Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης

Πάνω απο 15.000 θεατές παρακολούθησαν την παράσταση και τα δυο βράδια

EUROKINISSI / ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ

Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης

  • A-
  • A+

Ακόμη μια παραγωγή (η πέμπτη στη σειρά) πάνω στον Αριστοφάνη με την υπογραφή του Γιάννη Κακλέα, την ίδια πάνω-κάτω ομάδα ηθοποιών και τα εχέγγυα μιας μεγάλης επιτυχίας. Το πόσο και αυτοί οι «Αχαρνής» θα γεμίσουν τα κατά τόπους ανοιχτά θέατρα εξαρτάται ασφαλώς και από τις συνθήκες του δικού μας «πολέμου». Ωστόσο ο Αριστοφάνης είναι έτσι κι αλλιώς φτιαγμένος να πλέει και με ούριο και μ’ αντίθετο άνεμο.

Κι αν κρίνω από την ικανοποιητική προσέλευση το βράδυ της Παρασκευής στην Επίδαυρο, αλλά και από τη θερμή ανταπόκριση του κοινού στο τέλος, οι «Αχαρνής» μάλλον θα σηκώσουν και αυτή τη φορά το βάρος της πελαγοδρομούσας πολιτείας.

Μάλλον αναμενόμενη η επιτυχία, λοιπόν· τόσο αναμενόμενη μάλιστα, ώστε να δημιουργεί σε κάποιους ακόμα και δεύτερες σκέψεις για αντι-καλλιτεχνική επανάληψη της δοσμένης συνταγής. Αλλά γιατί άραγε; Για να είμαστε ειλικρινείς, και με τα μέτρα του ανεβάσματος του αρχαίου κωμικού από πλήθος πρωταγωνιστών τις τελευταίες δεκαετίες, ο Αριστοφάνης του Κακλέα δεν είναι διόλου εμπορικός. Οι «Αχαρνής» του διαθέτουν την γκάμα των περίεργων εκείνων συναισθημάτων με την οποία ο σκηνοθέτης εμπλουτίζει συνήθως τις διδασκαλίες του: μια έκρηξη ανατροπής και απελπισμένου κεφιού στο μέσον μιας βαθιάς κρίσης.

Και μπόλικη υπερβολή και χιούμορ εντός μιας μελαγχολικής σκέψης για το παρόν και το μέλλον της πόλης. Είναι ένα ύφος που αποστρέφεται καθετί το στερεότυπα «αριστοφανικό» και, θα μου επιτραπεί να πω, καθετί «επιδαύριο». Ο Κακλέας σκηνοθετεί σταθερά στο κέντρο της πόλης, ακόμη κι όταν στήνει Αριστοφάνη στην Επίδαυρο.

Ιδού τώρα, για παράδειγμα, ένα σκηνικό του Αριστοφάνη που θα κάνει κανονικά τους λάτρεις της Επιδαύρου να ανατριχιάσουν: η γεφυροπλάστιγγα του Μανόλη Παντελιδάκη αποδίδει τη ναυπηγοεπισκευαστική μεταφορά της αρχαίας σκηνής, τα κοντέινερ φιλοξενούν τους εσωτερικούς πρόσφυγες, και το όλο περιβάλλον αναδίδει τη σκοτεινή αίσθηση επείγουσας ανάγκης.

Οπως συνηθίζει ο Κακλέας, η πρώτη σκηνή είναι προκλητική: εδώ επιλέγει να… καλοκαρδίσει το κοινό, τοποθετώντας το πρώτο σωζόμενο έργο του Αριστοφάνη στο αληθινό ιστορικό πλαίσιό του: μέσα στον ανερμάτιστο πόλεμο, την ηθική και πολιτική σήψη, στον τρομακτικό λοιμό. Μια προλογική υπόμνηση του Θουκυδίδη, λοιπόν, στην αρχή είναι αρκετή για να θυμίσει σε όλους το πλέον κρίσιμο: οι «Αχαρνής» δεν είναι έργο κανονικότητας - ανεβαίνουν στη φωτιά της καταστροφής κι επιχειρούν από εκεί μια φυγή από την πόλη των νεκρών, μια αντίσταση στην πολιτική της καταστροφής.

Ευφρόσυνη εμπειρία

Από εδώ ξεκινά, βέβαια, το γνώριμο –αναμενόμενο για τους σκεπτικιστές, επαναλαμβανόμενο για τους επικριτές– οπερατικό ύφος του Κακλέα, διανθισμένο με τη μουσική παρεμβολή του Σταύρου Γασπαράτου. Εδώ πάντως έχει για συνήγορό του το ίδιο το έργο του Αριστοφάνη, έτσι κι αλλιώς από μόνο του δύσκολο και περίεργο, παρατακτικό και άκεντρο, ώστε να χρειάζεται μια γερή σκηνική τόνωση για να αγγίξει το σύγχρονο γούστο.

Ακόμη κι αν δεν περίσσεψε χώρος στους «Αχαρνής» για το γέλιο άλλων, παλαιότερων ανεβασμάτων του Αριστοφάνη από τον Κακλέα, το ανέβασμά τους στην Επίδαυρο υπήρξε εν τέλει μια γενικά ευφρόσυνη και, κυρίως, καθαρτήρια εμπειρία.

Γιατί το πιο σημαντικό δεν είναι αυτή καθ’ αυτήν η παράσταση, όσο η γενική οπτική στην οποία εντάσσεται. Αν το θέατρό μας διέθετε στοιχειώδη λογική συνέχειας, θα μιλούσαμε εδώ για μια νέα Σχολή στον Αριστοφάνη. Αυτός ο Αριστοφάνης δεν είναι διόλου «λαϊκός»· μάλλον το αντίθετο. Οι παραστάσεις του Κακλέα είναι απαιτητικές, και ακόμη και εκείνοι που δεν θα τις έβρισκαν «πολιτικές», θα όφειλαν να παραδεχτούν ότι είναι μάλλον σκοτεινές για τις δροσερές θεατρικές βραδιές του καλοκαιριού. Πρόκειται περισσότερο για υπερρεαλιστικά επιθετικά όνειρα, φτιαγμένα ώστε να λειτουργούν με τη συνδρομή της ποίησης και τα σημειώματα των νεότερων ποιητών, στην ανάκλαση της ουτοπίας και τη συμμετοχή της κοινότητας.

Αυτός ο Αριστοφάνης είναι διαφορετικός: Δεν είναι επιθεωρησιακός, επίκαιρος, σκανδαλιστικός ή βωμολόχος. Δεν εκβιάζει το χειροκρότημα, δεν πιέζει τα πράγματα και δεν βγάζει «πρωταγωνιστή». Είναι μάλλον πικρός στην οργή του, απόμακρος στην έμπνευσή του, ποιητής όσο και κωμωδιογράφος: ζητάει να σώσει την πολιτεία μαζί με τα όνειρά της, τις επιταγές της δημοκρατίας μαζί με την παιδική της αθωότητα.

Και ποιο είναι το καλύτερο σε όλα αυτά; Πως όταν παίζεται έτσι σήμερα, παίζεται με μεγάλη επιτυχία! Κατά βάθος, για να επιχειρήσεις μια τέτοια έξοδο, δεν αρκεί να πιστέψεις στον Αριστοφάνη. Πρέπει να πιστέψεις και στον κόσμο που τον βλέπει.

Αυτό είναι και το πιο σπουδαίο εγχείρημα του Κακλέα. Πιστεύει σε ένα κοινό που ακούει τον Λειβαδίτη σαν δικό του ποιητή, αντιλαμβάνεται το κωμικό σαν υπόγειο ρεύμα, ακούει τους «Αχαρνής» σαν γνώριμο όνειρο μιας παλιάς πολιτείας στα σύννεφα. Πιστεύω πως αν κάποτε ο κόσμος του μέλλοντος θα φέρνει στον νου του τον Κακλέα, θα τον φέρνει γι’ αυτό ακριβώς το εγχείρημα. Ο Αριστοφάνης του είναι η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα συμβολή του στο θέατρό μας.

 

Σπουδαίες ερμηνείες

Αυτή η αντικειμενικά πιο γόνιμη οπτική του Αριστοφάνη των τελευταίων δεκαετιών δεν είναι ασφαλώς μόνο υπόθεση ενός σκηνοθέτη. Είναι το ίδιο σημαντική η συμβολή των ηθοποιών, κυρίως του Βασίλη Χαραλαμπόπουλου. Αυτός, από τη μεριά του, επιτυγχάνει να αλλάξει τον αριστοφανικό «πρωταγωνιστή».

Κατ’ αρχάς η ερμηνεία του γίνεται εντός ενός θεάτρου συνόλου. Κι έπειτα, αποδίδει έναν ήπιο, μελαγχολικό, απελπισμένο αλλά και συνειδητοποιημένο «κοινό» πολίτη, με μέσο νου και μεγάλη όρεξη για δράση. Ο δικός του Δικαιόπολις είναι χαριτωμένος και αστείος, διόλου χοντροκομμένος. Κρατάει μια στάση αξιοπρέπειας και ευγένειας, λεπτότητας τέτοιας ώστε να τον νιώθουμε σαν δικό μας άνθρωπο, σαν κάποιον που μπορούμε να πάρουμε στα σοβαρά και να υπολογίζουμε.

Και κοιτάξτε τι γίνεται παραπέρα... Ο Αρης Σερβετάλης αναλαμβάνει τον Ευριπίδη. Σε δέκα λεπτά παρουσίας στη σκηνή ο σπουδαίος ερμηνευτής κατορθώνει να δώσει νέα πνοή στον ρομαντικό, ονειροπαρμένο τραγικό. Ο Χρήστος Χατζηπαναγιώτης είναι ο Μεγαρίτης εχθρός που ζητάει πίσω την παλιά κοινή μας ζωή. Και ο Φάνης Μουρατίδης γίνεται ένας Λάμαχος βγαλμένος από την παρακαταθήκη των απόνερων που υπάρχουν σε μια πόλη που λιμνάζει. Βγάζουν όλοι τους ένα γέλιο βαθύ, στοχαστικό και κρίσιμο.

Στους «Αχαρνής» που είδα δεν υπάρχει ούτε ένας ανάμεσα στους ηθοποιούς που να επενδύει στο γελοίο. Είναι όλοι λειτουργοί, πολίτες και στοχαστές μιας δημοκρατίας που τελεί σε διαρκή Παράβαση: Λεωνίδας Καλφαγιάννης, Σωκράτης Πατσίκας, Λάμπρος Κτεναβός, Θάνος Μπίρκος, Γιώργος Κοψιδάς, Αγγελική Τρομπούκη, Κώστας Γαβαλάς, Στέλιος Ιακωβίδης, Βαγγέλης Χατζηνικολάου, Αλέξης Φουσέκης, Αχιλλέας Χαρίσκος και Θανάσης Ζερβόπουλος.

 

 

ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Συζυγικό κρεβάτι πάνω σε κρατήρα
Το Θέατρο Τέχνης επιστρέφει «θριαμβευτικά» στην Επίδαυρο, όπως δείχνει και η προσέλευση του κοινού, μετά από επτά χρόνια. Η Μαρία Ναυπλιώτου και ο Χάρης Φραγκούλης κρατάνε το γεμάτο κοίλον για δύο ώρες χωρίς...
Συζυγικό κρεβάτι πάνω σε κρατήρα
ΘΕΑΤΡΟ
Από την ατομική ταυτότητα στη συλλογική χοάνη
Ο τολμηρός Εκτορας Λυγίζος, σκηνοθέτησε την παράσταση που τρέχει γρήγορα, υπερβολικά γρήγορα, για θεατές που πρέπει να γνωρίζουν καλά το έργο. Η κάθοδος του ΔΗΠΕΘΕ της Λάρισας στην Αργολίδα ήταν μια...
Από την ατομική ταυτότητα στη συλλογική χοάνη
ΘΕΑΤΡΟ
Σαν μαθητής στην Επίδαυρο
Μια ελληνορωσική συμπαραγωγή προκαλεί το ενδιαφέρον. Το ιστορικό Θέατρο Βαχτάνγκοφ της Μόσχας συνεργάζεται για πρώτη φορά με το Εθνικό Θέατρο παρουσιάζοντας την Παρασκευή και το Σάββατο στην Επίδαυρο την...
Σαν μαθητής στην Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
Ενα αγοροκόριτσο ωριμάζει πριν την ώρα του
Η παράσταση του Στάθη Λιβαθινού έφερε τη νέα γενιά, τα παιδιά της Θήβας, στο προσκήνιο. Την «Ορέστεια» της προηγούμενης εβδομάδας, που προκάλεσε συζητήσεις, ακολούθησε η «Αντιγόνη» του Εθνικού ή μάλλον των...
Ενα αγοροκόριτσο ωριμάζει πριν την ώρα του
ΘΕΑΤΡΟ
Οι Ερινύες του Εμφυλίου δεν έχουν σωπάσει
Μετά τον «Θίασο» του Αγγελόπουλου έρχεται ο Γιάννης Χουβαρδάς και προσφέρει μια βαθιά πολιτική ανάγνωση της τριλογίας του Αισχύλου, πυκνή και ιδιοφυή, πέρα από στερεότυπα και βεβαιότητες. Η μεγάλη τέχνη δεν...
Οι Ερινύες του Εμφυλίου δεν έχουν σωπάσει

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας