• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.0°C / 19.1°C
    5 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.3°C / 17.1°C
    1 BF
    62%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 14.0°C / 17.7°C
    3 BF
    47%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    11°C 5.9°C / 11.1°C
    2 BF
    68%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    3 BF
    77%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 11.0°C / 15.1°C
    1 BF
    61%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 10.4°C
    2 BF
    46%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.3°C / 16.3°C
    2 BF
    49%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 18.2°C / 20.2°C
    5 BF
    71%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 17.3°C / 17.9°C
    4 BF
    68%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.8°C / 19.8°C
    5 BF
    72%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.8°C / 16.8°C
    6 BF
    56%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 19.7°C / 19.7°C
    1 BF
    56%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 6.9°C / 11.2°C
    0 BF
    70%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 11.5°C / 16.0°C
    1 BF
    60%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 19.9°C
    1 BF
    66%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.7°C / 19.3°C
    4 BF
    44%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 15.3°C / 17.1°C
    3 BF
    55%
  • Κατερίνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 10.7°C / 15.8°C
    2 BF
    59%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    1 BF
    61%
EUROKINISSI/ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια λοξή ματιά στο έργο του Ευριπίδη, αλλά και η αληθινά εθνική «λόξα»

  • A-
  • A+
Ο Γιάννης Καλαβριανός έστησε μια μεγάλη και χαρμόσυνη παράσταση, με όλα τα εχέγγυα του Εθνικού και τα μέσα μιας κρατικής σκηνής τιμώντας με αυτά έργο και συγγραφέα. Με πολύ κέφι, επιμέλεια και σεβασμό στην ιδιαιτερότητα του πλέον σημαντικού αντεθνικού εθνικού λογοτέχνη μας.

Αλλάζουν οι καιροί… Αναρωτιέμαι πώς θα αντιδρούσαν άραγε οι πρωτεργάτες της αναβίωσης της Επιδαύρου, αν κάποιο δισέγγονο τους ενημέρωνε πως στον αιώνα που ζει, εκτός από τον Σέξπιρ και τον Μπέκετ, υπήρξαν ακόμη και δύο συγγραφείς νεοέλληνες που γνώρισαν το προνόμιο να αντηχήσουν έργα τους στο κοίλον της Επιδαύρου - ο Περεσιάδης και ο Μποσταντζόγλου. Και οι δύο μεταφερμένοι μάλιστα εκεί από το Εθνικό Θέατρο της χώρας.

Αλλάζουν προφανώς μαζί τα ήθη αλλά και οι οπτικές μας. Η αλήθεια είναι ότι όποιο κι αν υπήρξε το επιχείρημα υπέρ ή κατά της «άλωσης» της Επιδαύρου από τις παραπάνω προτάσεις και στις δύο περιπτώσεις, στην πρώτη με την «Γκόλφω» σε σκηνοθεσία του Νίκου Καραθάνου, και στη δεύτερη τώρα, με την μποστική «Μήδεια» υπό τη διεύθυνση του Γιάννη Καλαβριανού, μετά την παύση των επί χάρτου διαπληκτισμών έρχονται οι ίδιες οι παραστάσεις να νομοθετήσουν με την παρουσία τους. Η «Γκόλφω» του Καραθάνου σύστησε στην Επίδαυρο μια βαθιά λυρική πτυχή της κοινής συνείδησης. Και τώρα η «Μήδεια» του Καλαβριανού χαρίζει το καθαρό εκείνο οξυγόνο που κράτησε ζωντανή τη φυλή σε καιρούς τοξικούς.

Για κάποιους το πρώτο έργο δεν είναι παρά το εθνικό μελό, το δεύτερο ο εθνικός μας χαβαλές επί σκηνής. Ομως το ότι και τα δύο αυτά έργα διαθέτουν μια ευρεία συλλογική βάση και διαχρονικότητα, ότι στηρίζουν την αλληλοαναγνώριση και αποτελούν μέρος της ταυτότητάς μας, αυτά όλα δύσκολα μπορεί να το αρνηθεί κανείς, ειδικά όταν -όπως συνέβη εδώ και στις δύο περιπτώσεις- η ίδια η σκηνική πρότασή τους έρχεται να υπογραμμίσει και να προβάλει τη σημασία τους. Κι όσο για το Εθνικό Θέατρο θα πρέπει να ξεχάσουμε την εποχή που ως θεσμός καλλιεργούσε την εθνική ταυτότητα οριζοντίως. Ενα σύγχρονο Εθνικό θα πρέπει να αναζητάει την ταυτότητα και καθέτως, στις διάφορες διαστρωματώσεις του «εθνικού», στις επικαθήσεις, στις προσχώσεις, στα τύρβη του χρόνου και της πορείας της τεθλασμένης ιστορίας του. Ο,τι είναι αληθινό, ας έχει θέση στη σκηνή του.

Αυτά τα λίγα, τα προγραμματικά, ως εισαγωγή στην παράσταση της εθνικά ανορθόδοξης «Μήδειας» του Μποστ (1993) που είδαμε -μετά βασάνων είναι η αλήθεια- το Σάββατο στο αργολικό θέατρο. Η περίπτωσή της γνωστή: Αποτελεί μια πολύ ιδιαίτερη παρωδία του αρχαιοελληνικού έργου, αν και τον όρο χρησιμοποιούμε εδώ γιατί δεν διαθέτουμε προς το παρόν κάποιον άλλον καταλληλότερο, ούτε είναι εύκολο να ανακαλύψουμε ένα ξεχωριστό είδος για μόνο έναν συγγραφέα, τον Μποστ. Πρόκειται στην πραγματικότητα για κανονική μεταμοντέρνα εκδοχή της αρχαίας παράδοσης, που κρύβει κάτω από την επιφανειακή παλαβομάρα άφθονο υλικό για όποιον θιασώτη του αποδομισμού ενδιαφερθεί πιθανά στο μέλλον.

Στην κατά Μποστ Μήδεια δεν έχουμε μόνο μια λοξή ματιά στο έργο του Ευριπίδη, αλλά και την αληθινά εθνική «λόξα». Τίποτα δεν λειτουργεί όπως το περιμένεις, ούτε ο χαρακτήρας, ούτε η πλοκή, ούτε η γλώσσα, ούτε καν ο ίδιος ο μύθος. Το πώς καταφέρνει ο Μποστ με όλα αυτά τα «μισά» και «περίπου» να παρουσιάζει τη δική του εκδοχή σαν πειστικό απότοκο της αρχικής ιδέας, είναι δείγμα ασφαλώς του μεγάλου σατιρικού ταλέντου του. Νομίζω πως το κάνει αυτό γιατί ο σκοπός της σάτιρας δεν βρίσκεται πάνω στη σκηνή, αλλά στα πέριξ. Το παιχνίδι αφορά όλο το πολιτισμικό απόθεμα με το οποίο προσερχόμαστε στο θέατρο για να «δούμε Μήδεια», «όπως τη φανταζόμαστε και τη θέλουμε», στο «ύφος με το οποίο πιστεύουμε ότι αρμόζει στο αρχαίο γονίδιο». Είναι μια παρωδία που κουβαλά πάνω της μια σάτιρα ηθών -και αυτή τη φορά η σάτιρα δεν αφορά τη Μήδεια, αλλά τον καιρό της παρουσίασής της- με δυο λόγια την Κολχίδα και τον Βόλο μας.

EUROKINISSI/ΒΑΣΙΛΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ

Στη «Μήδεια» λοιπόν του Μποστ θα δούμε τα πάντα όλα που μας καθορίζουν ως κατοίκους της σύγχρονης Ελλάδας. Η αλήθεια είναι ότι πολλά από όσα ακούγονται ανήκουν σε μια επιθεωρησιακού τύπου παρεμβολή που δυστυχώς σήμερα είναι χαμένη (ας πούμε ποιος σήμερα ανακαλεί τον λόγο για τον οποίο οι ποιητές καλούνται «λαπάδες» από τη Μήδεια;). Ομως υπάρχουν και κάποια σημεία της σάτιρας, κυρίως όσα χτυπούν την αρτηρία της εθνικής αυταρέσκειας, που αντέχουν ακόμα, ίσως γιατί ο πυρήνας τους συνορεύει με την ποιητική της κωμωδίας του Μποστ.

Ας πούμε το θέμα της γλώσσας... Είναι γνωστό πως ο Μποστ αρέσκεται στο να παρουσιάζει παράλογους διαλόγους με αφορμή κάποια παρεξήγηση γύρω από ομόηχες λέξεις (π.χ. Μήδεια, μύδια). Ομως η πραγματική ποιητική βρίσκεται στην απελευθέρωση του στίχου από τα δεσμά της συντακτικής και μορφολογικής συνέπειας. Εχει αναφερθεί πολλές φορές πως ο Μποστ σατίρισε την ημιμαθή (επιθανάτια) ελληνική της μιξοκαθαρεύουσας και της αστικής επιμορφώσεως. Ομως είναι ποιητής… Και έχω την εντύπωση πως αυτό από το οποίο άρχισε του χορηγεί από ένα σημείο και μετά ένα ύφος, ένα όργανο που ο ίδιος χαίρεται με την τρελή ευλυγισία, τη θεοπάλαβη ελαστικότητα, τη γλωσσική του σκέδαση - μια γλώσσα-Τιραμόλα. Προσθέστε σε αυτό και την ανορθόγραφη (κατά βάθος εικαστική) γραφή και έχετε μπροστά σας ένα και μοναδικό δείγμα λαϊκού υπερρεαλισμού, που τους σπόρους του ο Μποστ μαζεύει εδώ και εκεί και καλλιεργεί έπειτα στο δικό του ποιητικό θερμοκήπιο.

Είναι φυσικά όλα αυτά πολύ ελληνικά… Πριν στραφώ στην καθαυτή παράσταση, ας σταθώ για μια στιγμή στο ζήτημα των υπέρτιτλων που συνόδευσαν την παράσταση στην Επίδαυρο. Για τους αγγλικούς δε, ούτε λέξη… Ας πω μόνο πως έτυχε να καθίσω κοντά σε ξένους επισκέπτες της παράστασης και ήμουν από πρώτο χέρι μάρτυρας της απορίας τους («Μα τι στο καλό βλέπουν αυτοί και γελάνε τόσο;»). Μα και οι ελληνικοί υπέρτιτλοι ήταν νομίζω μαρτυριάρηδες. Από τη μια βοηθούσαν τους υποψιασμένους να αντιληφθούν ότι η γραφή του Μποστ είναι γραφή συναισθησίας, μεταξύ όρασης και ακοής. Ομως ώς έναν βαθμό χαλούσαν τη θεατρική αίσθηση, το κομφούζιο που προκαλεί η απόθεση τόσων όμοιων ήχων για τα πράγματα.

Ωστόσο για το μεγάλο κοινό υπήρχε μπροστά μας η ίδια η παράσταση του Γιάννη Καλαβριανού να μας οδηγεί στα υπόλοιπα. Οπως έχει επανειλημμένα λεχθεί, η τρέλα του Μποστ δεν είναι επιπρόσθετη, αλλά σταθερά του θεάτρου του και γι’ αυτό το θέατρό του οφείλει να παίζεται με την πρέπουσα σοβαρότητα. Η χαρά και η φαντασία ενός κόσμου που γυρνάει τους δείκτες του ανάποδα, μα συνεχίζει να είναι συνεπής στα ραντεβού του, φανερώθηκε κι εδώ, σε μια Μήδεια που κυνηγάει μια Καλόγρια, που την κυνηγάει ένας Γιάννης Μοναχός, που τους αναζητάει ο Οιδίποδας, που τον ψάχνει η Αντιγόνη, όσο να μπει στη σκηνή ο Ευριπίδης αναζητώντας από τη μεριά του τη Μήδεια...

Οπως καταλαβαίνει κανείς εύκολα, πρόκειται για μια φάρσα που απαιτεί από εμάς να μπούμε στον ρυθμό και στον κόσμο της. Μετά όλα κυλούν εύκολα, μέχρι που κι όταν η Μήδεια βγάζει τον μπαλτά για να σφάξει -ως οφείλει...- τα παιδιά της, εμείς τη χειροκροτούμε από κάτω ξεκαρδισμένοι.

Το μυστικό είναι λοιπόν να βρεθεί ο ρυθμός της παράστασης και να αντιμετωπιστούν οι (όχι λίγες) δραματουργικές ανορθογραφίες της (εξαιρετική η εργασία σε αυτό του σκηνοθέτη με την Ερι Κύργια). Ο Γιάννης Καλαβριανός έστησε μια μεγάλη και χαρμόσυνη παράσταση, με όλα τα εχέγγυα του Εθνικού και τα μέσα μιας κρατικής σκηνής τιμώντας με αυτά έργο και συγγραφέα. Με πολύ κέφι, επιμέλεια και σεβασμό στην ιδιαιτερότητα του πλέον σημαντικού αντεθνικού εθνικού λογοτέχνη μας.

Τα ευφυή σκηνικά της Εύας Μανιδάκη δείχνουν μια μισοτελειωμένη αυθαίρετη κατασκευή, φτιαγμένη από το εθνικό οικοδομικό υλικό μας: τα μπετότουβλα (!), χρωματισμένα έτσι κίτρινα για να γίνουν μέρος της πανηγυριώτικης ατμόσφαιρας. Μια πανδαισία του μη νοήματος είναι τα κοστούμια της Βάνας Γιαννούλα. Ωραία και ξεσηκωτική η μουσική του Θοδωρή Οικονόμου, διαγράφει μια μεγάλη διαδρομή στην ταυτότητα της ελληνικής μουσικής. Το ίδιο και η χορογραφία της Μαριάννας Καβαλλιεράτου, κεφάτη και δροσερή.

Η Μήδεια της Γαλήνης Χατζηπασχάλη είναι βέβαια μια κατάκτηση της ηθοποιού. Εξάλλου η Μήδεια όπως και να το κάνουμε είναι ο ρόλος της και εδώ η ηθοποιός μπόρεσε να διεγείρει το γέλιο με τη σιωπή, το υπονούμενο, ακόμα και την ακινησία της. Στόφα μιας σημαντικής ηθοποιού φαίνονται σε όλα αυτά. Χωρίς να υπολείπεται κανένας, το σύνολο έδωσε μια ατμόσφαιρα σοβαρού παραλογισμού ή (αν προτιμάτε) παράλογης σοβαρότητας. Ο Θανάσης Δήμου ήταν ένα διογκωμένος μυθικός Οιδίποδας σε αναζήτηση στέγης (φανερά πολιτικό το σχόλιο της εποχής) κοντά στην τσαπερδόνα Αντιγόνη της Ανδρης Θεοδότου. Ο Γιώργος Σαββίδης ένας κωμικός Καλόγερος, ο Σταύρος Σβήγκος Ιάσονας που άφησε την υπογραφή του στο κοίλον. Γεμάτη κωμικούς χυμούς η Καλόγρια της Σύρμως Κεκέ, όπως και ο υπερκινητικός Ευριπίδης του Στέλιου Ιακωβίδη. Οι άλλοι -Γιώργος Γλάστρας σαν Τροφός, Θανάσης Ισιδώρου σαν Ψαράς, Μαρία Κοσκινά Κορυφαία, Φανή Παναγιωτίδου Εξάγγελος- στήριξαν με τη σειρά τους τους δεύτερους αλλά χαρακτηριστικούς ρόλους της κωμωδίας.

Και μπροστά βέβαια μπαίνει ο Χορός του Μποστ, για να δώσει ώθηση στη σλάπστικ εκδοχή του έργου, αλλά και να το ενισχύσει με την κίνηση, το τραγούδι και τη χαρά του: Μαρία Κωνσταντά, Ειρήνη Μακρή, Λυγερή Μητροπούλου, Ελπίδα Νικολάου, Κατερίνα Πατσιάνη, Ματίνα Περγιουδάκη, Μαριάμ Ρουχάτζε, Θεοδοσία Σαββάκη, Νιόβη Χαραλάμπους.

Ο Μποστ στην Επίδαυρο; Σαν λυτρωτική γιορτή σάτιρας του παραμυθικού εαυτού μας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΘΕΑΤΡΟ
Να νιώσουμε πως οι «Πέρσες» είμαστε εμείς
Η επέμβαση του Δ. Καραντζά στο έργο αφορά τελικά ένα σχετικά μικρό μέρος του και στοχεύει στην απεικόνιση κυρίως και λιγότερο στην κειμενική του διάσταση με ένα αποτέλεσμα όμως ριζοσπαστικό.
Να νιώσουμε πως οι «Πέρσες» είμαστε εμείς
ΘΕΑΤΡΟ
Ευριπίδης με «δάνεια» από τα μεσαιωνικά λειτουργικά δράματα
Ο Διόνυσος του Ευριπίδη είναι η σκοτεινή δαιμονική δύναμη που αποκαλύπτει στις Βάκχες την τιμωρία που περιμένει τον άνθρωπο όταν η πρόοδος γίνεται χωρίς τον ανάλογο σεβασμό στις δυνάμεις της φύσης.
Ευριπίδης με «δάνεια» από τα μεσαιωνικά λειτουργικά δράματα
ΘΕΑΤΡΟ
Το μεγαλείο του ανθρώπου, τη στιγμή της μεγάλης ήττας του
Ο «Ορέστης» σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο αποδεικνύοντας πως αποτελεί μία από τις επιτυχίες του καλοκαιριού και μία ανάσα για το θέατρο στις δύσκολες μέρες που διανύει.
Το μεγαλείο του ανθρώπου, τη στιγμή της μεγάλης ήττας του
ΘΕΑΤΡΟ
Η Ελένη του Ευριπίδη, του Παπαβασιλείου και της «διπλανής πόρτας»
«Στους αιώνες των αιώνων επαναλαμβάνουμε τα ίδια λάθη» λέει η πρωταγωνίστρια της παράστασης του ΚΘΒΕ, που επιτέλους πάει στην Επίδαυρο στις 12 και 13 Αυγούστου.
Η Ελένη του Ευριπίδη, του Παπαβασιλείου και της «διπλανής πόρτας»
ΘΕΑΤΡΟ
«Τι θα συνέβαινε αν επέστρεφε στη ζωή κάποιος αγαπημένος μας;»
Ο Σύλλας Τζουμέρκας σκηνοθετεί την παράσταση «Φάκελος Βάνκαου» βασισμένη στην «Αλκηστη» του Ευριπίδη και μιλά στην «Εφ.Συν.» για το έργο.
«Τι θα συνέβαινε αν επέστρεφε στη ζωή κάποιος αγαπημένος μας;»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας