• Αθήνα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 15.6°C / 17.3°C
    2 BF
    80%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 10.8°C / 12.8°C
    0 BF
    82%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 14.0°C
    3 BF
    75%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.4°C / 6.9°C
    1 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    4 BF
    94%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.0°C / 12.2°C
    1 BF
    83%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 7.3°C
    1 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    12°C 11.6°C / 11.6°C
    2 BF
    94%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 16.1°C / 18.7°C
    4 BF
    66%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 11.9°C
    5 BF
    79%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    18°C 16.2°C / 19.1°C
    5 BF
    68%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 16.2°C / 16.2°C
    4 BF
    77%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 15.8°C / 15.8°C
    3 BF
    76%
  • Λάρισα
    Ψιχάλες
    9°C 7.5°C / 8.9°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 7.5°C / 7.5°C
    1 BF
    84%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.8°C / 18.8°C
    3 BF
    75%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    17°C 15.8°C / 17.6°C
    3 BF
    82%
  • Καβάλα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 10.4°C / 12.7°C
    2 BF
    92%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.7°C / 12.9°C
    1 BF
    83%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.8°C / 6.8°C
    1 BF
    89%
Φωτ.: @Michalis Kloukinas
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στο σύμπαν της Πατριαρχίας

  • A-
  • A+
Ο Εκτορας Λυγίζος –και η ομάδα του– δίνει τη δική του κριτική ανάγνωση στο έργο του Μολιέρου και ακολουθεί φανερά δύο γραμμές. Η πρώτη τον φέρνει σε επαφή με τις δικές του προηγούμενες εργασίες και η δεύτερη γραμμή οδηγεί τη διδασκαλία του στην παράσταση του ίδιου έργου από τον Λευτέρη Βογιατζή πριν από περίπου είκοσι χρόνια.

Υπήρξε από τις πιο ενθαρρυντικές προτάσεις της μάλλον υποτονικής φέτος Πειραιώς. Το «Σχολείο των Γυναικών» του Μολιέρου από τον Εκτορα Λυγίζο και την ομάδα του προσεγγίζει τη φορά αυτή τη μεταιχμιακή στιγμή στην ιστορία του θεάτρου, όταν το κέλυφος της μεσαιωνικής φάρσας, της αναγεννησιακής ερουντίτα και της λαϊκής αυτοσχέδιας κωμωδίας διαρρηγνύεται για να ξεπροβάλει από εκεί όχι μόνο μια νέα «τεχνική», αλλά ένα νέο παράδειγμα Κωμωδίας.

Ο Μολιέρος είναι βέβαια ο ιθύνων νους πίσω από την κρίσιμη αυτή στιγμή, ο αληθινός ωστόσο αίτιος δεν είναι άλλος από τον αιώνα του Διαφωτισμού που ξεπροβάλλει. Πίσω από το «Σχολείο» (1662) δεν βρίσκεται μόνο μια διασκεδαστική φάρσα συζυγικής εξαπάτησης, αλλά και ορισμένα από τα βασικά ερωτήματα -αιτήματα- που διαμόρφωσαν τη σκέψη του επερχόμενου Αιώνα των Φώτων.

Ενας μεσόκοπος για τα μέτρα της εποχής, ο κατ’ ουσίαν μισογύνης και μισάνθρωπος σαραντάρης Αρνόλφος, έχει καταλήξει στο συμπέρασμα πως αιτία για κάθε κακοδαιμονία της εποχής του στο θέμα του γάμου δεν είναι άλλη από τη διαπαιδαγώγηση των γυναικών. Που οδηγεί στην «αποχαλίνωση» των ηθών τους και, ακόμη παραπέρα, στη ροπή τους προς τη μοιχεία και τη διαπόμπευση της συζυγικής πίστης. Για να αντιμετωπίσει λοιπόν το κακό, ο ίδιος δημιουργεί σαν άλλος Φρανκενστάιν ένα θηλυκό υποκείμενο-αντικείμενο: Κλείνει ένα μικρό κοριτσάκι, την Αγνή, στο μοναστήρι και την απομονώνει από κάθε είδους «κακές» επιδράσεις. Αδυνατεί να δει όμως πως κατά τα επαναστατικά κελεύσματα του Διαφωτισμού υπάρχει στον άνθρωπο –κι όχι μόνο στη γυναίκα- μια δύναμη που οδηγεί ενδόμυχα στην ελευθερία, ακόμα κι όταν η φύση του ανθρώπου αναπτύσσεται στρεβλά. Η «παιδεία» που παρέχει στην Αγνή είναι εκτός από παράλογη και αφύσικη. Κι έτσι όταν η νέα -δεκάξι χρόνων πια- κοπέλα συναντήσει τον έρωτα στα μάτια του νεαρού Οράτιου, θα γίνει εύκολο και πρόθυμο θύμα του. Το ότι η έλξη δε των δυο νέων έχει αίσιο τέλος, το χρωστούμε στην αιώνια πρόθεση της κωμωδίας να κλείνει τον κόσμο της με χαρά. Κάτω από άλλες συνθήκες η ίδια κοπέλα θα μπορούσε να έχει εξαπατηθεί και η κωμωδία να κυλίσει στο δράμα.

Να λοιπόν το πρώτο που εντυπωσιάζει στο «Σχολείο» του Μολιέρου τώρα, όσο και στην εποχή του: το πόσο εύκολο είναι να γυρίσει το νόμισμά της και να δούμε την πίσω πλευρά. Να δούμε το δράμα. Η γελοία εμμονή του Αρνόλφου στο θέμα των γυναικών συγκαλύπτει μια στάση διαδεδομένη στην εποχή του, μα και αιώνες μετά. Οι κοπέλες των καλών οικογενειών μεγάλωναν με όχι και πολύ διαφορετικό τρόπο από την Αγνή. Περιορισμένες και άγνωρες κάθε πιθανής ερωτικής πληροφορίας, εκπαιδεύονταν ώστε να γίνουν ιδανικά θύματα ή ιδανικά υποχείρια, ενώ η όποια αφύπνισή τους καλυπτόταν συνήθως από υποκρισία και ενοχές και συχνά τις οδηγούσε σε υστερικό παροξυσμό.

Ας μη μας ξεγελά λοιπόν το γέλιο μας. Στο «Σχολείο» εμφανίζεται η κωμική εκπροσώπηση μιας εξαιρετικά σοβαρής περίπτωσης. Ο Αρνόλφος δεν είναι ούτε γελοίος, ούτε διακριτός. Αντιθέτως είναι αξιοσέβαστος, με αστική επιφάνεια και πρόσωπο και, πάνω από όλα, με τον κοινωνικό κανόνα στο πλευρό του. Το ότι την παθαίνει στο τέλος τόσο, ώστε να εξέρχεται της σκηνής με τον διάσημο αναστεναγμό του, δεν σημαίνει ότι ο ίδιος εξαφανίζεται ή οι αντιλήψεις του νικιούνται. Οι κανόνες που πίστεψε συνεχίζουν να εφαρμόζονται έως κεραίας.

Να τι μας έδωσε ο Λυγίζος στη δική του κριτική ανάγνωση του «Σχολείου». Μας έπεισε πως ο κόσμος του «Σχολείου» είναι ο κόσμος του Αρνόλφου. Ενας κόσμος αυστηρού πρωτοκόλλου και ήρεμης συγκατάβασης, όπου όλοι και όλες είναι ντυμένοι σαν πρόσκοποι ή ευπειθή μέλη μιας φασιστικής οργάνωσης, πλαισιωμένοι με σύμβολα που παραπέμπουν με το μέγεθος, τον τόνο ή το ύφος τους σε κάποιο κεκαλυμμένο ολοκληρωτικό καθεστώς.

Εντάξει, ας επαναλάβουμε κι από εδώ πως πρόκειται για το σύμπαν της Πατριαρχίας... Μα μήπως αυτό δεν είναι πλέον αρκετό; Το «Σχολείο των Γυναικών» προκάλεσε στην εποχή του το «σκάνδαλο της κωμωδίας» που κατά βάθος προμηνούσε τον αιώνα του Διαφωτισμού. Αναγνωρίστηκε μετά σαν αναπόσπαστο μέρος της φεμινιστικής κριτικής. Και σήμερα, στον νέο αιώνα, είναι καιρός να διαβάσουμε από την αρχή το «Σχολείο» με τους όρους και τα μέτρα της εποχής μας. Σε αυτή τη νέα εποχή αναγνωρίζουμε πως η Αγνή δεν θα είναι ποτέ «Αγνή». Θα έλεγε κανείς πως το πρόσωπό της εκφράζει την ανάδυση μιας ταυτότητας που δεν στηρίζεται πια στη θηλυκότητα, αλλά στην ελεύθερη συνείδηση.

Στην παράσταση όμως υπάρχει και το ίδιο το θέατρο. Εδώ ο Λυγίζος ακολουθεί φανερά δυο γραμμές. Η πρώτη τον φέρνει σε επαφή με τις δικές του προηγούμενες εργασίες. Μελετά και εδώ τη μουσικότητα του λόγου και διευρύνει το θιασαρχικό όχημα του με τη μορφή του μουσικού ανσάμπλ. Εξετάζει την ομαδική κίνηση σαν το φανέρωμα της συλλογικής ψυχολογίας. Αναλύει τη σκηνογραφία σαν κονστρουκτιβιστικό πεδίο ενέργειας. Και φανερώνει την κωμωδία σαν κατεξοχήν χώρο άσκησης της ιδιαίτερης έρευνάς του για την ταυτότητα και ελευθερία του φύλου. Η «διδακτική κωμωδία» αποδίδεται με όρους του κριτικού και μεταμπρεχτικού θεάτρου.

Η δεύτερη όμως γραμμή οδηγεί τη διδασκαλία του στην παράσταση του ίδιου έργου από τον Λευτέρη Βογιατζή πριν από περίπου είκοσι χρόνια. Υπάρχει κάτι από το ρεύμα της Νέας Σκηνής στο «Σχολείο» της Πειραιώς, που δεν ακουμπά μόνο στην κλασική μετάφραση της Χρύσας Προκοπάκη και στον έμμετρο δεκαπεντασύλλαβο της. Νομίζω πως αυτό που φέρνει στον νου τον μεγάλο σκηνοθέτη είναι ο ίδιος ο ρόλος του Αρνόλφου, ερμηνευμένος εδώ από τον Λυγίζο, όπως και τότε, στη Νέα Σκηνή, από τον Βογιατζή.

Γιατί αυτό έχει τόση σημασία; Γιατί δίνει στον Αρνόλφο το συμβολικό βάρος της «σκηνοθεσίας» του κόσμου, της αγωνίας αλλά και φιλοδοξίας του να ελέγξει τα πρόσωπα και τον ρόλο τους. Μια «σκηνοθεσία» που τελικά αποτυγχάνει, με τον ίδιο τον «σκηνοθέτη» να εκδιώκεται στο φινάλε από το ίδιο το κατασκεύασμά του. Υπάρχει, αναγνωρίζω, μια βαθιά ειρωνεία και μια μεταθεατρική ματιά στο έργο που φέρνει κοντά μαθητή με δάσκαλο.

Ο Λυγίζος έχει από κοντά και μια παρόμοια αίσθηση της ομάδας στη σκηνή. Μίλησα ήδη για την αίσθηση του ανσάμπλ. Μα ας κοιτάξουμε για λίγο την Αγνή της Σοφίας Κόκκαλη σαν διακριτή μονάδα. Κι αυτό γιατί δίνει στην αθωότητα του ρόλου της ένα μείγμα από άγουρο σώμα, σκέψη ξεσηκωμένη και κάποιο πρωτοφανέρωτο νόημα στις λέξεις της νεότητας. Το γενικό ύφος της παράστασης υπηρετούν οι Αλέν του Αρη Μπαλή και Ζορζέτ του Γιάννη Κλίνη, μα και ο πιο αναπτυγμένος Κριζάλντ της Ευαγγελίας Καρακατσάνη. Σε κάθε περίπτωση το σημαντικό εδώ δεν είναι το «φύλο», αλλά ο ρόλος που ο καθένας υποδύεται εντός του φύλου που του ανατέθηκε. Η ομάδα συμπληρώνεται με τη συνδρομή του Κωνσταντίνου Ζωγράφου και της Εύας Βλασσοπούλου.

Η μουσική του The Boy είναι ασφαλώς η υπενθύμιση του θεατρικού κόσμου όπου πρωτο-δημιουργήθηκε το «Σχολείο», ένας κόσμος μουσικής, χορού και λόγου, με τα τρία αυτά να στέκουν μεταξύ τους αξεχώριστα. Ομως η συνεχής παρουσία του μουσικού μάς δίνει κάτι ακόμα. Καθώς σωματοποιεί τη μουσική, την αναδημιουργεί ζωντανά και την αισθητικοποιεί, ο συνθέτης της μουσικής γίνεται ο δεύτερος, μετά τον Αρνόλφο, «δραματουργός» του κόσμου. Ο «ρυθμός» του σπάει μυστικά τα νήματα εκεί που ο «λόγος» περιορίζει και υποτάσσει.

Πολύσημο το σκηνικό της Κλειώς Μπομπότη, επιχειρεί από τη μεριά του τη δική του κατάθεση. Το κέρας/κέρατο/τηλεβόας/καταφύγιο δεν είναι μόνο «σύμβολο» του σκηνικού κόσμου, αλλά και πεδίο άσκησης των σωμάτων και σημείο μεταβολισμού του ψυχισμού σε κίνηση, όραση και ακοή. Τα κοστούμια της Αλκηστης Μάμαλη υπηρετούν την αίσθηση της συμβιβασμένης κοινότητας που επιβάλλει έναν κοινό και απρόσωπο ενδυματολογικό κώδικα.

Μια ιδιωματική διαπραγμάτευση της κλασικής κωμωδίας. Αναζήτηση της ελευθερίας και ταυτότητας, ατμόσφαιρα περίεργα διεγερτική και υποδορίως ειρωνική. Το γέλιο και η χαρά μας καταληκτικά και νικητήρια. Τι άλλο θα ζητούσε ο Μολιέρος στον 21ο αιώνα;

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
Ο «Βυσσινόκηπος» στα χρόνια του ανάλγητου νεοφιλελευθερισμού
Με βάση το κλασικό έργο του Τσέχοφ «Ο Βυσσινόκηπος» ο Πρόδρομος Τσινικόρης υφαίνει τη συνέχεια της ιστορίας και την τοποθετεί στο σήμερα.
Ο «Βυσσινόκηπος» στα χρόνια του ανάλγητου νεοφιλελευθερισμού
ΘΕΑΤΡΟ
Ο μύθος ενός εγκλωβισμένου Ανθρώπου
Ο «Προμηθέας» του Καραθάνου είναι ο μύθος ενός Ανθρώπου εγκλωβισμένου πρώτα σε έναν μετεωρίτη στο σύμπαν και έπειτα, κλεισμένου σε κάποιο τραύμα του στις εσχατιές του νου.
Ο μύθος ενός εγκλωβισμένου Ανθρώπου
ΘΕΑΤΡΟ
Ρεσιτάλ σκηνοθεσίας και ερμηνειών
Βαθύ, πιο ώριμο κι ακόμα επίκαιρο, το επιτυχημένο έργο του Γιάννη Τσίρου, σε σκηνοθεσία Γιώργου Παλούμπη, οργώνει το χώμα ενός κοινωνικού πεδίου από το οποίο αναδεύονται ρίζες της κοινής πατριαρχικής...
Ρεσιτάλ σκηνοθεσίας και ερμηνειών
ΘΕΑΤΡΟ
Το «νέο κύμα» του αριστοφανικού θεάτρου
Στην Επίδαυρο παρουσιάστηκε η παράσταση «Ιππείς» του Αριστοφάνη από τον Κωνσταντίνο Ρήγο με έναν αδιάκοπο νεανικό παλμό, τη ζωτική δύναμη και με ποιητικές στιγμές δίπλα στα εύστοχα πολιτικά σχόλια.
Το «νέο κύμα» του αριστοφανικού θεάτρου
ΘΕΑΤΡΟ
Live streaming ή μαγνητοσκόπηση;
Στην μαγνητοσκόπηση αυτό που μεταδίδεται ουσιαστικά είναι το αρχείο του θιάσου, ενώ στη ζωντανή αναμετάδοση, ένα μικρό τουλάχιστον μέρος από την αίσθηση του ηθοποιού κατορθώνει να διατηρηθεί.
Live streaming ή μαγνητοσκόπηση;

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας