Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η νέα γενιά ανοίγεται στα γηρατειά

«Το γήρας – Ένα χορικό», Εθνικό – Πειραματική Σκηνή

Η νέα γενιά ανοίγεται στα γηρατειά

  • A-
  • A+

Κλείνω προσωρινά τον κύκλο ενδιαφέροντος του Εθνικού, κατεβαίνοντας για μια βιαστική ματιά και στο υπόγειό του. Εκεί λοιπόν ενεδρεύει πλέον η πρόσφατα αναγεννημένη Πειραματική Σκηνή, μια υποθήκη της δεκαετίας του 1990 και του 2000, που έμενε για αρκετό καιρό αναξιοποίητη.

Το ενδιαφέρον βρίσκεται όχι τόσο σε αυτό το «πειραματική» -όρος που από όσο γνωρίζω σήμερα δεν χρησιμοποιείται πια για να περιγράψει τη νεανική σκηνή- όσο στο ποιοι κυρίως επελέγησαν για να την κατευθύνουν: κατά την άποψή μου οι Ανέστης Αζάς και Πρόδρομος Τσινικόρης είναι ίσως η πρώτη επίδειξη κύρους εκ μέρους του Στάθη Λιβαθινού στη διεύθυνση του Εθνικού.

Για ξανασκεφτείτε το: το να διαλέξει ένας διευθυντής σαν τον Λιβαθινό καλλιτέχνες σαν τον Αζά και τον Τσινικόρη για να συνεχίσουν τη δική του «παράδοση» φαντάζει, πέρα από κάτι ιδιοφυές, σαν μια πράξη φωτεινής, μεγαλόκαρδης τόλμης.

Μπορεί από άποψη γενιάς και προσανατολισμού να μην έχουν τίποτα άλλο κοινό μεταξύ τους: η «παράδοση» όμως οφείλει εδώ ειδικά να εμπεριέχει το στοιχείο της μεταφοράς, της ουσιώδους πρόκλησης και του μετεωρισμού. Στα χέρια των δύο αυτών στενών συνεργατών βρίσκεται τώρα μια νέα γενιά, της οποίας τα έργα ούτε εκ των προτέρων γνωρίζουμε ούτε και περιμένουμε. Εδώ, στο υπόγειο της Κωνσταντίνου οφείλουν να φανερωθούν οι εκρήξεις τους.

Μας περιμένουν εκπλήξεις λοιπόν και περιμένουμε θαύματα. Το πρώτο κιόλας επιχείρημα της Πειραματικής, που επισκέφτηκα, ξεκινάει κάπως έτσι: το «Γήρας» είναι εκ πρώτης όψεως μια «έκπληξη». Μια νέα σκηνοθέτιδα, μια ομάδα νέων, πάνω σε μια νέα, θαυμάσια ανακαινισμένη σκηνή, όπου τέλος πάντων θεωρητικά παντού πλαντάζει η «νεανικότητα», επιλέγουν να στραφούν σε ό,τι τα νιάτα αμελούν δικαιολογημένα και αδικαιολόγητα αποστρέφονται: στο θέμα των γηρατειών.

Και η έκπληξη δεν σταματά εδώ: σε ένα πρόγραμμα, που απ’ ό,τι φαίνεται φιλοδοξεί να στεριώσει ένα από τα νέα κέντρα του πολιτικού θεάτρου στη χώρα μας (μέχρι και ο Εμφύλιος πρόκειται να συζητηθεί στο προσεχές μέλλον), το «Γήρας» φαντάζει απροσδόκητα αφημένο στα άγχη μιας κατάστασης διαχρονικής και πολύ-πολύ ανθρώπινης, μακριά από την πολιτική, αλλά και την επικαιρότητα.

Είναι ακριβώς αυτή η πρώτη «αντίφαση» που μου αρέσει στο «Γήρας». Πως αυτή η γενιά σαν να ζητάει να θυμίσει ότι η επανάσταση δεν ξεκινάει παρά από την κάθαρση και το μέσα νοικοκύρεμα, από νέους καθαρούς, ευαίσθητους και ανοιχτούς. Γενικά ευαίσθητους κι ανοιχτούς.

Ετσι θα περιέγραφα την παράσταση της Γεωργίας Μαυραγάνη και της ομάδας Happy End. Είναι μια πρόταση καθαρή, απλή και με ένα δικό της τρόπο, τον τρόπο της τέχνης, ευαίσθητη. Ο μύθος της μοιάζει με μια πρόβα πάνω στο τρίτο Χορικό του «Οιδίποδα επί Κολωνώ», η οποία για κάποιον λόγο «δεν προχωράει». Η λύση λοιπόν βρίσκεται στο σκάψιμο, κάτω από τη μετάφραση και τις λέξεις του Σοφοκλή, στο υπέδαφος όπου κοιμούνται, όπως πάντα, τα σώματα.

Η ομάδα των ηθοποιών καλεί επομένως στον άλλο χρόνο, του θεάτρου, το ταίρι της. Είναι η ομάδα –η ίδια ομάδα- από «άλλους» ανθρώπους, στο κατώφλι του γήρατος ή λίγο πριν (εδώ η ηλικιακή διαφορά θέλει να σπάσει τη μοντερνιστική ενότητα), στα μεταξύ 50 και 70, από ανθρώπους που δεν μιλούν για το γήρας, αλλά το περιμένουν, το ζουν, το εκπροσωπούν. Αλλοι με στωικότητα, άλλοι με άρνηση, κάποιοι με απορία και χιούμορ. Πάντως σε όλους αυτούς το γήρας είναι κάτι το οποίο «συμβαίνει».

Για να είμαι ειλικρινής, το πάντρεμα αυτό πάνω στη σκηνή δεν είναι η πρώτη φορά που το βλέπω. Θυμάμαι ακόμη έντονα την εργασία του Μιχαήλ Μαρμαρινού στον «Ηρακλή Μαινόμενο» πριν από μερικά χρόνια, στο Φεστιβάλ. Και εκεί τα χορικά ήταν δοσμένα σαν ένας διάλογος γενεών, άσκηση κατανόησης του άλλου και συμπαράστασης στους μελλοντικούς εαυτούς μας. Σε εκείνους που χάθηκαν και σε όσους με δική μας υπαιτιότητα δεν θα έλθουν ποτέ.

Το χορικό του Σοφοκλή

Το ενδιαφέρον, όμως, εφόσον μιλάμε για πειραματική σκηνή, βρίσκεται σε μερικά ακόμη σημεία: πρώτα βέβαια στον ίδιο τον στόχο. Που δεν είναι όπως πιστεύω τα ίδια τα γηρατειά (χιλιοτραγουδισμένα βέβαια, όπως και τα νιάτα), που έτσι κι αλλιώς ούτε ευχάριστα είναι, ούτε προσφέρονται για πολλές εξυπνάδες. Ο στόχος του «Γήρατος» είναι αυτό το φοβερό χορικό στο τέλος. Είναι η απόπειρα ενός νέου ηθοποιού να κατανοήσει σε βάθος τα λόγια από μια σοφία που φτάνει από παλιά, και που ακούγεται σήμερα αχνά στη βοή της Πανεπιστημίου.

Είναι τα λόγια από την άλλη πλευρά που μας νοιάζουν, τα λόγια μιας πραγματικότητας τόσο ανθρώπινης και τόσο τρομακτικής… η φθορά, ο χρόνος, η απώλεια, ο θάνατος. Και ο άνθρωπος. Που αντιστέκεται δείχνοντας φωτογραφίες, μιλώντας για τα περασμένα σαν να τα νίκησε, που αρπάζεται από το παρόν για να μην τον αρπάξει το μέλλον. «Οταν εμείς, οι νέοι ηθοποιοί, της Πειραματικής παίζουμε με αυτά, υποσχόμαστε να τα προσέχουμε. Να τα σεβόμαστε. Και να τα φοβόμαστε…»

Αυτά σαν να άκουσα στην παράσταση της Πειραματικής. Και τα βρήκα λίγα και απλά, ειλικρινή και συγκινητικά. Μέσα στα τραγούδια μιας άλλης εποχής –επίτηδες διαλεγμένα προφανώς για να μοιάζουν «στερεότυπα»-, τις προσωπικές μνήμες των παλιών –έτσι δοσμένες για να μην είναι κατά βάθος τίποτα πέρα από τον άνθρωπο που τις εκφωνεί και με αυτό το συντρόφεμα πάλι ανάμεσα σε σώματα–θεατρικά στην αρχή, από σκηνοθετική οδηγία, στο τέλος με συμπάθεια και κατανόηση-, μέσα σε όλα υπάρχει η ανάγκη ενός ανθρώπου να καταλάβει. Που δεν καταλαβαίνει. Που δεν γνωρίζει. Αλλά που ανοίγεται. Και γνωρίζει.

Ακόμα πιο ωραίο είναι να αφεθούμε στην παράσταση και να χαλαρώσουμε ενθυμούμενοι πως πρόκειται για πρόπλασμα που ίσως θα δούμε κάποτε, σε επόμενες εργασίες της ομάδας περισσότερο επεξεργασμένο. Ετσι νιώθω ότι γίνονται καλύτερα κατανοητές ορισμένες σκηνές που διαφεύγουν την αντίληψή μου –όπως το απόσπασμα για το νηπιαγωγείο, που απομακρύνει μάλλον παρά οδηγεί στο κέντρο των πραγμάτων.

Και έτσι δικαιολογούνται επιμέρους ατέλειες στη δραματουργία, πλατειασμοί και κάποιες αδεξιότητες. Πίσω από τη σκηνή πιθανόν οι καλλιτέχνες να παρατηρούν και να εξετάζουν στοιχεία αόρατα για εμάς, τεχνικές λεπτομέρειες και σκηνοθετικές συνθήκες. Η Πειραματική έτσι κι αλλιώς οφείλει να παρουσιάζει τα πράγματα εν εξελίξει και εν διαστάσει. Διαφορετικά γίνεται σκέτη σκηνή.

Θυμίζω βιαστικά την πολυπρόσωπη διανομή: τους Ναζίκ Αϊδινιάν, Φραντζέσκα Αλεξάνδρου, Χρυσή Βιδαλάκη, Ηλία Κατέβα, Μαντώ Κεραμυδά, Δημήτρη Κερεστετζή, Μάγδα Λέκκα, Δήμητρα Μητροπούλου, Δημήτρη Μπικηρόπουλο, Μάριο Παναγιώτου και Ελίνα Ρίζου. Εδωσαν από κοινού το ένα και αυτό σώμα που γηράσκει και ζει.

 

ΘΕΑΤΡΟ
Βουτιά στην άβυσσο του Μπέκετ
Ο Δημήτρης Κουρτάκης δεν επιδίωξε ακόμη μια αναφορά στον Ιρλανδό στοχαστή, αλλά δημιούργησε στην Πειραιώς μια εξαιρετική εγκατάσταση λόγου και χώρου που εγκλώβισε και ανέδειξε τον γνωστό μας κύριο με το αρχικό...
Βουτιά στην άβυσσο του Μπέκετ
ΘΕΑΤΡΟ
Λαϊκή παράσταση, αντιλαϊκίστικο μήνυμα
Ο Γιάννης Μπέζος πέτυχε μια συγκρατημένη, σοβαρή παραγωγή, με σπιρτάδα, χυμούς, εκρηκτικότητα. Ενώ συγχρόνως ο ίδιος, παίζοντας την Πραξαγόρα, έλαμψε με τη σκηνική του σεμνότητα και πρόβαλε τους μικρότερους...
Λαϊκή παράσταση, αντιλαϊκίστικο μήνυμα
ΘΕΑΤΡΟ
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
Σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο μας χωρίς έστω μία θεατρική εκδήλωση, ιστορικά όμως και για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας το θέατρο και οι θιασώτες του αντιμετωπίστηκαν αρνητικά.
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
ΘΕΑΤΡΟ
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
Στην εξαιρετικά πυκνή παράσταση που έστησε ο Βασίλης Μπισμπίκης, το κλασικό έργο του Στρίντμπεργκ αποτυπώνει με έντονο τρόπο όσα συμβαίνουν σε μια σημερινή οικογένεια: από τη νεοελληνική ασχήμια και την...
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας