Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η οικογένεια στην πυρά

Βίκτωρ Αρδίττης: «Δεν θέλω ούτε να με κοροϊδεύουν ούτε να με διχάζουν»

ΒΙΚΥ ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΥ

Η οικογένεια στην πυρά

  • A-
  • A+

Το «Τextilen» της Μαρίας Ευσταθιάδη και τυπωμένο σε ένα βιβλιάρακι (εκδόσεις «Σαιξπηρικόν») σε ταξιδεύει, σε κάνει να φαντάζεσαι εικόνες όμορφες, περίεργες, δυνατές. Σε κρατάει καθηλωμένο. Σε αναστατώνει. «Σκέψου πάνω σε μια σκηνή», έλεγα μέσα μου.

Γιατί είναι θεατρικό έργο μιας από τις πιο προσωπικές φωνές του θεάτρου μας, της Μαρίας Ευσταθιάδη. Και έπεσε στα πιο ταιριαστά χέρια. Του Βίκτωρα Αρδίττη, που είναι κι αυτός διανοούμενος (με την καλή έννοια) σκηνοθέτης, που παρακολουθεί όπως και η συγγραφέας το σύγχρονο ευρωπαϊκό θέατρο. Το «Textilen» ανεβαίνει τη Δευτέρα στο Φεστιβάλ Αθηνών, στον χώρο Η της «Πειραιώς 260». Αξίζει να το στηρίξουμε, είχε την ατυχία η μία από τις δύο παραστάσεις του να ματαιωθεί λόγω του δημοψηφίσματος.

Αλλωστε, η «ιστορία» που διηγείται δεν βρίσκεται και τόσο μακριά από τις εθνικές μας δυστυχίες. Μια μεγαλοαστική οικογένεια σε διάλυση και παρακμή. Ενα εργοστάσιο υφαντουργίας και γύρω του τρεις γενιές να συγκρούονται, να μισούνται, να υπονομεύει η μία την άλλη. Για το κέρδος και μόνο; Η Μαρία Ευσταθιάδη κάνει σαφέστατα μια αλληγορία του καπιταλισμού που παραπαίει. Ο σκηνοθέτης, όμως, τι είδε στο έργο; Και πώς δούλεψε με ένα τόσο πλούσιο και σύνθετο κείμενο, που όπως μας λέει, ήθελε χρόνια να το σκηνοθετήσει;

«Η Ελλάδα δεν χρειάζεται Κούγκι»

• Η παράστασή σας έπεσε πάνω στο δημοψήφισμα, αναγκαστικά θα παιχτεί μόνο μία μέρα. Ποια είναι η γνώμη σας για το «ναι» και το «όχι»;

Δεν θέλω ούτε να με κοροϊδεύουν ούτε να με διχάζουν. Σε κάποιον συνάδελφό σας που με ρώτησε αν «η λυτρωτική πυρκαγιά» στο τέλος του έργου είναι μια πρόταση για την Ελλάδα σήμερα, απάντησα: «Η Ελλάδα δεν χρειάζεται Κούγκι».

• Πήρατε στα χέρια σας ένα κείμενο υπερσκηνοθετημένο από την ίδια τη συγγραφέα. Προτείνει και φαντάζεται έναν ολόκληρο κόσμο επί σκηνής. Αναρωτιόμουν, διαβάζοντάς το, πόσα περιθώρια αφήνει η Μαρία Ευσταθιάδη στον σκηνοθέτη.

Πιστεύω ότι το ενδιαφέρον της Μαρίας είναι ότι σαν συγγραφέας παρακολουθεί το σύγχρονο θέατρο και εμπνέεται από αυτό. Εμπνέεται από τους τρόπους της σκηνής. Εγώ, που ξέρω χρόνια το έργο της και την παρακολουθώ από κοντά, πάντα της έλεγα: «Βάλε στο κείμενό σου όλες σου τις ιδέες, ακόμα κι αν είναι ανοικονόμητες, ακόμα κι αν είναι μη αναπαραστάσιμες, ακραίες ή και αντιφατικές μεταξύ τους. Και τα υπόλοιπα είναι δική μας δουλειά, της σκηνής».

• Τι κρατήσατε, λοιπόν; Τι αλλάξατε, πού εστιάσατε;

Πιστεύω ότι το έργο έχει έναν καταιγισμό σκηνικών ιδεών, που η παράσταση οφείλει να βρει την ουσία τους και να τις ισορροπήσει. O Δημήτρης Καμαρωτός, ο συνθέτης μας, όταν το πρωτοδιάβασε, είπε ότι είναι μια «αναρχική δραματουργία». Υπάρχουν πράγματα που ανήκουν σε διαφορετικούς κώδικες, για παράδειγμα η χρήση των βίντεο και ταυτόχρονα των τραγουδιών. Αλλά αυτό είναι που έχει ενδιαφέρον. Για μας το «Textilen» είναι ένας σκηνικός γρίφος. Το θέμα, λοιπόν, δεν είναι τι κράτησα ή τι άλλαξα, αλλά αν θα μπορέσουμε, εμείς οι άνθρωποι του θεάτρου, να συναντήσουμε την ουσία της χειρονομίας της Ευσταθιάδη.

• Ποια θα λέγατε ότι είναι η ουσία της δραματουργίας του «Textilen»;

Η ιδέα της σκηνής ως μια φυσαλίδας, ενός κελύφους, όπου συγκεντρώνονται το όνειρο και η πραγματικότητα, το παρόν και το παρελθόν, θραύσματα πραγματικότητας, διαφορετικοί χρόνοι, μια δραματουργία σχεδόν χωρίς σειρά, όπως λέει και το κείμενο. Αυτή είναι η ουσία: η σκηνή ως ένας κόσμος που έχει κοινή ανάσα. Πρέπει δηλαδή να βρεθεί η κοινή ανάσα αυτών των εφτά προσώπων επί σκηνής. Και όχι να είναι μια παράσταση μονολόγων. Ολα είναι, και ελπίζουμε να το πετύχουμε, θέμα ρυθμού και χώρου.

• Το θέμα του έργου είναι ενδιαφέρον, αλλά συγχρόνως θα ’λεγε κανείς ότι οι μεγαλοαστικές οικογένειες σε παρακμή, με τις αμαρτίες και τα μυστικά τους, έχουν πολυχρησιμοποιηθεί σε θέατρο, σινεμά, λογοτεχνία.

Αισθάνομαι ότι ο μελετητής του ελληνικού πολιτισμού μετά από έναν αιώνα θα μείνει άναυδος, αποσβολωμένος, θα πει, «μα τι διάολο συνέβαινε σ’ αυτή την κοινωνία την ελληνική, που η οικογένεια ήταν ο πυλώνας της, στοιχείο κοινωνικής συνοχής;» Γιατί, ξαφνικά, κάπου εκεί στις αρχές του 21ου αιώνα για τον κινηματογράφο, το θέατρο, τη λογοτεχνία η οικογένεια έγινε ένα πεδίο κρίσης. Αυτό, δηλαδή, που θεωρούσαμε ότι ήταν εγγύηση κοινωνικής συνοχής, έγινε προβληματικό. Αυτό συμβαίνει και στο δικό μας θεατρικό έργο. Εχουμε, βέβαια, και μια οικογένεια που στο μυαλό της συγγραφέα είναι μια μεταφορά του καπιταλισμού.

• Αρα δεν φοβηθήκατε τα κλισέ.

Το έργο θα ήταν κλισέ αν το ενδιαφέρον του βρισκόταν στο επίπεδο του νοήματος. Η ομορφιά του, όμως, είναι περισσότερο η φόρμα του -αν μπορούμε, βέβαια, να τα διακρίνουμε αυτά τα δύο. Η ιδέα τού να φέρεις στη σκηνή το ασυνείδητο, το άρρητο, τα κρυμμένα μυστικά μιας οικογένειας, είναι πολύ δύσκολη. Δεν υπάρχει τίποτα πιο δύσκολο από το να αναπαραστήσεις τη μνήμη, το αόρατο, το κρυμμένο. Και συγχρόνως να κάνεις όλα τα πρόσωπα διφορούμενα μαζί και συμπαθή. Το έργο έχει θέματα και εικόνες μη αναπαραστάσιμες. Σπας το κεφάλι σου, πώς διάολο τις κάνεις. Σκέφτεσαι: «Μήπως, τελικά, δεν πρέπει να το δείξω αυτό, μήπως αρκεί να το πω;». Είναι βασικά ερωτήματα μέσα σε όλη αυτήν τη συζήτηση για το σύγχρονο θέατρο: τι αφηγούμαστε, τι δείχνουμε, εάν δείχνουμε το πρώτο επίπεδο, αν δείχνουμε το δεύτερο, αν δείχνουμε και τα δυο. Το «Textilen» σε αναγκάζει να ψάξεις απαντήσεις.

• Καλείστε να κάνετε και μια πιο... φαντασμαγορική παράσταση. Είναι κάτι καινούργιο για σας, σας είχαμε συνηθίσει σε θέατρο λόγου.

Γι’ αυτό και ήταν επιλογή μου το έργο της Ευσταθιάδη. Ηθελα να δοκιμαστώ σε μια καινούργια γλώσσα θεάτρου. Να ξεκινήσω, δηλαδή, από αυτό που είναι κοινός τόπος στο σημερινό θέατρο, το λεγόμενο «όλοι επί σκηνής», αλλά να μην είναι απλώς ένα πλαίσιο για να βγει ο καθένας μπροστά και να πει τη σκηνή του. Να ανασαίνουν όλοι μαζί, να δείχνεις κρυμμένα επίπεδα, διασταυρώσεις των νημάτων των ιστοριών, που μπλέκουν και χωρίζουν και ξαναενώνονται... Ναι, υπάρχουν στοιχεία θεάματος, θα χρησιμοποιούσα, όμως, καλύτερα τη λέξη «συνολική χορογραφία». Εχω μια πολύ νεαρή συνεργάτιδα στην κίνηση, την Ιριδα Νικολάου, αλλά και όλοι μαζί, ο μουσικός Δημήτρης Καμαρωτός, ο σκηνογράφος Αντωνης Δαγκλίδης. Ολοι δοκιμάζουμε πράγματα και για μας καινούργια.

• Βρηκα ότι έχουν πολύ ενδιαφέρον αυτές οι δύο «φωνές» που ακούγονται στο έργο, να σχολιάζουν τι γίνεται, να εισάγουν τις σκηνές, σαν να ξέρουν τα πάντα.

Είναι δύο νεαροί ηθοποιοί, ο Γιώργος Βουρδαμής και ο Θέμης Θεοχάρογλου, παρόντες στην παράσταση, αλλά που μόνο τους ακούμε. Οι «φωνές» υπογραμμίζουν την αίσθηση ενός κόσμου υπό επιτήρηση και υπό σχολιασμό. Είναι ταυτόχρονα ένα στοιχείο σκληρότητας (η επιτήρηση), αλλά και κωμωδίας, σαν τους γέρους του Μάπετ Σόου, που σχολιάζουν τα τεκταινόμενα. Θα μπορούσαν να είναι και ψίθυροι του ασυνείδητου. Είναι, πάντως, ένα στοιχείο, που υπάρχει ακόμα και στα πεζά της Μαρίας Ευσταθιάδη, στο «Κόκκινο Ξενοδοχείο», για παράδειγμα, όπου πάλι βλέπουμε μια μεγαλοαστική οικογένεια σε αποσύνθεση.

• Το έργο τελειώνει με μια πυρκαγιά. Ο κόσμος της μεγαλοαστικής οικογένειας γίνεται στάχτη. Είναι πρόταση ρήξης;

Το γεγονός ότι η παράσταση τελειώνει με μια πυρκαγιά δεν σημαίνει ότι το έργο μάς λέει ότι πρέπει να τα κάψουμε όλα. Δεν λειτουργεί έτσι η τέχνη. Δεν είναι αυτή η δουλειά του θεάτρου. Ποτέ δεν ζητάμε από το θέατρο να μας προσφέρει άμεσες λύσεις, είναι μια πολύ στενή αντίληψη για τον ρόλο της τέχνης. Ας κρατήσουμε, λοιπόν, μια μικρή αμφιβολία σαν θεατές. Η πυρκαγιά μπορεί να είναι πραγματική, μπορεί, όμως, να είναι και μια μεγάλη φαντασίωση της κόρης, που έρχεται σε ρήξη με τον κόσμο της οικογένειά της. Αλλωστε, κάτι τόσο ακραίο στη σκηνή πάντα παίρνει διαστάσεις φαντασίωσης και όχι πρότασης για την πραγματικότητα.

 

Τα πρόσωπα του δράματος

Η διανομή που εξασφάλισε ο Βίκτωρας Αρδίττης είναι εξαιρετική. Ο γερασμένος παππούς της οικογένειας στο αναπηρικό του καροτσάκι είναι ο Μάνος Σταλάκης. Η νεκρή γυναίκα του (γιαγιά) που έχει περάσει τα πάνδεινα στα χέρια του είναι η Σοφία Σεϊρλή, που παίζει και τον ρόλο της ηλικιωμένης οικονόμου που περιποιείται τον παππού.

Η Θέμις Μπαζάκα είναι η κυνική και αμοραλίστρια μητέρα (νύφη του παππού) και ο Περικλής Μουστάκης ο σύζυγός της (πατέρας). Την κόρη τους, έναν κεντρικό ρόλο, ερμηνεύει η νεαρή ηθοποιός Δήμητρα Βλαγκοπούλου, που, όπως μας θυμίζει ο Βίκτωρας Αρδίττης, είχε εκπροσώπήσει ως αριστούχος απόφοιτος τη Δραματική Σχολή του Εθνικού στον διεθνή διαγωνισμό νέων ηθοποιών Σίλβιο ντ΄ Αμίκο της Ρώμης, το 2012, και είχε αποσπάσει τον πρώτο έπαινο της κριτικής επιτροπής με μια σύνθεση από την Κασσάνδρα στον «Αγαμέμνονα» της «Ορέστειας» του Αισχύλου.

Η Ρηνιώ Κυριαζή παίζει την μουγκή υπηρέτρια, αλλά και την Αγγλίδα δασκάλα μις Αγκνες. Τέλος, τον αινιγματικό «άνθρωπο που περπατάει», μια φαντασίωση της κόρης της οικογένειας για έναν ανύπαρκτο αδελφό της, ερμηνεύει ο επίσης νέος ηθοποιός Ντένης Μακρής, υποψήφιος φέτος για το βραβείο Χορν παίζοντας στον «Αμλετ» τής «Ορχήστρας των μικρών πραγμάτων».

 

ΘΕΑΤΡΟ
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
Από τη δεκαετία του '90 η Βρετανίδα σκηνοθέτις Κέιτι Μίτσελ κυριαρχεί στο ευρωπαϊκό θέατρο ανατρέποντας τις βασικές του πατροπαράδοτες συμβάσεις. Αυτές τις μέρες, που η θεατρική καρδιά της Ευρώπης χτυπάει στο...
Σεξ και πάθος για την Ντιράς
ΘΕΑΤΡΟ
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
Καλλιτεχνική διευθύντρια του Φεστιβάλ «Αναλόγιο» η Σίσσυ Παπαθανασίου μας μιλά για τα μυστικά της φετινής διοργάνωσης. Μέχρι κι ένα... σενάριο του Καζαντζάκη θα δούμε σε μορφή περφόρμανς. Το φεστιβάλ, που...
Το θεατρικό κείμενο ξαναβρίσκει τη σημασία του
ΘΕΑΤΡΟ
Η οικογένεια του Λιρ στην Αθήνα του 2016
Ο τίτλος «Young Lear» τα λέει και δεν τα λέει όλα γι' αυτό που θα δούμε. Ναι, έχουμε έναν νέο ηθοποιό, τον Μιλτιάδη Φιορέντζη, που παίζει τον ρόλο του γερο-βασιλιά. Από κει και πέρα όμως, ξεχάστε ό,τι ξέρατε....
Η οικογένεια του Λιρ στην Αθήνα του 2016
ΘΕΑΤΡΟ
Γλιτώσαμε το Epidaur-exit
Το δημοψήφισμα της ερχόμενης Κυριακής παραλίγο να προκαλέσει το πρώτο του θύμα: τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη από το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο. Οι δύο παραστάσεις, που ανοίγουν τα φετινά Επιδαύρια, κινδύνεψαν...
Γλιτώσαμε το Epidaur-exit
ΘΕΑΤΡΟ
Στη Νότια Αφρική με εφαλτήριο τον Στρίντμπεργκ
Η Νοτιοαφρικανή σκηνοθέτρια και θεατρική συγγραφέας Γιαέλ Φάρμπερ είναι εδώ και λίγα χρόνια από τα πιο hot ονόματα στο παγκόσμιο θέατρο. Σήμερα και αύριο μπορούμε να δούμε στην «Πειραιώς 260», στο πλαίσιο του...
Στη Νότια Αφρική με εφαλτήριο τον Στρίντμπεργκ
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Φέρτης συναντά την Πασπαλά
Το βουκολικό ειδύλλιο «Δάφνις και Χλόη» του Λέσβιου συγγραφέα Λόγγου, παρουσιάζεται στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μπογδάνου με πρωταγωνιστές τους Γιάννη Φέρτη και Ελλη Πασπαλά.
Ο Φέρτης συναντά την Πασπαλά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας