• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.4°C / 13.5°C
    3 BF
    59%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 7.0°C / 10.5°C
    4 BF
    54%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 11.6°C / 13.7°C
    4 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    12°C 9.9°C / 11.6°C
    1 BF
    42%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 8.0°C
    3 BF
    75%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.8°C / 8.8°C
    2 BF
    59%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 4.4°C / 4.4°C
    3 BF
    52%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.2°C / 10.2°C
    2 BF
    63%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.6°C / 13.8°C
    2 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 9.6°C / 11.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 9.9°C / 13.8°C
    5 BF
    65%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.3°C / 7.3°C
    4 BF
    80%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    0 BF
    67%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 10.0°C
    0 BF
    76%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 9.5°C / 9.5°C
    1 BF
    74%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 13.8°C
    2 BF
    67%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.3°C / 12.7°C
    2 BF
    53%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    7°C 6.3°C / 7.1°C
    2 BF
    78%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.5°C / 8.7°C
    3 BF
    69%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    5°C 5.1°C / 5.1°C
    2 BF
    53%

«Εγκλημα και τιμωρία», θέατρο «Ανεσις». Ιεροκλής Μιχαηλίδης, Θάλεια Ματίκα, Τάσος Ιορδανίδης

Ντοστογιέφσκι σαν λαϊκό μελόδραμα

  • A-
  • A+

Δεν είναι η πρώτη φορά που ένας σημαντικός σκηνοθέτης εξ Ανατολών (δηλαδή και αγωνιστής εκτός των άλλων) έρχεται στο θέατρό μας προσκεκλημένος ενός οργανισμού που θα κατατάσσαμε στη γενική κατηγορία της «αστικής σκηνής». Προσωπικά η παρουσία του Λεβάν Τσουλάντζε στο «Ανεσις» μού φέρνει στον νου την παλιά, εξίσου περίεργη, συνεργασία του (πολύ, τότε) Ρώσου σκηνοθέτη Γιούρι Λιουμπίμοφ με τον θίασο της Κάτιας Δανδουλάκη, στη δεκαετία του ’90.

Ερχεται βέβαια στον νου, γιατί ακόμα δεν μπορούμε να ξεχάσουμε εκείνη την παρεξήγηση... Από τη μια ένας σκηνοθέτης του πρωτοποριακού ανατολικού θεάτρου (αυτό σημαίνει κάτι διαφορετικό από τη βελούδινη πρωτοπορία του γερμανικού, ας πούμε, θεάτρου) και από την άλλη οι δικοί μας ηθοποιοί, καταξιωμένοι στη συνείδηση του μεγάλου κοινού πρώτα από όλα για τη «σοβαρότητά τους» και έπειτα για τις ευρύτερες, πρωτοποριακές ανησυχίες τους.

Προλογίζω την παράσταση με αυτή την αναδρομή, για την τοποθετήσω στη σωστή της θέση. Κάθε τι άλλο την αδικεί νομίζω. Στο «Ανεσις» θα δούμε μια τέτοια, πολύ σοβαρή αντιμετώπιση του «Εγκλημα και τιμωρία» από έναν σκηνοθέτη που -υποψιάζομαι- πως στενεύεται και στην κλίμακα και στην πρόθεση της ελληνικής παραγωγής.

Πάντως ο δικός του Ντοστογιέφσκι δεν είναι σε έκδοση τσέπης, ούτε στην εκδοχή Κλασικών Εικονογραφημένων. Είναι μάλλον ένας Ντοστογιέφσκι προσωπικός και σε μορφή εγχειριδίου, που διατηρεί από τον φιλοσοφικό ωκεανό τις δυο-τρεις βασικές θεολογικές επιφάνειές του και που αγωνίζεται να τις μεταφέρει σε εικόνες και διάλογο για χάρη μας.

Ελευθερία και σεβασμός

Ξέρω, αυτό το «αγωνίζεται» ίσως μοιάζει σε πολλούς ειρωνικό –δεν είναι όμως. Υπάρχει στην παράσταση του Γεωργιανού σκηνοθέτη, στο βλέμμα του, κάτι που δεν έρχεται από την ευφυΐα ή την τεχνική του, αλλά από την προσωπική του περιπέτεια. Κάτι βαθύ και ουσιαστικό την παρακινεί, που δεν σχετίζεται με την «επιτυχία», αλλά με μια πορεία πνευματική, με ταξίδια, στάσεις και νοσταλγία του δημιουργού της.

Αυτό που γίνεται κάποια στιγμή προφανές είναι πως ο σκηνοθέτης δεν ανεβάζει το κείμενο του Ντοστογιέφσκι. Η διασκευή του είναι ένα ιδιαίτερο και κατά τη γνώμη μου αυτοτελές δοκίμιο πάνω στο «Εγκλημα και τιμωρία».

Με αίσθηση ελευθερίας και αυτοπεποίθηση, σεβασμό αλλά και καλή αίσθηση του χιούμορ, με παρεμβατική διάθεση του σκηνοθέτη και με προσωπική θέση στην ερμηνεία των προσώπων. Δεν είναι όλος ο Ρασκόλνικοφ πάνω στη σκηνή, αλλά μόνο εκείνος ο Ντοστογιέφσκι που ο σκηνοθέτης ζητά στη συγκεκριμένη στιγμή… Η ανακούφισή μας γίνεται φαντάζομαι εύκολα αντιληπτή.

Από την άλλη βέβαια τα πράγματα φαίνονται αρκετά πιο πεζά και κυνικά όταν τα κοιτάζουμε αλλιώς: Ας μη γελιόμαστε, ο Τσουλάντζε οφείλει να κρατήσει το ενδιαφέρον του κοινού και τη συνέχειά του, μετατρέποντας το έργο σε μια σειρά σκηνών που δένονται μεταξύ τους με λογική και δραματικότητα, με τη απλή μέθοδο του σκηνικού μοντάζ.

Φυσικά από αυτήν την άποψη η απόδοσή του δεν ξεφεύγει από την αίσθηση του μελοδράματος –και η αλήθεια είναι πως είναι μάλλον αμφίβολο αν ήθελε εξαρχής να ξεφύγει. Θα ήταν μάλλον παράξενο να έχανε την ευκαιρία να αποδείξει για ακόμη μία φορά πως έστω και έτσι, κομμένο και ραμμένο, το «Εγκλημα και τιμωρία» διαθέτει τέτοια ραχοκοκαλιά από τα υλικά της δράσης και του σασπένς, που μπορεί να κρατά τον θεατή με κομμένη την ανάσα για τρεις ώρες.

Αυτή λοιπόν η σιδερένια σκαλωσιά παραδίδεται στο «Ανεσις» με μπόλικη μουσική συνοδεία, περιρρέουσα αίσθηση πνευματικότητας και έντονες ερμηνείες: με δυο λόγια όταν από τη μια μεριά βλέπεις θέατρο τέχνης από την άλλη βλέπε προς μελόδραμα.

Λογικό είναι να μπερδευτώ. Από τη μεριά του μελοδράματος, πιστοί στο είδος, οι ήρωες μοιάζουν δισδιάστατοι: η «τοκογλύφος γριά» (Δημήτρης Διακοσάββας), ο «τραγικός» Μαρμελάντοφ (το ότι ο Θοδωρής Κατσαφάδος κάνει μια σπουδαία εμφάνιση δεν είναι παρά δείγμα της δικής του ικανότητας), η «τρυφερή αδελφή» Ντούνια (Σοφία Πανάγου), ο «αντιπαθητικός» ωφελιμιστής Λούζχιν (Δημήτρης Διακοσάββας), ο «πιστός φίλος» Ραζουμίχιν (Δημήτρης Καπετανάκος).

Για να μη σχολιάσω τις τύψεις του ένοχου όταν τις βλέπουμε να αποκτούν επί σκηνής τη μορφή φαντάσματος… Δεν νομίζω πως η επιλογή αυτή είναι αδυναμία: ο Τσουλάντζε είναι αρκετά μεγάλος καλλιτέχνης για να ξέρει ότι δεν γίνεται να ξεδιπλώσει όλο το μυθιστόρημα κατά πλάτος. Επιλέγει επομένως την τομή σε ό,τι θέλει να τονίσει. Και είναι βέβαια αρκετά έμπειρος για να καταλάβει ότι ούτε σε βάθος μπορεί να το προχωρήσει σε αυτήν την περίπτωση. Επιλέγει λοιπόν το μελόδραμα.

Τρία πρόσωπα στο κέντρο

Αυτό που τον νοιάζει είναι η σύνθεση των δύο μερών. Να χρησιμοποιήσει τα υπόλοιπα σαν πλαίσιο, για να επικεντρωθεί στο ζητούμενο: στα τρία πρόσωπα που συνθέτουν το κέντρο της δικής του απόδοσης: στον ρομαντικό, ετεροκαταστροφικό Ρασκόλνικοφ του Τάσου Ιορδανίδη, παιδί της ντεκαντάνς αλλά και καταραμένο άγιο της μπερδεμένης νεότητας.

Στην έκπτωτη πόρνη Σόνια της Θάλειας Ματίκα, εκπρόσωπο μιας στάσης ζωής που προχωρά μπροστά με την πράξη, την αγάπη και τη θυσία. Και στον ανακριτή Πορφύρη του Ιεροκλή Μιχαηλίδη που -σε αντίθεση με τον Ιαβέρη- γίνεται ο ήρεμος καταλύτης της μετάλλαξης ενός ηθικού εγκλήματος σε ποινική τιμωρία.

Για όσους αναζητούν κάτι περισσότερο, στο ίδιο το έργο υπάρχει και το ζήτημα του «λειτουργικού δράματος», της παραβολής για το Καλό και το Κακό, την Ενοχή και τη Λύτρωση, που πρέπει να δειχτεί με σαφήνεια και αδρότητα. Και ακόμα περισσότερο είναι η βύθιση στα σκοτεινά ύδατα της τραγωδίας, από τα οποία, εδώ που τα λέμε, ελάχιστοι κατάφεραν να αναδυθούν πάλι λυτρωμένοι και καθαροί.

Για να πω την αλήθεια, δεν ξέρω αν η παράσταση γεννούσε και σε άλλους το αίσθημα κατάνυξης που ένιωσα στη διάρκειά της. Πάντως το επίτευγμά της δεν είναι διόλου μικρό, όπως και να ’χει: ένα βαρύ πνευματικό έργο, μια θεολογική ερμηνεία, μια υπαρξιακή διατριβή ή ακόμα ένα λειτουργικό δράμα χτισμένα στις βάσεις του κοινού, λαϊκού μελοδράματος…

Πολύ ωραία τα σκηνικά της παράστασης από τον Σταύρο Λίτινα, στην παράδοση των θεάτρων τέχνης, με την αίσθηση του φθαρτού περιβάλλοντος και της εξαΰλωσής του σε κάτι ανώτερο. Πρόσεξα όμως ιδιαίτερα και τα κοστούμια της Ιλένια Δουλαβίρη: ήταν εξαιρετικά πειστικά στην εικόνα ενός κόσμου φτωχού σε πόρους, αλλά πλούσιου σε αντιφάσεις.

Ο Λεβάν Τσουλάντζε, εκτός από τη σκηνοθεσία και τη διασκευή, υπογράφει και τους (κρυφούς) φωτισμούς και την πολύ έντονη μουσική επιμέλεια της παράστασης -βρήκα και τα δύο εξίσου υπέροχα μελοδραματικά.

 

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΘΕΑΤΡΟ
Σαν τραγωδία και σαν φάρσα
Ο τίτλος του μονόπρακτου συνήθως το βαραίνει προς τη μεριά του πολιτικού δράματος, ενώ λησμονείται το δαιμονικό χιούμορ του Πίντερ. Ο μόνος που το θυμήθηκε είναι ο Καραντζάς. Η προσέγγισή του και των...
Σαν τραγωδία και σαν φάρσα
ΘΕΑΤΡΟ
Η υπαρξιακή αυτοθυσία του θυσιαστή
Μια καλοφτιαγμένη πρόταση σε σκηνοθεσία Δαμιανού Κωνσταντινίδη, πάνω σε ένα αληθινά δραματικό κείμενο που μας έρχεται από την Κρητική Αναγέννηση, ζητά να αποτελέσει μοχλό συζήτησης για το τι σημαίνει πίστη και...
Η υπαρξιακή αυτοθυσία του θυσιαστή
ΘΕΑΤΡΟ
Η θολή μοναξιά μιας αντροπαρέας
Μια μαύρη κωμωδία ρεαλισμού του Ιρλανδού Κόνορ Μακφέρσον και με τη σκηνοθετική ματιά της Ελένης Σκότη από την «Ομάδα Νάμα» γίνεται έργο δυστυχώς αφοπλισμένο και ακίνδυνο, πέφτοντας στην παγίδα της ηθογραφίας.
Η θολή μοναξιά μιας αντροπαρέας
ΘΕΑΤΡΟ
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
Ο Μιχαήλ Μαρμαρινός ανατρέπει όλα όσα ξέραμε για το θρυλικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς. Ενας Κοβάλσκι (Χάρης Φραγκούλης) χωρίς το φανελάκι του Μπράντο, μια Μπλανς (Μαρία Ναυπλιώτου) χωρίς την «καλοσύνη των...
Αγρια ποίηση χωρίς «χάρτινο φεγγαράκι»
ΘΕΑΤΡΟ
Συνένοχοι σε οικονομικό έγκλημα
Στην πρώτη του σκηνοθεσία στο θέατρο ο Οδυσσέας Παπα­σπηλιόπουλος προσάρμοσε στη σκηνή την περσινή ταινία του Ισπανού Jose Cabeza, εγκλωβίζοντας τον θεατή στον πνιγηρό μικρόκοσμο μιας επιτυχημένης εταιρείας...
Συνένοχοι σε οικονομικό έγκλημα
ΘΕΑΤΡΟ
Η αίσθηση χρέους και το χρέος στον εαυτό μας
Από τις πιο φωτεινές επιτυχίες της σεζόν, το αριστουργηματικό έργο του Αρθουρ Μίλερ με τη σκηνοθετική ματιά της Ιωάννας Μιχαλακοπούλου μας φέρνει μπροστά στη σύγκρουση δύο αδελφών, όταν συναντιούνται έπειτα...
Η αίσθηση χρέους και το χρέος στον εαυτό μας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας