Αθήνα, 31°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
31°C
32.9° 28.3°
3 BF
40%
Θεσσαλονίκη
Ελαφρές νεφώσεις
29°C
32.7° 24.7°
3 BF
48%
Πάτρα
Αραιές νεφώσεις
27°C
32.6° 26.6°
2 BF
65%
Ιωάννινα
Ελαφρές νεφώσεις
26°C
25.9° 25.9°
2 BF
41%
Αλεξανδρούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
29°C
28.9° 28.5°
3 BF
45%
Βέροια
Ελαφρές νεφώσεις
28°C
31.6° 24.0°
2 BF
60%
Κοζάνη
Ελαφρές νεφώσεις
27°C
27.4° 24.5°
0 BF
30%
Αγρίνιο
Αραιές νεφώσεις
32°C
32.4° 32.4°
2 BF
31%
Ηράκλειο
Ελαφρές νεφώσεις
29°C
30.2° 27.8°
4 BF
48%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
29°C
29.4° 27.9°
4 BF
37%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
28°C
28.4° 27.8°
4 BF
44%
Σκόπελος
Αίθριος καιρός
27°C
26.8° 26.7°
1 BF
65%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
27°C
26.9° 26.9°
2 BF
61%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
31°C
30.9° 29.5°
0 BF
33%
Λαμία
Σποραδικές νεφώσεις
31°C
31.0° 27.5°
2 BF
43%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
27°C
32.7° 26.6°
5 BF
56%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
32°C
33.0° 30.8°
2 BF
25%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
25°C
27.3° 25.5°
3 BF
74%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
25°C
28.9° 24.7°
3 BF
79%
Καστοριά
Αραιές νεφώσεις
26°C
26.0° 26.0°
1 BF
41%
ΜΕΝΟΥ
Κυριακή, 16 Ιουνίου, 2024
parastasi-perimenontas ton godo
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Φωτ.: Πηνελόπη Γερασίμου

Οταν ο Τερζόπουλος αναζητεί τη χαμένη ανθρωπιά μας

Ποτέ άλλοτε ο Μπέκετ που ξέρουμε δεν έμοιαζε τόσο τρυφερός, τόσο ανθρώπινος και τόσο ευάλωτος, όπως και ποτέ άλλοτε όσο θυμάμαι ο Τερζόπουλος δεν παρουσιάστηκε σε εμάς τόσο ανοιχτός, εύγλωττος, μα και πιστός σε ένα κείμενο.

Υπήρχε μου φαίνεται εξαρχής μια διάχυτη συγκίνηση στην αίθουσα της Στέγης την προηγούμενη εβδομάδα, στην παρουσίαση της τελευταίας δουλειάς του Θόδωρου Τερζόπουλου με το ελληνοϊταλικής παραγωγής «Περιμένοντας τον Γκοντό». Οπως αυτή σήμαινε την επιστροφή του σκηνοθέτη, μετά από μια μακρά περίοδο στην οποία ταξίδεψε σε πολλές σκηνές του κόσμου, και όπως το βλέμμα του, το τόσο ξεχωριστό, συναντήθηκε τώρα με το κορυφαίο κατά πολλούς έργο του περασμένου αιώνα, το πέρασμα αυτό από τη Στέγη έφτασε σε πολλούς να σημαίνει την ώρα της υπόκλισης που οφείλουμε στο σύνολο του έργου του. Και είναι ευτύχημα ότι η συγκίνησή μας συνέβη να συμπίπτει με μια παράσταση που σε όλα της, παραγωγή και ερμηνείες, αισθητικό εκτόπισμα και νοηματικό βάθος, έδειχνε πως ήταν το ίδιο συναρπαστική μα και αναπάντεχη.

Γιατί το «Περιμένοντας τον Γκοντό» στα δικά μου μάτια ήταν εξαρχής μια έκπληξη. Για να είμαστε ειλικρινείς, η ίδια η καταγωγή του δεν μοιάζει και τόσο ταιριαστή με την κοσμοθεωρία του τερζοπουλικού θεάτρου. Μάλλον το αντίθετο. Κουβαλά την παραδοχή της οδυνηρής έλλειψης –μιας έστω φιλοσοφικής, θεολογικής ή και καλλιτεχνικής κατασκευής–, ικανή να σώσει τον άνθρωπο από την απόγνωση της σιωπής που τον περιβάλλει. Είναι μια ανηλεής σάτιρα για τα όρια του κόσμου και της γλώσσας μου, που δεν λέει τελικά πολλά άλλα, παρά το ότι ο κόσμος και η γλώσσα μου είναι πολύ πιο στενά από όσο θα επιθυμούσαμε ή μας έκαναν να πιστεύουμε. Το νόημα του Μπέκετ είναι ίσως οδυνηρά απλό –τόσο απλό σαν μια καταληκτική πρόταση του Βιτγκενστάιν.

Το ίδιο και το συνολικό έργο του, που συντίθεται από τα σκουπίδια της νόησης, υλικά που άφησε πίσω της η ευωχία του ευρωπαϊκού πνεύματος πριν περιπέσει στον λήθαργο του ναζισμού και του πολέμου. Το ότι αυτά τα έργα εμπνέουν παρ’ όλα αυτά ένα σωρό βαρύγδουπα δοκίμια –τι φιλοσοφίες, τι διανοητικές κατασκευές, τι λόγια!–, είναι ο καλύτερος τρόπος για να μας αποδείξει ότι παραμένουμε στ’ αλήθεια αδιόρθωτοι. Μας είναι αλήθεια αδύνατον να παραδεχτούμε ότι ο κόσμος μας είναι απλά παράλογος, απλά ανόητος, ακόμα και όταν σχολιάζουμε ένα έργο που λέει ακριβώς αυτό.

Μα ο Τερζόπουλος δεν γράφει λέξεις. Κάνει θέατρο. Που κι αυτό, με όλες τις βαριές δάφνες του, τις μεταφρασμένες ήδη σε είκοσι γλώσσες του κόσμου, δεν ψάχνει από τη μεριά του παρά κάτι απλό. Την πρωτεϊκή φύση του ανθρώπου, την καλυμμένη κάτω από εκατό στρώματα γνώσης και πίστης. Ωστε να την κάνει να αναδυθεί γυμνή και ακάλυπτη στο φως, όχι για να εντυπωσιάσει με το θάμπος της, μα για να θυμίσει τη λησμονημένη παρουσία της.

Αγωνίζεται, γι’ αυτό, ο ίδιος να εξαγάγει από το δοχείο των κλασικών έργων το λησμονημένο περιεχόμενό τους. Στις «Βάκχες», κάποτε, αναζήτησε τη χαμένη βακχεία. Στο «Μάουζερ», παλιότερα, τη χαμένη ελπίδα. Και στο «Περιμένοντας...», σήμερα, τη χαμένη ανθρωπιά μας.

Ποτέ άλλοτε ο Μπέκετ που ξέρουμε δεν έμοιαζε τόσο τρυφερός, τόσο ανθρώπινος και τόσο ευάλωτος. Οπως και ποτέ άλλοτε όσο θυμάμαι ο Τερζόπουλος δεν παρουσιάστηκε σε εμάς τόσο ανοιχτός, εύγλωττος, μα και πιστός σε ένα κείμενο. Η παράσταση παρουσιάζει, όπως είπαμε, όχι το ίδιο το έργο, αλλά την ουσία του, την κινητήρια ώση του, ό,τι, με δυο λόγια, ώθησε τον Μπέκετ να γράψει το «Περιμένοντας...».

Κι αυτό, μας διδάσκει ο Τερζόπουλος, αφορά την πορεία της ανθρωπότητας σε δύο διαστάσεις. Ο σταυρός που βλέπουμε στην αρχή της παράστασης σε μαύρο φόντο εκτείνεται οριζοντίως, για να συμπεριλάβει τον ιστορικό χρόνο της ανθρωπότητας, γεμάτο διαψεύσεις, θάνατο και παρακμή. Και καθέτως, για να εμφανίσει τον άξονα της πίστης και της πτώσης μας, την ελπίδα και τη ματαίωση κάθε παρηγορητικού συλλογισμού.

Ετσι, τα δύο πλάσματα των Μπέκετ και Τερζόπουλου, οι πλέον αρμόδιοι εκπρόσωποι της ανθρωπότητας εδώ, επιβιώνουν σε ένα τέτοιο ρήγμα, στο χάσμα του χρόνου και της πίστης, συγκρατώντας τη ζωή τους από κάθε τι, ακόμα και το πιο γελοίο, από ό,τι μπορεί να δώσει σταγόνες έστω νοήματος στην άνυδρη έρημο του παραλόγου.

«Ανθρωποι»

Μα, αληθινά, δεν έχουν κάτι το ηρωικό οι δυο τους;... Γιατί αυτοί κι αν είναι οι έσχατοι, επιμένουν να παραμένουν «άνθρωποι» μέχρι τέλους. Εχουμε συνηθίσει να λοιδορούμε την εμμονή τους με τον ακριβοθώρητο Γκοντό. Ή με την ακινησία τους. Και εδώ, χαρακτηριστικά, ούτε οι ελάχιστες δράσεις που αναφέρονται στο έργο δεν εκτελούνται. Εχουν προφανώς γίνει ξανά και ξανά, ώστε να μην έχουν απομείνει από αυτές παρά μόνο οι λέξεις και η τυραννική τους μνήμη.

Ομως, ποτέ πριν, δεν είχαμε δει τον «Γκογκό» και τον «Ντιντί» έτσι, ανεβασμένους σε κάτι που δεν είναι ούτε ακριβώς ικρίωμα ούτε ακριβώς βάθρο, μα η εσχατιά της ανθρωπότητας πριν από την απόλυτη ερήμωση. Γι’ αυτό ο Τερζόπουλος μας διδάσκει να σεβόμαστε αυτούς τους δύο κλόουν. Να σεβόμαστε το γέλιο και την υπομονή τους, να σεβόμαστε κυρίως το μεταξύ τους δέσιμο. Αυτοί, ξεκινώντας από το ζώο (σε κάποια στιγμή ο ένας ξεψειρίζει τον άλλον, βάζοντας στο στόμα του τα όποια ευρήματα), αναπτύσσουν μια σχέση εξάρτησης και αλληλο-υποστήριξης που δεν στηρίζεται ούτε στο λουρί ούτε στο μαστίγιο! Δεν έχουν και πολλά αλήθεια, μα έχουν στο τέλος-τέλος ο ένας τον άλλο… Το τέλος της ανθρωπότητας δεν έχει έλθει ακόμα.

Υπάρχουν αυτά στον Μπέκετ, αναρωτιέμαι; Από μια άποψη ναι, αν επιστρέψουμε στη χιλιοειπωμένη διακήρυξη της ελευθερίας του να ανακαλύπτουμε για λογαριασμό μας κάθε φορά μια νέα πτυχή ενός παλιού έργου. Ομως, τολμώ να πω, εδώ δεν είναι ο Μπέκετ που μιλάει, αλλά ο ίδιος ο Τερζόπουλος. Είναι η συμβολή του τελευταίου όχι πια μόνο στην ερμηνεία του «Περιμένοντας...», αλλά και της ίδιας της ανθρώπινης κατάστασης. Το έχω ξαναπεί και παλιότερα. Δεν είναι πάντα ο σκηνοθέτης που ανεβάζει τον συγγραφέα. Συμβαίνει και το αντίθετο. Είναι ο Μπέκετ που δίνει τη βάση στον Τερζόπουλο για να καταθέσει κάτι για τον άνθρωπο που έμαθε στον δρόμο.

Εχω την πεποίθηση πως το κέρδος μας από την παράσταση της Στέγης θα είναι μεγαλύτερο αν σταθούμε στα παραπάνω, αφήνοντας για λίγο την ίδια την όψη της που στην κυριολεξία επιβάλλεται με τη γεωμετρική δομή, την εικαστική της πυκνότητα και τη σαγηνευτική της κομψότητα. Ανήκουν κι αυτά όλα σε έναν σκηνοθέτη, που στην περίπτωση αυτή μάλιστα λειτούργησε ο ίδιος σαν εμπνευστής και δημιουργός του (μπεκετικού) σύμπαντός του, από τη θέση του σκηνογράφου, ενδυματολόγου, ακόμα και φωτιστή. Μοναδικός και πολύτιμος συνεργάτης του, ο Παναγιώτης Βελιανίτης, που δημιούργησε το στρώμα του ηχητικού τοπίου της παράστασης σαν αντίλαλο ενός κόσμου απόγνωσης και τρυφερότητας.

Η τελική μου αναφορά είναι βέβαια στους δύο σπουδαίους Ιταλούς ηθοποιούς, Ενζο Βετράνο (Εστραγκόν) και Στέφανο Ραντίζι (Βλαδίμηρος), που συνέδεσαν την παράδοση του θεάτρου τους, έμπλεου ανθρωπιάς και γλυκιάς απαντοχής, με τη σκηνική γλώσσα του Τερζόπουλου. Αλλά και στους υπόλοιπους, Πάολο Μούζιο (Πότζο), Τζιούλιο Τζερμάνο Τσέρβι (Λάκι) και Ρόκο Ανκαρόλα (παιδί), που μετάφεραν τα υπερβατικά πλάσματα της σκηνής με τη μέθοδο του σκηνοθέτη εντός του δικού του, τελετουργικού θεάτρου.

Στη σκηνή της Στέγης δύο ποταμοί θεάτρου συναντιούνται. Και μετά, μυστηριακά, αντί να εκβάλουν προς τη θάλασσα και να χαθούν εκεί, ιδού που ρέουν αντίθετα… Προς την πηγή!

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Οταν ο Τερζόπουλος αναζητεί τη χαμένη ανθρωπιά μας

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας