• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.2°C / 6.9°C
    1 BF
    76%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 1.6°C / 6.6°C
    2 BF
    78%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.0°C / 11.2°C
    1 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 1.4°C
    1 BF
    80%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    -1°C -1.1°C / -1.1°C
    1 BF
    93%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    2°C 1.0°C / 5.1°C
    2 BF
    65%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -3°C -2.6°C / -1.0°C
    2 BF
    69%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    3°C 1.3°C / 8.6°C
    1 BF
    66%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 5.4°C / 9.8°C
    3 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    -5°C -5.1°C / -5.1°C
    2 BF
    56%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.4°C / 9.4°C
    2 BF
    53%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    2 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    86%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    0°C -2.1°C / 1.6°C
    0 BF
    91%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    5°C -0.5°C / 5.6°C
    1 BF
    88%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    7°C 4.8°C / 8.8°C
    0 BF
    47%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.4°C / 7.1°C
    1 BF
    79%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 5.5°C / 5.5°C
    2 BF
    75%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.7°C / 6.7°C
    1 BF
    72%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    -2°C -2.2°C / -2.2°C
    1 BF
    58%

«Έκτορος Κάθαρσις», θέατρο Tempus Verum

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Παραλείποντας τους ηθοποιούς...

  • A-
  • A+
Ποίηση με τα μέσα του θεάτρου. Ο Δημήτρης Λάλος προσεγγίζει την «Ιλιάδα» από την πλευρά του Εκτορα, με τη μορφή ραψωδιακής αφήγησης, συνοδεία ζωντανής μουσικής, και η Ελενα Μαυρίδου μεταφέρει το κείμενο του Σολωμού με σκιές σαν κόμικς, απαγγελία off-stage και ηχητική επένδυση.

Στο μεγάλο κύμα της τρικυμισμένης θεατρικής χρονιάς, στη φουσκονεριά του προσφερόμενου θεάματος και των παραστάσεων μεσαίας και μεγάλης κλίμακας, είναι οπωσδήποτε δύσκολο να διακριθούν οι χαμηλόφωνες παραστάσεις των σεμνότερων προθέσεων.

Αν και οι στόχοι παραμένουν φαντάζομαι σταθερά ψηλά, οι μικρότερης κλίμακας παραγωγές κινδυνεύουν να χαθούν από τη ματιά μας μπροστά στα μεγάλα σχήματα θεάτρου. Στρέφοντας λοιπόν για λίγο την προσοχή μας προς τα εκεί, σκέφτηκα να σχολιάσω δύο από αυτές τις μικρότερες παραγωγές, που με όλες τις διαφορές τους φαίνεται να συνδέονται με μια κύρια σημαντική γραμμή. Συγκεκριμένα, με τη διάθεσή τους να παρουσιάσουν ποίηση με τα μέσα του θεάτρου.

Δεν είναι διόλου εύκολο, πιστέψτε με. Από τις αρχές του περασμένου αιώνα, όταν ο Ρεαλισμός οικοδομούσε τον κώδικά του, αποδεικνύοντας ότι το θέατρο μπορούσε να συμβάλει στην αυγή της επιστημονικής εποχής, υπήρχαν ταυτόχρονα αμφισβητίες που ένιωθαν ότι το θέατρο, όσο καλό ήταν για να φανερώνει ισόγεια και υπόγεια του νου, της ψυχής και της κοινωνίας, δύσκολα μπορούσε με τα μέσα του να αποδώσει, πόσω δε μάλλον να απογειώσει, τον άνθρωπο στις υψιπετείς εκφράσεις της αληθινής ποίησης.

Κι αν αγωνίστηκαν για να αποδείξουν το αντίθετο οι συμβολιστές, κι αν έψαξαν κάθε πιθανό εφέ για να δημιουργήσουν την αναγκαία εκείνη ατμόσφαιρα που θα έλιωνε τις συμβάσεις και θα έφερνε τον θεατή σε επαφή με τον ποιητικό πυρήνα… Διαπίστωσαν κάποτε πως ακόμα και αν παραβλέπανε τα άλλα μέσα του θεάτρου, έμενε κάτι που έστεκε εμπόδιο σε κάθε ποιητική αναγωγή… Ο ηθοποιός. Αυτός, με το περιορισμένο σώμα, την καθορισμένη ύλη και τη φθαρτή σωματικότητα, αυτός, με την ατίθαση προσωπικότητα και την άστατη ερμηνεία, αυτός, έπρεπε με κάποιο τρόπο να παραλειφθεί ή να αναχθεί πέρα από την παρουσία του...

Είτε με τον έναν είτε με τον άλλον τρόπο, όσοι υποστήριζαν το παραπάνω επιχείρημα κατέληξαν στις «μαριονέτες». Θα αντικαταστήσουμε τον ηθοποιό με το μυστηριακό απείκασμά του, το ξόανο ή τη σκιά, με κάτι τέλος πάντων που να μη δοκιμάζει κάθε στιγμή τις συμβάσεις μας. Ή θα τον μετατρέψουμε με την άσκηση σε κάτι παραπάνω από σώμα, σε κάτι ικανό να κουβαλήσει το μυστηριακό ποιητικό φορτίο της μαριονέτας, σε μια «υπερ-μαριονέτα» ή σε έναν εικονικό επί σκηνής «μάρτυρα». Από εδώ ξεκινάει ο δρόμος που θα γονιμοποιήσει το σύγχρονο θέατρο, κυρίως εκείνο που θα ζητήσει να ξεφύγει από το ρεαλιστικό τοπίο για να μεταδώσει το άρρητο και αφανέρωτο της καθαρής ποίησης.

Στο Tempus Verum του Κεραμεικού ο Δημήτρης Λάλος καταπιάνεται με το πρόβλημα, όχι για να το λύσει, αλλά για να το υπερβεί με τα δικά του μέσα. Η παράσταση στηρίζεται στην ιδέα του να μεταφέρει την «Ιλιάδα» του Ομήρου μέσα από την πρωτότυπη -και για το θέατρο πιθανόν πρωτοφανέρωτη- οπτική του «Αλλου». Στο κέντρο τοποθετείται αυτή τη φορά ο ηττημένος και ατιμασμένος «αντίπαλος» Τρώας, ο Εκτορας.

Ο Λάλος αναδομεί έτσι την «Ιλιάδα», συγκρατώντας από τη μετάφραση του Μαρωνίτη τα χωρία της παρουσίας του συγκεκριμένου ήρωα, ώστε να παρουσιάσει στο ομηρικό έπος τη δική του, κρυμμένη κάτω από το θάμβος της κρατούσας αφήγησης, αντι-ιστορία. Είναι ο ήρωας που, χωρίς να ευθύνεται για τον πόλεμο, αντιστέκεται πρώτος στην επίθεση των Αχαιών, επιβάλλεται με τη γενναιότητα και την πολεμική αρετή του στις μάχες, δοξάζεται σε όλη τη διάρκεια του έπους, για να ατιμαστεί με φρικτό τρόπο πριν το τέλος του. Μα το κυριότερο είναι πως ο Εκτορας είναι ο μόνος που χαρίζει στην «Ιλιάδα» τις ελάχιστες αντι-πολεμικές ανάσες της, την αίσθηση μιας πατρίδας και μιας ζωής για την οποία ο ίδιος αξίζει να παλέψει. Η ιστορία του θα προκαλεί γι’ αυτό συγκίνηση στο εξής, η σκηνή με τον μικρό του γιο, τον Αστυάνακτα, θα μνημονεύεται στους αιώνες, η ρήση του για την πατρίδα θα γίνει έμβλημα πατριωτισμού, ενώ το άδοξο τέλος του από τον Αχιλλέα θα προκαλεί για πάντα φρίκη.

Ομως το τέλος του έπους τού επιφυλάσσει μια αξεπέραστη τιμή... Το ατιμασμένο λείψανό του θα δώσει την αιτία για την εμφάνιση μιας νέας σκέψης για τον άνθρωπο. Την ανιχνεύουμε στα δάκρυα ενός πατέρα που ξέρει τι έχασε, ενωμένα με τα δάκρυα ενός πολεμιστή που ξέρει πως δεν θα το βρει ποτέ στη μάχη.

Αυτή την «κάθαρση» του Εκτορα επιχειρεί η παράσταση του Λάλου, αν και η κάθαρση εδώ θα ήταν καλύτερο να εννοηθεί σαν αποκατάσταση. Οπως και να ’χει, ενδιαφέρον έχει ο τρόπος απόδοσης του σκηνοθέτη και ηθοποιού. Ολα ξεκινούν από τον ίδιο… Ο Λάλος, πριν από την έναρξη, εμφανίζεται ανεπιτήδευτος ενώπιον των θεατών του, πιάνει κουβεντούλα μαζί τους, διαχέεται στην κοινωνικότητά του. Ωσπου έξαφνα… με τον απλό γδούπο στο πάτωμα από την μπότα του, το πρόσωπό του εξαφανίζεται. Μια σειρά από φώτα πίσω του στο μικρό παλκοσένικο ανάβουν και τον εξαϋλώνουν, καθώς ο επιβλητικός λόγος του Ομήρου τον μεταβάλλει σε ραψωδό, αγωγό της ιστορίας που διαπερνά εκείνον για να φτάσει σε εμάς. Ελάχιστες οι κινήσεις, τίποτα που να δοκιμάζει την πιο απλή και ουσιαστική σύμβαση του θεάτρου: «ακούω κάποιον να λέει μια συναρπαστική ιστορία»…

Και κατά την ανύψωση σε έναν άλλο κόσμο που επιχειρείται επί σκηνής, με τη βοήθεια κιόλας του μουσικού Αλέξη Κωτσόπουλου, σελίδες του κειμένου απορρίπτονται μία μία, σαν μικρά λευκά ντεπόζιτα καύσιμων λέξεων, ώσπου ο χώρος γύρω από το μικρό πάλκο να γεμίσει με το κέλυφος του γύρω κόσμου. Η σύντομη χειροποίητη αυτή παράσταση κατορθώνει να μεταδώσει συγκίνηση και να μας φέρει κοντά στον στόχο της. Το πρόσωπο του Εκτορα αναδύεται ξανά, μα πιο αισθαντικό τώρα, τραγικό, καθαρμένο.

«Λάμπρος», θέατρο Χώρος

Φωτ.: Patroklos Skafidas

Η δεύτερη παράσταση αφορά τον «Λάμπρο» του Σολωμού. Πρόκειται για ακόμη μια επιστροφή στο καταγωγικό κείμενο του ποιητή, το αποσπασματικό και δαιδαλώδες, που έχει δεχθεί κατά καιρούς πολλές απόπειρες ενσάρκωσης εν σώματι και πνεύματι θεάτρου. Ομως αυτή τη φορά η Ελενα Μαυρίδου πλησιάζει το ποίημα με άλλον τρόπο.

Απορρίπτει τη φυσική διαμεσολάβηση του ηθοποιού και την υποκαθιστά με ένα σύστημα σκιών, που προβάλλονται σαν κόμικς στην πίσω οθόνη μέσω ενός προτζέκτορα (τις φιγούρες σχεδίασαν η Ελενα Μαυρίδου και ο Στάθης Μαρκόπουλος). Η ερμηνεύτρια αναλαμβάνει την κίνηση των φιγούρων με τρόπο που να ακολουθούν την ιστορία του «Λάμπρου», όπως ακούγεται από τη δική της απαγγελία off-stage.

Πρόκειται επομένως για μια τεχνική μεικτών μέσων, όπου η οπτική εντύπωση συνδυάζεται με την ακουστική και οι περίφημοι στίχοι του Σολωμού ενισχύονται από την ηχητική επένδυση του Γιώργου Μαυρίδη, με τη λύρα και σύγχρονα μέσα ηλεκτρονικής μουσικής. Επιδιώκεται το εξής: Το καταπέτασμα της παράστασης να χωριστεί στα δύο, ανάμεσα σε έναν κόσμο υλικό, που παρουσιάζεται μπροστά μας ανυπόκριτος…

Και έναν κόσμο άλλο, που δεν παριστάνεται αλλά δείχνεται, που σημαίνεται με τη μουσική, τις σκιές, τη σιωπή... Ο λόγος της ποίησης του «Λάμπρου» είναι ο δρόμος του συμβολισμού, ο δρόμος του να ερμηνεύεις την ποίηση, μα κυρίως να την αποδέχεσαι, ως αυτό που είναι: μια άυλη, πνευματική, απελευθερωτική τελετή της ανθρώπινης ευαισθησίας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
Το νόημα ενός κόσμου βγαλμένου από τα όνειρα
ο «Ο γιατρός της τιμής του» του Καλντερόν ντε λα Μπάρκα που ανεβαίνει στο θέατρο Πόρτα είναι αληθινά ένα από τα αριστουργήματα του περίφημου Χρυσού Αιώνα των Ισπανικών Γραμμάτων.
Το νόημα ενός κόσμου βγαλμένου από τα όνειρα
ΘΕΑΤΡΟ
Σαν σάτιρα ηθών και φάρσα εξαπάτησης
Αν οι «Παίκτες» ενδιαφέρουν έναν σύγχρονο σκηνοθέτη, δεν είναι από μόνοι τους, αλλά σαν βάση για να χτίσει πάνω τους τη δική του πρόταση όπως κάνει και ο Γιώργος Κουτλής.
Σαν σάτιρα ηθών και φάρσα εξαπάτησης
ΘΕΑΤΡΟ
Παιχνίδι κατασκευής δωρισμένο από έναν δικό μας Αϊ-Βασίλη
Το θέατρο αντιπαρατάσσει εδώ τη χαρά μιας παράστασης που φτιάχνεται ζωντανά και ενώπιον του κοινού, εν γνώσει των θεατών/ακροατών του και με τη συνδρομή τους.
Παιχνίδι κατασκευής δωρισμένο από έναν δικό μας Αϊ-Βασίλη
ΘΕΑΤΡΟ
Από μπουλβάρ, μονόλογος υπαρξιακού ψυχοδράματος
H «Μηχανή Τούρινγκ» είναι στην ουσία της ένα ντετερμινιστικό σύστημα εκτέλεσης εντολών από κάποιον «υπολογιστή», με αναφορά στις έξωθεν εντολές του συστήματος που ο υπολογιστής λαμβάνει.
Από μπουλβάρ, μονόλογος υπαρξιακού ψυχοδράματος
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας επικίνδυνος, ιδανικός και ανάξιος ηγέτης
Ο Μάκβεθ του Νταλιάνη θα κληθεί να ξεπεράσει τη φύση του, γιατί αποτελεί την παραβολική ιστορία ακόμη ενός στρατιωτικού που, κι αν είναι εξαίρετος στα πεδία των μαχών αποδεικνύεται ανίκανος στα εξίσου άγρια...
Ενας επικίνδυνος, ιδανικός και ανάξιος ηγέτης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας