• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.6°C / 16.8°C
    2 BF
    83%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 11.4°C / 15.7°C
    0 BF
    89%
  • Πάτρα
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    12°C 11.0°C / 14.0°C
    3 BF
    91%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 7.9°C
    3 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.7°C
    4 BF
    88%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 9.9°C / 13.1°C
    2 BF
    91%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.3°C / 7.3°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    10°C 10.2°C / 11.2°C
    3 BF
    96%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.8°C / 18.2°C
    2 BF
    62%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    14°C 12.9°C / 13.9°C
    6 BF
    94%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.4°C / 17.4°C
    5 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    6 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 11.2°C / 11.2°C
    2 BF
    90%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    11°C 10.5°C / 10.5°C
    1 BF
    82%
  • Λαμία
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 12.8°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 15.4°C / 18.8°C
    2 BF
    84%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.8°C / 16.6°C
    5 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    15°C 14.3°C / 15.5°C
    2 BF
    87%
  • Κατερίνη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 10.7°C / 15.6°C
    2 BF
    83%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    2 BF
    93%
Φωτ.: Ανδρέας Σιμόπουλος
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο μύθος ενός εγκλωβισμένου Ανθρώπου

  • A-
  • A+
Η σύλληψη και σύνθεση του Νίκου Καραθάνου πάνω στην τραγωδία του Αισχύλου μοιάζει να ανήκει στη σκηνή του μεταδραματικού θεάτρου, ενός θεάτρου χαμηλόφωνου και ψυχρόαιμου, εσωτερικών εντάσεων και ονειρικών εκρήξεων.

Μετά τους «δικούς του» ονειρικούς Ορνιθες πριν από μερικά χρόνια, ο Καραθάνος επιστρέφει πίσω στο αρχαίο δράμα και στη Στέγη με ακόμη μία «δική του» σύνθεση πάνω στον «Προμηθέα». Σύνθεση όπως και τότε πρωτίστως «ποιητική», που σημαίνει ότι περιέχει στοιχεία θέσης και χαρακτήρα που πρέπει να λάβουμε υπόψη πριν αποφανθούμε γι’ αυτήν. Οπως, λόγου χάρη, ότι ο «Προμηθέας» του ποιητή είναι καταρχάς ένας προσωπικός μύθος. Δεν επιβάλλει ούτε θεωρεί δεδομένη την αποδοχή, η προσέγγισή του οφείλει να γίνεται από πρώτο σε πρώτο πρόσωπο και παραμένει μια εσωτερική υπόθεση.

Μοιάζει άλλωστε μια σύλληψη που δεν ξεκίνησε από το έργο του Αισχύλου, αλλά που το συνάντησε στην πορεία μιας αναζήτησης ή κρίσης, μετά από σκάψιμο και εντοπισμό του βαθιά θαμμένου υπαρξιακού πετρώματος όπου ο «μικρός» εαυτός συναντά τον μεγάλο, τον πλατύ εαυτό της ανθρωπότητας. Είναι ένας «Προμηθέας» επομένως καταγωγικός, τόσο για τον προσωπικό μύθο καθενός από εμάς, όσο και για τον συνολικό μύθο της ανθρωπότητας. Το «ποιοι είμαστε» ξεκινά εδώ ποιητικά από το «ποιος εγώ είμαι».

Γι’ αυτό η παράσταση ξεκινά από το ανοιχτό και διαθέσιμο στους θεατές πρώτο πρόσωπο του καλλιτέχνη. Το έναυσμα δίνει μια προσωπική ιστορία του καλλιτέχνη, από τις μικρές κι ασήμαντες ιστορίες ενός παιδιού που του άρεσαν, λέει, οι Κυριακές γιατί τις μέρες εκείνες «είχε καλό φαΐ»… Για να ακολουθήσει αμέσως μετά η ανατροπή, η παρουσία ενός πατέρα που εκφράζει την παράλογη, την επιφορτισμένη με τον ρόλο του βία, που τραυματίζει τον γιο του ξανά και ξανά, ώσπου ο τελευταίος να κουβαλά μαζί με τις Κυριακές και τη μνήμη της οικογένειάς του τις παλιές εικόνες του τραύματος.

Ο «Προμηθέας» λοιπόν του Καραθάνου έχει ήδη δηλώσει το «ποιος είναι». Είναι ο μύθος ενός Ανθρώπου εγκλωβισμένου. Του μεγάλου εγκλωβισμένου Ανθρώπου πρώτα, που γυρνά πάνω σε έναν μετεωρίτη στο σύμπαν. Και του μικρού εγκλωβισμένου Ανθρώπου έπειτα, κλεισμένου σε κάποιο τραύμα του στις εσχατιές του νου. Που κι αυτός γυρνά ξανά και ξανά πίσω, διστακτικά μισο-αποκαλύπτεται, μπλέκει το μεγάλο και το μικρό, μισο-καλύπτει τις πληγές του πίσω από ιστορίες. Ζητάει με κάποιο τρόπο τη φωνή του Προμηθέα μέσα του.

Μα το πέτρινο σπίτι-μετεωρίτης έχει μισο-ανοίξει τώρα και διακρίνουμε μέσα του, στην αρχή τμηματικά, ένα μέρος από μια απέριττη κουζινούλα. Στο κέντρο του μύθου συναντάμε τον πλέον αντι-μυθικό χώρο του σπιτιού, τον χώρο όμως στον οποίο βρίσκεται το κέντρο της παιδικής μνήμης, η εστία της οικογένειας, η πηγή της σύγκρουσης και της αμοιβαίας συγχώρεσης με τους οικείους μας.

Σε αυτόν τον στενό χώρο της οικογενειακής τριβής ο Καραθάνος κι οι υπόλοιποι ερμηνευτές του «Προμηθέα» του θα αποδώσουν στη συνέχεια με τον δικό τους «καθημερινό» τρόπο τα τιτάνια πλάσματα του αρχικού έργου: τον Ωκεανό και τον Προμηθέα, τη Βία και το Κράτος, τον Ηφαιστο και τον Ερμή, την Ιώ… Δεν πρόκειται για το «ποιοι είναι» αλλά για το τι αντιπροσωπεύουν.

Ο Προμηθέας έχει κατεβεί από τη θέση του δέσμιου αλύγιστου τιτάνα για να αναλάβει τον ρόλο μιας πληγωμένης εύθραυστης μορφής, καθώς αγκαλιάζει το μαξιλάρι της για να ανακουφιστεί από το άγχος, ενώ σκαρφαλώνει στο ψυγείο αναζητώντας καταφύγιο από τη βία του κόσμου.

Το θαυμαστό είναι ότι τα λόγια του εκπηγάζουν πράγματι από τον Αισχύλο (η μετάφραση και διασκευή του Γιάννη Αστέρη και του σκηνοθέτη). Μα φτάνουν τώρα σε εμάς αλλαγμένα, βασισμένα σε εντελώς νέες διαδικασίες ερμηνευτικής πλαισίωσης, ώστε το κλίμα που δημιουργούν να μην ανήκει πια στον χώρο του συμβατικού αρχαίου δράματος αλλά στη σκηνή του μεταδραματικού θεάτρου, ενός θεάτρου χαμηλόφωνου και ψυχρόαιμου, εσωτερικών εντάσεων και ονειρικών εκρήξεων.

Είναι εύθραυστος αυτός ο Προμηθέας, μα είναι κι εξίσου γενναίος... Σε ορισμένες σκηνές μάς φέρνει στον νου κάποιον έγκλειστο «αντιστασιακό» σε κατ’ οίκον απομόνωση. Μα όταν μιλάμε για αντίσταση εδώ εννοούμε την αντίσταση ενάντια στην εξουσία του φόβου και της βίας.

Το μήνυμα του μικρού Προμηθέα της κουζίνας προς το μεγάλο τραγικό είδωλό του στον Καύκασο είναι πως η ελευθερία σήμερα ξεκινάει από τον αγώνα να αντιμετωπίσουμε τους φόβους, να αποδεχτούμε το εύθραυστο του εαυτού και τη μικρότητά μας, να αγκαλιάσουμε τον άλλον δίπλα μας, να τον συνδράμουμε και να τον αποδεχτούμε σαν αδελφό. Ο κύριος αγώνας μας είναι αφού καταλάβουμε πως είμαστε άνθρωποι, να παραμείνουμε άνθρωποι.

Γι’ αυτό ο Προμηθέας του Καραθάνου ζητά τη δικαίωση κι αναζητεί τη συμφιλίωση. Αφού αντιμετωπίσει τους φόβους και δει κατάματα τα τραύματά του, ο άνθρωπος συμφιλιώνεται με το ποιος στα αλήθεια είναι. Ενας μικρός Προμηθέας απομονωμένος σε έναν μικρό μετεωρίτη που περιστρέφεται ανάμεσα στα αστέρια.

Ενας τιτάνας τσέπης που φιλοσοφεί με το κεφάλι μέσα στον φούρνο ή στο ψυγείο, κλεισμένος σε μια κουζίνα. Μπορεί τουλάχιστον αυτό: να καθίσει στο τραπέζι και να μοιραστεί το ψωμί του ακόμη και με όσους τον πλήγωσαν, με κατανόηση και αγάπη. Από όσα του πρόσφερε ο μεγάλος Προμηθέας αυτό ας είναι το τελευταίο δώρο του στον άνθρωπο.

Είναι μια παράσταση γεμάτη ρυθμό και μουσική. Οχι μόνο τη μουσική του Αγγελου Τριανταφύλλου, που γεμίζει τη σκηνή και πάλι με το δικό του αμετάφραστο συναίσθημα. Αλλά και με τη μουσική της σιωπής, ακόμη και με την εκκωφαντική σιωπή της μοναξιάς και του φόβου. Κουβαλά τον ρυθμό της κίνησης των σκηνικών, καθώς αυτά χορεύουν άλλοτε χωρίζοντας και άλλοτε ενώνοντας «τον κόσμο» (το σκηνικό της Εύας Μανιδάκη, τα κοστούμια του Αγγελου Μέντη, οι φωτισμοί της Felice Ross).

Και βέβαια κουβαλά τον σωματικό κάματο των ηθοποιών/ερμηνευτών (επιμέλεια κίνησης της Amalia Bennett) σε όλη την ένταση της υπόκωφης απόγνωσης των ρόλων τους. Ενώ ο «Προμηθέας» που ξέρουμε είναι ένα εξωστρεφές, «κραυγαλέο» έργο περιδινούμενης ακινησίας, στη σκηνή της Στέγης κυριαρχούν η σουρντίνα, ο ψίθυρος, η χαμηλόφωνη, εσωτερική ερμηνεία. Και αληθινά οι ηθοποιοί κατορθώνουν να προσδώσουν στα μυθικά πλάσματά τους την ύλη του ανθρώπου: Ο ίδιος ο σκηνοθέτης ερμηνεύει τον ρόλο του Προμηθέα, ο Χρήστος Λούλης το Κράτος και τον Ερμή, ο Γιάννης Κότσιφας τον Ηφαιστο και τον Ωκεανό, η Γαλήνη Χατζηπασχάλη τη Βία και την Ιώ.

Δεν μπορώ να εγγυηθώ ότι ο «Προμηθέας» αυτός του Καραθάνου θα αγγίξει τον καθένα -όχι επειδή απουσιάζει από κάποιους ένας «δείκτης» ευαισθησίας, όσο γιατί είναι πιθανόν να μην ακολουθήσουν όλοι τις δονήσεις του. Ομως σαν κατάθεση και εγχείρημα ποιητικής εμπέδωσης του προμηθεϊκού παραδείγματος, η παράσταση της Στέγης έχει πιστεύω να προσφέρει πολλά στο θέατρό μας και σε εμάς τους ίδιους.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
Παραλείποντας τους ηθοποιούς...
Ο Δημήτρης Λάλος προσεγγίζει την «Ιλιάδα» από την πλευρά του Εκτορα, με τη μορφή ραψωδιακής αφήγησης και η Ελενα Μαυρίδου μεταφέρει τον «Λάμπρο» του Σολωμού με σκιές σαν κόμικς.
Παραλείποντας τους ηθοποιούς...
ΘΕΑΤΡΟ
Ρεσιτάλ σκηνοθεσίας και ερμηνειών
Βαθύ, πιο ώριμο κι ακόμα επίκαιρο, το επιτυχημένο έργο του Γιάννη Τσίρου, σε σκηνοθεσία Γιώργου Παλούμπη, οργώνει το χώμα ενός κοινωνικού πεδίου από το οποίο αναδεύονται ρίζες της κοινής πατριαρχικής...
Ρεσιτάλ σκηνοθεσίας και ερμηνειών
ΘΕΑΤΡΟ
Στο σύμπαν της Πατριαρχίας
Στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών παρουσιάστηκε στην Πειραιώς 260 το έργο «Σχολείο των γυναικών» του Μολιέρου σε σκηνοθεσία του Έκτορα Λυγίζου.
Στο σύμπαν της Πατριαρχίας
ΘΕΑΤΡΟ
«Φοίνισσες» σε γκρο πλαν
Ο Ευριπίδης έχει φέτος την τιμητική του στο Φεστιβάλ της Επιδαύρου. Μα για το Εθνικό ειδικά οι «Φοίνισσες» έχουν ιδιαίτερη σημασία. Εχουν συνδεθεί στενά όχι μόνο με το κρατικό μας θέατρο, μα και με έναν από...
«Φοίνισσες» σε γκρο πλαν
ΘΕΑΤΡΟ
Ο «Βυσσινόκηπος» στα χρόνια του ανάλγητου νεοφιλελευθερισμού
Με βάση το κλασικό έργο του Τσέχοφ «Ο Βυσσινόκηπος» ο Πρόδρομος Τσινικόρης υφαίνει τη συνέχεια της ιστορίας και την τοποθετεί στο σήμερα.
Ο «Βυσσινόκηπος» στα χρόνια του ανάλγητου νεοφιλελευθερισμού
ΘΕΑΤΡΟ
Live streaming ή μαγνητοσκόπηση;
Στην μαγνητοσκόπηση αυτό που μεταδίδεται ουσιαστικά είναι το αρχείο του θιάσου, ενώ στη ζωντανή αναμετάδοση, ένα μικρό τουλάχιστον μέρος από την αίσθηση του ηθοποιού κατορθώνει να διατηρηθεί.
Live streaming ή μαγνητοσκόπηση;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας