονής και εργασίας στο Λονδίνο.

• Πώς συστήνεται σήμερα και πού κεντράρει αυτό το σπουδαίο ιστορικό έργο του Σέξπιρ;

Το συγκεκριμένο έργο του Σέξπιρ ήταν πάντα μια επιθυμία μου. Αυτή η σκοτεινή ιστορία στην ομίχλη και στα κάστρα της Σκοτίας μαγεύει τον νου, όπως οι μάγισσες μαγεύουν τον Μακμπέθ και τον οδηγούν σε μονοπάτια γοητευτικά και ανεξερεύνητα. Το έργο συστήνεται κατ’ αρχήν μέσα από τους δύο κεντρικούς άξονές του: πολιτική και μεταφυσική.

Η κεντρική φράση του έργου «Fair is foul and foul is fair», που σημαίνει «Tο όμορφο είναι λάθος και το λάθος είναι όμορφο» ή όπως πολύ επιδέξια μεταφράζει ο Δημήτρης Δημητριάδης «Ομορφο το δύσμορφο, δύσμορφο το όμορφο», αποτελεί πραγματική έμπνευση για μένα στο να μεταφέρω αυτή την ιστορία της αδυσώπητης φιλοδοξίας.

Πρόκειται για την αιματηρή άνοδο ενός άνδρα και της γυναίκας του στον θρόνο, για ένα σύμπαν όπου το καλό και το κακό συνυπάρχουν και παρασύρουν το ένα το άλλο, καθώς διαχωρίζονται από μια πραγματικά λεπτή γραμμή όπου ο νους χάνεται. Μύχιες και ανομολόγητες σκέψεις, που γίνονται πράξεις ακατονόμαστες, οδηγούν στο επαναλαμβανόμενο αύριο της μάταιης προσμονής.

Παιδιά που χάθηκαν, έγιναν αόρατα και παραπλανούν την ανθρώπινη φύση σε μια ανελέητη διαδρομή ηδονικής καταστροφής. Γιατί η ομορφιά του λάθους συχνά υπνωτίζει την ψυχή.

• Ενα γαϊτανάκι φονικών που φωτίζει τη δίψα για εξουσία των ηρώων, τη δύναμη του πεπρωμένου και στο τέλος τον φόβο, τις ενοχές.

Το έγκλημα διαδέχεται το ένα το άλλο, αλλά για τον Σέξπιρ αποτελεί το όχημα προκειμένου να εστιάσει στη μονόδρομη πορεία της αστείρευτης φιλοδοξίας, της ανάγκης του ανθρώπου για εξουσία. Ισως η πρόσληψη του πεπρωμένου να αποτελεί τη βαθιά επιθυμία του ήρωα. Πώς αντιλαμβάνεται ο Μακμπέθ την προφητεία ότι θα γίνει βασιλιάς;

Πώς σχεδιάζει και διαπράττει μαζί με τη γυναίκα του το απόλυτο έγκλημα στο όνομα της ευτυχίας; Πώς μετατρέπεται από απελευθερωτής της Σκοτίας σε απόλυτο δυνάστη-τέρας; Πώς διαχειρίζεται τη φοβική του φύση; Η λαίδη Μακμπέθ μάλιστα τον αποκαλεί «ανάπηρη βούληση» όταν τρομάζει στην πρώτη δολοφονία.

Σκοτώνει τον αδελφικό του συμπολεμιστή και φίλο, σκοτώνει μικρά παιδιά, έχει παντού κατασκόπους, υποφέρει από φοβίες, ενοχές και εμμονές, για να οδηγηθεί στην απόλυτη πτώση όταν αντιλαμβάνεται την πλάνη που του έστησαν οι Μάγισσες, οι Μοίρες, το πεπρωμένο, ο ίδιος του ο εαυτός και η ματαιότητα του αύριο...

• Πιστεύετε ότι το κείμενο σχολιάζει και την πραγματικότητα του καιρού μας;

Από μικρές μέχρι μεγάλες ηγετικές θέσεις, μικροί και μεγάλοι Μακμπέθ (ο καθένας ανάλογος του μεγέθους της εξουσίας που έχει να χειριστεί) πράττουν καθημερινά κυριολεκτικές και μεταφορικές δολοφονίες για να ικανοποιήσουν την ακόρεστη επιθυμία της εξουσίας, της υπέρμετρης φιλοδοξίας, της απληστίας.

Δείτε τις γενοκτονίες της Ιστορίας, παρελθοντικές και παρούσες, τους πολέμους διαρκείας, τα αναρίθμητα θύματα, τον ατέλειωτο πλούτο, την ανελέητη φτώχεια, την οικολογική καταστροφή του πλανήτη. Ηγέτες μεθυσμένοι από δύναμη κι εξουσία οδήγησαν την ανθρωπότητα εδώ που είμαστε. Γιατί η εξουσία μπορεί να διαφθείρει αν οι ηγέτες δεν διατηρήσουν βασικές αξίες ζωής.

• Μέχρι ποιου σημείου μπορεί να αντιστέκεται η συνείδηση; Τι σηματοδοτεί τη στιγμή της κατάρρευσης;

Η συνείδηση, ουσιαστικά, δεν αντέχει. Γι’ αυτό και οδηγεί τον Μακμπέθ στον επόμενο φόνο κι ύστερα στον επόμενο. Για να χωρέσει κάπου. Κι αυτό το «κάπου» δεν ανήκει στα ανθρώπινα. Ψάχνει να υπάρξει στη σφαίρα της θεϊκής υπόστασης, με την έννοια του δεν υπάρχει όριο, αρχή, τέλος, ήθος και μέτρο.

Υπάρχει μόνο το επόμενο και υπό αυτή την έννοια η συνείδηση δεν αφυπνίζεται παρά μόνο πριν από την τελική πτώση. Ο Μακμπέθ δεν κοιμάται. Ολες του οι πράξεις από τον πρώτο φόνο και μετά γίνονται σε συνθήκες αϋπνίας. Στη διαρκή αϋπνία δεν υπάρχει στοιχείο αφύπνισης.

Βρίσκω μεγαλοφυή τη στιγμή που ο Μακμπέθ πληροφορείται τον θάνατο της γυναίκας του και απαντά: «Θα μπορούσε να πεθάνει κι αργότερα». Η συνείδηση της λαίδης αφυπνίζεται μετά τη δολοφονία του Μπάνκο και της οικογένειας Μακντάφ, γι’ αυτό και αυτοκτονεί. Αντίθετα ο Μακμπέθ προχωρά ώς το τέλος χωρίς κάθαρση.

• Η λαίδη εμφανίζεται περισσότερο ενεργητική στον σχεδιασμό των πράξεων;

Η λαίδη Mακμπέθ όταν ενημερώνεται για την προφητεία καλεί αμέσως τις σκοτεινές δυνάμεις και σχεδιάζει το έγκλημα, πριν εκείνος το σκεφτεί. Κι όταν ο Μακμπέθ αμφιβάλλει, τον χλευάζει και τον προκαλεί.

Οταν τρελαίνεται βλέποντας το αίμα στα στιλέτα και στα χέρια του, εκείνη το ολοκληρώνει από αγωνία μήπως η δολοφονία δεν ολοκληρώθηκε. Στην αρχή η ανθεκτικότητά της είναι απίστευτη. Μοιάζει να την αντλεί από δυνάμεις του κακού, που διαρκώς τροφοδοτούν τη στάση της, αλλά κι από έρωτα για τον Μακμπέθ.

Ο θαυμασμός για την ικανότητά του και η βιολογικά άκαρπη ένωσή τους την ισχυροποιούν απόλυτα σ’ αυτή τη σκοτεινή πορεία προς την εξουσία οδηγώντας τη στη συναίσθηση. Βρίσκω καταπληκτική τη φράση «όλα είναι χαμένα όταν εκπληρώνεται χωρίς ευτυχία ο πόθος μας». Αρχίζει να καταρρέει για να φτάσει στην υπνοβασία, στην κατάθλιψη και τελικά στην αυτοκτονία.

Πρόκειται για ένα σύμπαν όπου το καλό και το κακό συνυπάρχουν και παρασύρουν το ένα το άλλο καθώς διαχωρίζονται από μια πραγματικά λεπτή γραμμή, όπου ο νους χάνεται. Μια παθιασμένη άκαρπη ερωτική σχέση που βρίσκει τη συνέχειά της στο κακό και θεοποιείται μέσα από το έγκλημα και την κατάκτηση της εξουσίας. Και οι δυο τους δρουν απόλυτα κεντραρισμένοι στο μοναχικό τοπίο τους. Φιλοδοξία, έρωτας, εξουσία και το ταξίδι προς το ανέφικτο που όμως γίνεται εφικτό για να χαθεί στην αιωνιότητα.

• Οι παραστάσεις σας είναι περισσότερο εικαστικές, σας ενδιαφέρει το θέατρο των αισθήσεων.

Κι αυτή η παράσταση είναι άκρως εικαστική. Η μουσική είναι διαρκώς παρούσα, η εξαιρετική μουσική των «Δαιμονία Νύμφη» γραμμένη ειδικά για τον Μακμπέθ, το πολυχρηστικό και συμβολικό σκηνικό λειτουργεί σε διάφορα επίπεδα, τα κοστούμια κρατούν ελισαβετιανά στοιχεία, αλλά με μικρές ανατροπές, το video art λειτουργεί συμβολικά ακολουθώντας τους χαρακτήρες και υπάρχει μια διαρκής κίνηση.

Ενα πολυθέαμα πάνω στο οποίο οι ηθοποιοί ακροβατούν μιλώντας τη μοναδική ποίηση. Δεν είναι παράσταση του κειμένου ή του λόγου. Δεν είναι αυτό που κανείς φαντάζεται για τον συγγραφέα, το βαρύγδουπο, πομπώδες κείμενο με τα μεγάλα νοήματα και το ειδικό βάρος του λόγου. H φράση που προανέφερα, «το όμορφο είναι λάθος και το λάθος είναι όμορφο», αντιπροσωπεύει όλη τη σκηνοθετική προσέγγιση.

• Προτιμήσατε στον πρωταγωνιστικό ρόλο τον Κωνσταντίνο Καβακιώτη, συνεργάτη σας στο Λονδίνο.

Ολοι οι υπόλοιποι επιλέχτηκαν μέσω ακρόασης στην οποία συμμετείχε όλο το δυναμικό του ΚΘΒΕ. Είχα τη δυνατότητα να βρω αυτούς που ήθελα για να φτιάξουμε μαζί τον μαγικό, γοητευτικά καταραμένο κόσμο του Μακμπέθ.

Ο σκηνικός χώρος που ορίζει τη δράση, η Σκοτία, είναι τόπος γεμάτος κάστρα, λίμνες, βουνά, ομίχλη, βροχή και πυκνά δάση όπου ζούσαν μάγισσες και ξωτικά. Οπου υπάρχουν τέτοια πλάσματα, προφητείες δίσημες και χαμένα παιδιά, βρίσκουν χώρο το μυαλό και η ψυχή για δημιουργία. Οι σκοτεινοί μύθοι, λοιπόν, όπως αυτό το αριστουργηματικό έργο, είναι για μένα κλασικό μοτίβο γοτθικής αισθητικής και προσωπική έμπνευση.

  • INFO:
    ΚΘΒΕ/ΕΜΣ (Εθνικής Αμύνης 2, Θεσσαλονίκη, τηλ.: 2315 200200) «Μακμπέθ» του Σέξπιρ. Μετάφραση: Δημήτρης Δημητριάδης. Σκηνοθεσία: Αναστασία Ρεβή. Σκηνικά-κοστούμια: Μάιρα Βαζαίου. Μουσική: «Δαιμονία Νύμφη» (Εύη Στεργίου, Σπύρος Γιασαφάκης). Video art-φωτισμοί: Γιάννης Κατσαρής.
    Παίζουν: Μάνος Γαλανής, Γιάννης Γκρέζιος, Βασίλης Ισσόπουλος, Κωνσταντίνος Καβακιώτης, Νίκος Καπέλιος, Αννα-Μαρία Κεφάλα, Γιάννης Καραμφίλης, Μαρία-Ελισάβετ Κοτίνη, Κωνσταντίνος Λιάρoς, Αντώνης Μιχαλόπουλος, Μαριάννα Πουρέγκα, Εύη Σαρμή, Βασίλης Σπυρόπουλος, Πολυξένη Σπυροπούλου, Γιάννης Χαρίσης, Μαρία Χριστοφίδου. Συμμετέχει επίσης ο Αλέξανδρος Τωμαδάκης.

  

ΘΕΑΤΡΟ
«Η νεότητα είναι το φιλέτο στο χασάπικο του χρόνου»
Ο Γιώργος Βέλτσος επανέρχεται στο θέατρο μέσω της «Αυτοκρατορίας» του... Το έργο σκηνοθετεί ο Μιχαήλ Μαρμαρινός στο ΚΘΒΕ και παρουσιάζεται από τις 15 Ιανουαρίου σ’ έναν απροσδόκητο χώρο και χρόνο στο Μέγαρο...
«Η νεότητα είναι το φιλέτο στο χασάπικο του χρόνου»
ΘΕΑΤΡΟ
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
Η θεατρική ομάδα Ρόδα παρουσιάζει την «Τρικυμία» του Σέξπιρ σκηνοθεσία Μαρίας Περετζή την 1η Σεπτεμβρίου στο θέατρο Βράχων του Δήμου Βύρωνα και στις 20 Σεπτεμβρίου στο θέατρο «Δημήτρης Κιντής» στην Ηλιούπολη....
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
ΘΕΑΤΡΟ
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός
Ερμηνεύει τον «Δον Ζουάν» του Μολιέρου στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Θέμης Μουμουλίδης και μας εξηγεί γιατί βλέπει τον επικό καρδιοκατακτητή σαν έναν προβοκάτορα που υπονομεύει κανόνες, θεσμούς, κοινωνικά...
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός
ΘΕΑΤΡΟ
Μπουρλότο στην αστική οικογένεια...
Το έργο «Βικτόρ ή Τα παιδιά στην εξουσία» του Ροζέ Βιτράκ είναι η δεύτερη μεγάλη καλοκαιρινή παραγωγή που θα παρουσιάσει το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος από την Παρασκευή στο Θέατρο της Εταιρείας Μακεδονικών...
Μπουρλότο στην αστική οικογένεια...
ΘΕΑΤΡΟ
Συνεχίζεται η αντιπαράθεση για τις «Μαριονέτες»
Δύο επιστολές απαντούν στην επιστολή της προέδρου και διευθύνουσας συμβούλου της Νέας Σκηνής, Ειρήνης Λεβίδη, που δημοσιεύτηκε προ ημερών στην «Εφημερίδα των Συντακτών». «Ρίσκαρε την εργασία μας», λένε οι...
Συνεχίζεται η αντιπαράθεση για τις «Μαριονέτες»
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Βελουχιώτης στη σκηνή
Ο «Αρης» είναι ένα ακόμα έργο της Σοφίας Αδαμίδου που αντλεί το θέμα του από την περίοδο της Εθνικής Αντίστασης. Παίχτηκε με επιτυχία τον χειμώνα σε σκηνοθεσία Βασίλη Μπισμπίκη και τώρα ξεκινά νέο κύκλο...
Ο Βελουχιώτης στη σκηνή

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας