• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.3°C / 11.7°C
    4 BF
    61%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 9.1°C / 11.9°C
    5 BF
    42%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 13.8°C
    2 BF
    62%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 9.9°C / 10.5°C
    3 BF
    36%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.9°C / 9.9°C
    3 BF
    53%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 8.5°C / 11.5°C
    2 BF
    39%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 5.4°C / 7.9°C
    3 BF
    36%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 11.3°C / 11.3°C
    2 BF
    68%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 15.5°C / 16.5°C
    4 BF
    53%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 8.5°C
    3 BF
    76%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.5°C / 13.4°C
    5 BF
    50%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.6°C / 10.7°C
    3 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    76%
  • Λάρισα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    2 BF
    65%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 10.5°C
    2 BF
    71%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.8°C / 14.8°C
    3 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 9.2°C / 12.7°C
    3 BF
    46%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.3°C / 11.6°C
    3 BF
    40%
  • Κατερίνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.2°C / 12.2°C
    3 BF
    48%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.6°C / 6.6°C
    2 BF
    64%

Xρήστος Λούλης, Εύη Σαουλίδου στο «Τέφρα και σκιά»

Σαν τραγωδία και σαν φάρσα

  • A-
  • A+

Δεν έχουν περάσει ούτε δέκα μέρες από την πρεμιέρα του Δημήτρη Καραντζά στις «Ροές» και η στήλη έχει κάθε λόγο να νιώθει από τώρα ξεπερασμένη.

Η παράσταση μετρά ήδη δέκα τουλάχιστον κριτικές υπογραφές στο ενεργητικό της, ψηφιακές και έντυπες, θετικές έως και διθυραμβικές, αριθμό που αμφιβάλλω αν είχε μαζέψει ο Βογιατζής στο πρώτο -και όσο και να πούμε, πιο κρίσιμο- ανέβασμα του μονόπρακτου του Πίντερ το 2000, με τον ίδιο στο ρόλο του Ντέβλιν και την Πιττακή στο ρόλο της Ρεμπέκα.

Οι καιροί αλλάζουν βέβαια – και όπως φαίνεται ο νέος σκηνοθέτης έχει πια στην ποδιά του πολλούς και καλούς, έτοιμους να παρακολουθήσουν την εργασία του, πρόθυμους να λάβουν θέση στον σχηματισμό του μετώπου υποδοχής της.

Να πως ένας νέος και καθόλα ικανός καλλιτέχνης γίνεται «θεσμός» του θεάτρου μας.

Μακάρι να είναι έτσι. Και μόνο η επιλογή του έργου, που τον φέρνει αντιμέτωπο (sic) με έναν από τους κορυφαίους σύγχρονους σκηνοθέτες, είναι αρκετή για να καταλάβουμε ότι ο Καραντζάς έχει, εκτός όλων των άλλων, και τσαγανό.

Η τελευταία του εργασία στον Πίντερ κρίθηκε ήδη με ενθουσιασμό και προσωπικά δεν έχω λόγο να διαφωνήσω.

Το σημερινό μου σχόλιο θα κινηθεί σε κάτι άλλο: στην υπενθύμιση πως η διδασκαλία του στο «Τέφρα και σκιά» κρύβει κι άλλα στοιχεία, που δεν γίνονται με το πρώτο αντιληπτά.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι στην περίπτωση αυτή έχουμε αληθινά «βαρύ» Πίντερ, αλλά επίσης κι έναν Πίντερ συμπυκνωμένο κι αποσταγμένο σαν καθαρό οινόπνευμα.

Συνήθως τη θεατρική του ουσία την λαμβάνουμε στο ποσοστό μιας καλά μελετημένης δοσολογίας.

Εδώ όμως τα χαρακτηριστικά του μεγάλου συγγραφέα, η σιωπή, η ανησυχία, το ρίγος μιας ψυχρής αύρας που μπαίνει από ανοιχτό παράθυρο, η διαλεκτική της προσωπικής και συλλογικής μνήμης, το ιδιωτικό και πολιτικό, το βάρος της ενοχής και ο θεατρικός μετεωρισμός, όλα συμβαίνουν πυκνά, στο διάστημα ενός 45λέπτου, και έρχονται με τη μορφή σημειώσεων: αν δεν έχεις δει ποτέ πριν Πίντερ, είσαι από χέρι χαμένος.

Θα σταθώ όμως σε ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο του συγγραφέα που μοιάζει να το έχουμε όλοι ξεχάσει.

Σχεδόν όλοι τουλάχιστον: ο μόνος που φαίνεται πως θυμήθηκε το δαιμονικό χιούμορ του Πίντερ είναι ο ίδιος ο Καραντζάς.

Καθώς το έργο στα ελληνικά βαραίνει από τον ίδιο τον τίτλο του κιόλας (το «Τέφρα και σκιά» της μετάφρασης το μπατάρει προς τη μεριά του πολιτικού δράματος), καθώς το υποδεχόμαστε μέσα από τον θρήνο για τα εγκλήματα του Πολέμου και την κραυγή για την πορεία του Διαφωτισμού, με τις αναλύσεις μας περί αποσιωπημένης ευρωπαϊκής ενοχής, χάνεται ή λησμονείται πως αυτό όλο έχει δοθεί με μπόλικη δόση ελαφράδας και ειρωνικής διάθεσης μέσα από το περιβόητο βρετανικό φλέγμα, του οποίου ο Πίντερ υπήρξε και κήνσορας και θεράποντας.

Ο πρωτότυπος τίτλος του («Ashes to ashes») -μην το ξεχνάμε- δεν παραπέμπει μόνο στη μοιραία επιστροφή όλων μας στο χώμα κατά το βιβλικό θεώρημα, αλλά και σε ένα παλιό σκωπτικό τζαζ τραγουδάκι που λέει πως «αν δεν πας από γυναίκα, θα πας από ποτό» (αυτό μουρμουρίζει η Ρεμπέκα κάποια στιγμή).

Υπάρχει ασφαλώς εδώ η τραγική διαπίστωση «μιας μνήμης που εκδικείται», αλλά υπάρχει μαζί και η κωμική νότα για την σχεδόν παραισθητική κατάσταση των νέων να συνδεθούν με τα δεινά του παρελθόντος από την ασφάλεια του καθιστικού τους.

Υπάρχει ο φοβερός συλλογικός δαίμονας (με τον οποίο βέβαια δεν παίζει κανείς) και την ίδια στιγμή εμφανίζεται ο προσωπικός καλικάντζαρος του Ντέιβιντ Μπάουι, το τραγούδι με τον ίδιο τίτλο που έγινε κάτι σαν σύγχρονος εθνικός ύμνος της Αγγλίας για τις νεότερες γενιές.

Ζήτησαν -λένε οι μελετητές- κάποτε από τον Πίντερ να γράψει και ένα έργο-αναφορά στο Ολοκαύτωμα.

Απάντησε με ένα έργο για το τι δεν μπορεί να γραφτεί για το Ολοκαύτωμα: δανεικές μνήμες, σκόρπιες σκέψεις, κάτι μεταξύ μαρτυρίας, ψυχανάλυσης και ονειροβασίας.

Η (Εβραία) σαραντάρα Ρεμπέκα είναι φορέας μιας αρρωστημένης μνήμης, όπως ο (Ιρλανδός) σαραντάρης Ντέβλιν μιας αρρωστημένης λήθης.

Κι όμως το τραύμα βρίσκει τρόπους να βγει στην επιφάνεια.

Πώς να το πω αλλιώς; – έχω τον Σεφέρη:

…η φρίκη δεν κουβεντιάζεται, γιατί είναι ζωντανή, γιατί είναι αμίλητη και προχωράει· στάζει τη μέρα, στάζει στον ύπνο μνησιπήμων πόνος.

Αυτά το ‘44. Το 1996 όμως, και περισσότερο το 2015, υπάρχει σε όλα αυτά κάτι μακάβρια απόμακρο.

Και αυτή η δική μας νέα γενιά καλλιτεχνών, που ψάχνει το παλιό «παράλογο» στην αίσθηση του «αλλόκοτου», μπορεί ίσως να εντοπίσει την αίσθηση ενός κόσμου όπου το παρόν και το παρελθόν συμπλέουν και εναλλάσσονται σαν τραγωδία και σαν φάρσα.

Αυτό διέκρινα στη μελέτη του Καραντζά και των ερμηνευτών του.

Σε μπανγκαλόου της Λέσβου

Είναι μια προσέγγιση που δεν θέλει να βαρύνει αλλά να ελαφρύνει το βάρος και ζητά να αποδώσει το έργο σαν παραβολή που αφορά τον καθένα.

Εξάλλου, ας μη γελιόμαστε, το μονόπρακτο στις «Ροές» παίζεται όχι σε «βρετανικό λίβινγκ ρουμ», αλλά σε μπανγκαλόου της Λέσβου.

Το σκηνικό της Ιωάννας Τσάμη εκεί άλλωστε παραπέμπει: ένα κατάφωτο, γυμνό και φτωχό σε ζωή σπίτι φυγής, με δεντράκια φυτεμένα όπως όπως στην άμμο, να αντιλαλούν την επίπλαστη ασφάλεια των κατοίκων του.

Οι δυο ηθοποιοί έχουν στον νου ότι δεν είναι η σιωπή που διακόπτει τον ρόλο, αλλά οι λέξεις τους που πλάθονται με το υλικό της σιωπής.

Η Εύη Σαουλίδου παίζει «παραισθητικά», υπνωτισμένα, κρατώντας στον ρόλο κάτι από την ελαφράδα του ξεστρατισμένου βουλεβάρτου.

Αυτό το τελευταίο την κάνει σπουδαία: είναι μια ευκίνητη ερμηνεία που μπορεί να μεταφέρει την τραυματική μνήμη σε πρώτο πρόσωπο χωρίς να τραυματίζεται η ίδια.

Ο Χρήστος Λούλης έχει αναλάβει τον δύσκολο ρόλο του αντισταθμιστή. Είναι συγκινητικό να τον βλέπουμε να ανεβαίνει κατακόρυφα μια κορυφή χωρίς «πατήματα».

Ουσιαστικά παίζει με μια λευκή ερμηνεία: Είναι σύζυγος, εραστής ή δολοφόνος; Αθώος ή ένοχος;

Πολλοί υποστηρίζουν πως στη μορφή του ο Πίντερ έβαλε στοιχεία του φοβερού Σπέερ, του αρχιτέκτονα του Αουσβιτς – ώστε είναι λοιπόν τόσο καλοβαλμένο σήμερα το πρόσωπο του διαβόλου;

Στο μονόπρακτο υπάρχει ακόμα ένα «πρόσωπο»: η ηχώ, που στην παράσταση αποδίδεται με μικρόφωνα, καθώς το έργο κινείται κάθετα και προς τα κάτω και η φωνή βαθαίνει αντιλαλώντας σε παλιά πηγάδια.

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΘΕΑΤΡΟ
Ντοστογιέφσκι σαν λαϊκό μελόδραμα
Κι όμως αυτή η επιλογή του Γεωργιανού σκηνοθέτη Λεβάν Τσουλάντζε δεν στερεί από το έργο τον φιλοσοφικό και θεολογικό του χαρακτήρα. Η παράστασή του, τουλάχιστον σε μένα, γέννησε το αίσθημα της κατάνυξης.
Ντοστογιέφσκι σαν λαϊκό μελόδραμα
ΘΕΑΤΡΟ
Η υπαρξιακή αυτοθυσία του θυσιαστή
Μια καλοφτιαγμένη πρόταση σε σκηνοθεσία Δαμιανού Κωνσταντινίδη, πάνω σε ένα αληθινά δραματικό κείμενο που μας έρχεται από την Κρητική Αναγέννηση, ζητά να αποτελέσει μοχλό συζήτησης για το τι σημαίνει πίστη και...
Η υπαρξιακή αυτοθυσία του θυσιαστή
ΘΕΑΤΡΟ
Η θολή μοναξιά μιας αντροπαρέας
Μια μαύρη κωμωδία ρεαλισμού του Ιρλανδού Κόνορ Μακφέρσον και με τη σκηνοθετική ματιά της Ελένης Σκότη από την «Ομάδα Νάμα» γίνεται έργο δυστυχώς αφοπλισμένο και ακίνδυνο, πέφτοντας στην παγίδα της ηθογραφίας.
Η θολή μοναξιά μιας αντροπαρέας
ΘΕΑΤΡΟ
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανατρέπει όλα όσα ξέραμε για το θρυλικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς. Ενας Κοβάλσκι (Χάρης Φραγκούλης) χωρίς το φανελάκι του Μπράντο, μια Μπλανς (Μαρία Ναυπλιώτου) χωρίς την «καλοσύνη των...
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
ΘΕΑΤΡΟ
Συνένοχοι σε οικονομικό έγκλημα
Στην πρώτη του σκηνοθεσία στο θέατρο ο Οδυσσέας Παπα­σπηλιόπουλος προσάρμοσε στη σκηνή την περσινή ταινία του Ισπανού Jose Cabeza, εγκλωβίζοντας τον θεατή στον πνιγηρό μικρόκοσμο μιας επιτυχημένης εταιρείας...
Συνένοχοι σε οικονομικό έγκλημα
ΘΕΑΤΡΟ
Η αίσθηση χρέους και το χρέος στον εαυτό μας
Από τις πιο φωτεινές επιτυχίες της σεζόν, το αριστουργηματικό έργο του Αρθουρ Μίλερ με τη σκηνοθετική ματιά της Ιωάννας Μιχαλακοπούλου μας φέρνει μπροστά στη σύγκρουση δύο αδελφών, όταν συναντιούνται έπειτα...
Η αίσθηση χρέους και το χρέος στον εαυτό μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας