Αθήνα, 23°C
Αθήνα
Ελαφρές νεφώσεις
23°C
24.6° 21.7°
4 BF
40%
Θεσσαλονίκη
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
20.2° 17.5°
4 BF
41%
Πάτρα
Ελαφρές νεφώσεις
19°C
22.0° 18.8°
4 BF
61%
Ιωάννινα
Αραιές νεφώσεις
15°C
14.9° 14.9°
3 BF
55%
Αλεξανδρούπολη
Σποραδικές νεφώσεις
20°C
19.9° 19.6°
3 BF
60%
Βέροια
Σποραδικές νεφώσεις
17°C
18.2° 17.0°
2 BF
53%
Κοζάνη
Σποραδικές νεφώσεις
13°C
13.4° 13.4°
2 BF
41%
Αγρίνιο
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
18.5° 18.5°
3 BF
48%
Ηράκλειο
Ελαφρές νεφώσεις
21°C
21.8° 20.4°
4 BF
54%
Μυτιλήνη
Σποραδικές νεφώσεις
24°C
23.9° 22.3°
3 BF
43%
Ερμούπολη
Ελαφρές νεφώσεις
22°C
22.4° 21.8°
5 BF
43%
Σκόπελος
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
20.7° 18.7°
3 BF
68%
Κεφαλονιά
Σποραδικές νεφώσεις
19°C
18.9° 18.9°
3 BF
59%
Λάρισα
Ελαφρές νεφώσεις
22°C
24.1° 21.8°
4 BF
30%
Λαμία
Σποραδικές νεφώσεις
21°C
24.5° 20.2°
4 BF
45%
Ρόδος
Ελαφρές νεφώσεις
21°C
21.0° 20.8°
5 BF
71%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
24°C
24.3° 22.5°
3 BF
17%
Καβάλα
Σποραδικές νεφώσεις
20°C
19.9° 19.3°
3 BF
52%
Κατερίνη
Ελαφρές νεφώσεις
18°C
18.7° 17.8°
3 BF
52%
Καστοριά
Αραιές νεφώσεις
14°C
14.0° 14.0°
4 BF
46%
ΜΕΝΟΥ
Πέμπτη, 18 Απριλίου, 2024
xristos stergioglou
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Ο Χρήστος Στέργιογλου ερμηνεύει την Μπερνάρντα με το ελαφρύ μειδίαμα της τυραννίας και το βαρύ χνότο της εξουσίας

Λόρκα πειραγμένος και φεμινιστικός

Στόχος της σκηνοθέτριας Μαρίας Πρωτόπαππα ήταν να εκσυγχρονίσει το έργο του Ισπανού ποιητή, τοποθετώντας το εντός του πλαισίου της σύγχρονης κριτικής της πατριαρχίας. Ηθελε να δώσει μια Μπερνάρντα σαν αφορμή ανάδειξης όχι μόνο του τυπικά «γυναικείου» αλλά και του ευρύτερα «έμφυλου» και πολιτικού ζητήματος.

Σε ένα παραδοσιακό αρχοντικό σπίτι της Ανδαλουσίας που μόλις έχασε τον άνδρα και γενάρχη του, η μητέρα κρατά αυστηρά τις «παραδόσεις» του τόπου της. Που μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν την απομόνωση των θυγατέρων της για οκτώ ολόκληρα χρόνια εντός της οικίας, μακριά ακόμα και από το φως του ήλιου που μπαίνει από τα παράθυρα. Μα ο έρωτας έχει ήδη τρυπώσει στο σπίτι, είτε με τη φωνή ενός άνδρα είτε με το σώμα του είτε με τη σκέψη του... Και θα τραντάξει, όπως κάνει πάντα, το οικοδόμημα της μάνας-κέρβερου από τα θεμέλια. Εις μάτην. Το Σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα δεν είναι μόνο η φυλακή κάθε πάθους και κάθε ελευθερίας. Είναι και η ηχομόνωση κάθε ελεύθερης φωνής, κάθε ρίγους που ζητάει σώμα και έρωτα για να αναπνεύσει.

Το να ανεβάσεις Λόρκα δεν υπήρξε ποτέ εύκολη υπόθεση. Ειδικά όταν το επιχειρείς εντός του Τέχνης, εκεί όπου ακούστηκε και ακόμα ακούγεται ο αντίλαλος από τα πρώτα, πλέον καθοριστικά βήματά του στο θέατρό μας. Πρώτος προφανώς στόχος της σκηνοθέτριας Μαρίας Πρωτόπαππα για το ανέβασμα του «Σπιτιού» ήταν να εκσυγχρονίσει το κάπως παλιό στη φωνή του, η αλήθεια είναι, έργο του Ισπανού ποιητή, τοποθετώντας το εντός του πλαισίου της σύγχρονης κριτικής της πατριαρχίας. Ηθελε να δώσει μια Μπερνάρντα σαν αφορμή ανάδειξης όχι μόνο του τυπικά «γυναικείου» αλλά και του ευρύτερα «έμφυλου» και πολιτικού ζητήματος, προτείνοντας στη θέση της αρχικής ποιητικής ηθογραφίας τη δική της, την αρκετά άχρονη και απροσδιόριστη συμβολική μεταφορά.

Εδώ λοιπόν, στο Υπόγειο, οι γυναίκες του Λόρκα φέρουν τα παράξενα ονόματά τους σαν πρόσωπα μιας ξεχασμένης Ηθολογίας. Ανασαίνουν με δυσκολία στο σκοτεινό και ανήλιαγο σπίτι τους και γερνούν βυθισμένες σε μια ανεξήγητη προπατορική ενοχή. Δεν είναι μόνο γυναίκες ή θα πρέπει να τις θεωρούμε «γυναίκες» μόνο κατ’ όνομα. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για ανθρώπους καταπιεσμένους από ένα χρέος αορατότητας το οποίο ούτε επέλεξαν ούτε βέβαια ευθύνονται γι’ αυτό. Το καίριο εύρημα της σκηνοθεσίας της Πρωτόπαππα αποτελεί, βέβαια, η ανάθεση των προσώπων του έργου στους «αδύναμους» κάθε εποχής και κάθε τόπου – στα αυτιά μας φτάνουν κάποια μακρινά ακούσματα από κάποια διαδήλωση. Διόλου τυχαία η ίδια Μπερνάρντα και η μεγάλη της κόρη (τα δύο κυρίαρχα από τη μεριά της εξουσίας πρόσωπα του έργου) αποδίδονται από άνδρες ηθοποιούς: η «θηλυκότητα» δεν είναι παρά μια κοινωνική κατασκευή, το πλέον μάλιστα διαδεδομένο εργαλείο καταπίεσης του αδύναμου.

Οπως είναι επόμενο, το κλασικό έργο αποδίδεται με αυτόν τον τρόπο πειραγμένο, αν όχι παραλλαγμένο στην όψη και τη δραματουργία του. Κι η αλήθεια είναι πως αν κάποιος κατεβεί τα σκαλιά του Υπογείου χωρίς να γνωρίζει έστω στοιχειωδώς την υπόθεση από το «Σπίτι», κινδυνεύει να χαθεί στο βουητό από τις φωνές, τις ρητές ή υπόκωφες εντάσεις, τις άλλοτε αποστασιοποιημένες κι άλλοτε σχηματικές ερμηνείες της απόδοσης.

Από μια άποψη, πρόκειται επομένως για μια απολύτως καλοπροαίρετη αλλά και δόκιμη και ανανεωτική πρόταση. Μα έχει ορισμένα προβλήματα στα οποία οφείλουμε να σταθούμε για λίγο. Κατ’ αρχάς αφήνει στην άκρη αυτό που ο Λόρκα είχε στο μυαλό του με την «αγροτική τριλογία» του («Γέρμα», «Ματωμένος Γάμος» και το «Σπίτι της Μπερνάρντα Αλμπα»): τη συμφιλίωση μιας γενιάς γαλουχημένων από τα νάματα της Αριστεράς διανοουμένων με το λαϊκό αισθητήριο της χώρας τους. Πρόκειται για έργα που ζητούν να ακουμπήσουν τις ρίζες της φυλής για να αντλήσουν από εκεί τους χυμούς τους, ώστε να στεριώσουν έτσι μια τέχνη ντόπια, ιθαγενή κι αυθεντική, υψηλή στον στοχασμό και στο όνειρο. Αντίθετα αυτό που συναντάμε στο Υπόγειο θυμίζει ακόμα ένα διανοουμενίστικο υπόδειγμα φεστιβαλικού θεάτρου. Εκείνο που έχει χαθεί είναι ο λώρος που συνδέει το έργο με το λαϊκό θεατρικό αίσθημα. Οχι άσχετα με αυτό, η απόδοση δημιουργεί σε αρκετές περιπτώσεις ζητήματα δραματουργίας (δεν είναι ευκρινές, ας πούμε, πότε παρουσιάζονται τα δεύτερα πρόσωπα του έργου και πότε αυτά μιλάνε), κάποια ζητήματα υποκριτικής (γιατί πρέπει οι πιο φυσικές εκφράσεις να διατυπώνονται με το βάρος ρητορικής εξαγγελίας;). Μα και ένα κρίσιμο πρόβλημα γενικής ερμηνείας. Το να βάλουμε έναν άνδρα ηθοποιό να υποδύεται την κυρία του σπιτιού, οδηγεί ίσως κάποιους στη σκέψη πως η Μπερνάρντα, εκπροσωπώντας το πατριαρχικό σύστημα εξουσίας, έχει και η ίδια κατά κάποιον τρόπο «ανδροποιηθεί». Μα αποκρύπτεται την ίδια στιγμή μια άλλη άποψη, πιθανόν ακόμα περισσότερο τολμηρή: ότι διαχρονικά ο ρόλος του πλέον αμείλικτου φύλακα, δεσμώτη και τιμωρού της γυναικείας ελευθερίας ανατέθηκε στη γυναίκα. Κρύβεται έτσι το ράπισμα του Λόρκα σε μια κοινωνία τόσο δομικά αυταρχική, ώστε το θύμα να μην αναγνωρίζει τον εαυτό του στην όψη του άλλου μα και λόγω της ομοιότητάς τους να μετατρέπεται πιθανόν στον χειρότερο δυνάστη του!

Φυσικά στο κέντρο της προσοχής μας βρίσκεται ο Χρήστος Στέργιογλου, που αποδίδει την Μπερνάρντα με το ελαφρύ μειδίαμα της τυραννίας και το βαρύ χνότο της εξουσίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο καλός ηθοποιός αντεπεξέρχεται πλήρως στην αποστολή του, που όπως είπαμε είναι μια Μπερνάρντα χωρίς φύλο, διαχρονική και αταύτιστη, κέντρο και μαζί σύμβολο της καταπίεσης. Μα ας είμαστε ειλικρινείς: Ποιος άνδρας θα μπορούσε να αποδώσει ποτέ την ανεστραμμένη βακχική δύναμη που φέρει η Μπερνάρντα, το ανηλεές μίσος και το κανιβαλικό μένος της για τις άλλες γυναίκες, όπως αυτή που μια αρχετυπική μάνα της υπαίθρου και της τάξης της κουβαλάει μέσα της; Ο Στέργιογλου όπως αποδίδει την Μπερντάρνα μοιάζει αληθινά σπουδαίος. Αλλά η Μπερνάρντα όπως αποδίδεται από αυτόν μοιάζει μικρή.

Και μετά έχουμε την, τυπική πια για παρόμοιες προτάσεις, ομάδα από τις νέες άξιες αλλά και αταύτιστες στο δελτίο Τύπου ηθοποιούς, που για κάποιο λόγο δεν θεωρούμε σκόπιμο να τις αντιστοιχίσουμε με τους ρόλους τους... Οι ίδιες δεν παίζουν μόνο τις κόρες αλλά και τους άλλους ρόλους του έργου, ενώ σε μια περίπτωση (ασφαλώς ξεκάρφωτη) μία από αυτές παρουσιάζει τον εαυτό της... Επόμενο είναι πως δεν μπορούν παρά να ακολουθήσουν μια εξωστρεφή μέθοδο ερμηνείας που τις οδηγεί συχνά σε υπερβολές. Και γενικά, καθώς τα πρόσωπα του έργου δεν στρέφουν την κραυγή προς τα μέσα, είναι φυσικό να τη βγάζουν προς τα έξω, σε υστερικές αντιδράσεις. Τις αναφέρω παρατακτικά, θεωρώντας πως τους οφείλω μια ξεχωριστή αναφορά στο μέλλον: Ευγενία Αποστόλου, Αννα Καλαϊτζίδου, Κατερίνα Φωτιάδη και Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη. Η Ελένη Σπετσιώτη (που έχει συμμετάσχει και στη μετάφραση του έργου) αναλαμβάνει εκτός των άλλων και τη γενναία σκηνική δήλωση του διαχρονικά τραυματισμένου και δολοφονημένου γυναικείου σώματος. Ενώ ο έτερος άνδρας της διανομής, ο Δημήτρης Μαργαρίτης, επιτελεί πέρα από τον ρόλο της μεγάλης κόρης, τη θέση της queer παρέμβασης στον υπόλοιπο γυναικείο ιστό της διανομής.

Καταλήγουμε έτσι σε έναν Λόρκα πειραγμένο και φεμινιστικό, για λίγους και ψαγμένους. Με πολλές φωνές, καλές φεστιβαλικές προθέσεις, αλλά φοβάμαι και με μειωμένη την ουσιαστική επίδρασή του μέσα μας.

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Λόρκα πειραγμένος και φεμινιστικός

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας