• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.7°C / 27.9°C
    1 BF
    43%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.3°C / 24.9°C
    0 BF
    65%
  • Πάτρα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.0°C / 25.9°C
    2 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    1 BF
    41%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    23°C 21.3°C / 22.9°C
    1 BF
    56%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 20.7°C / 23.8°C
    0 BF
    53%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    22°C 22.4°C / 22.4°C
    1 BF
    28%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.9°C / 22.9°C
    1 BF
    52%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.8°C / 25.4°C
    4 BF
    61%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.9°C / 24.9°C
    2 BF
    50%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    25°C 22.9°C / 25.4°C
    4 BF
    47%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 20.6°C / 23.7°C
    0 BF
    69%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    25°C 24.9°C / 25.9°C
    3 BF
    65%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 22.5°C / 22.9°C
    2 BF
    64%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    22°C 21.7°C / 22.5°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    25°C 23.8°C / 25.4°C
    3 BF
    61%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 23.9°C / 28.1°C
    0 BF
    38%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 19.9°C / 22.7°C
    0 BF
    65%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    23°C 21.4°C / 25.0°C
    2 BF
    80%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    23°C 22.8°C / 22.8°C
    3 BF
    31%

«Ιππείς», σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Ρήγου

@Patroklos Skafidas
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το «νέο κύμα» του αριστοφανικού θεάτρου

  • A-
  • A+
Ο Κωνσταντίνος Ρήγος, στην πρώτη του σκηνοθεσία επί αρχαίου κειμένου, διάλεξε ένα δύσκολο έργο του Αριστοφάνη και το αντιμετωπίζει κατάματα, καταφέρνοντας να δημιουργήσει μια παράσταση με κέφι και ατμόσφαιρα γιορτής. Ενας υπέροχος θίασος με νεανικό παλμό παράγει πολιτικό θέατρο με στιγμές ποιητικές και με την εκπληκτική μουσική βεντάλια να μας ταξιδεύει από την κλασική μέχρι το ραπ.
Ακολουθήστε μας στο Google news

Το έχω σημειώσει και παλιότερα. Σε όλο το αρχαίο δράμα, στον Αριστοφάνη όμως ιδιαίτερα, θα πρέπει πριν προχωρήσουμε στην όποια αξιολόγηση μιας σκηνικής πρότασης να την τοποθετούμε πρώτα νοερά σε έναν οριζόντιο και σε έναν κάθετο άξονα. Ας το παραδεχτούμε. Δεν είναι όλες οι κωμωδίες του Αριστοφάνη το ίδιο πρόσφορες στο σύγχρονο κοινό, δεν έχουν όλες το ίδιο θεατρικό έρεισμα, δεν είναι το ίδιο, τέλος πάντων, δελεαστικές στους καλλιτέχνες.

Είναι άλλο πράγμα να ανεβάζεις «Λυσιστράτη« και «Βατράχους» κι άλλο να προχωράς με «Σφήκες» και «Ιππείς». Κι όμως η εύλογη αυτή παρατήρηση περιέργως λησμονείται από τους θεατές, ακόμα και από τους ειδικούς, όταν βλέπουν και κρίνουν μια αριστοφανική παράσταση. Βάζουν στο ίδιο ζύγι απόπειρες που κανονικά θα έπρεπε να αντιμετωπιστούν η καθεμιά με τις δικές της δυσκολίες και τις πολύ δικές της παραμέτρους.

Κι αφού πρώτα τοποθετηθεί η κάθε παράσταση στον οριζόντιο άξονα των έργων του Αριστοφάνη, οφείλουμε στη συνέχεια να τοποθετήσουμε την παράσταση και σε έναν κάθετο άξονα, όπου θα αξιολογηθεί αυτή τη φορά σε σχέση με το είδος και τον βαθμό πιστότητάς της στο πρωτότυπο. Γιατί κι εδώ κάνουμε το ίδιο λάθος. Βάζουμε στο ίδιο καλάθι παραστάσεις που έχουν επιλέξει να ακολουθήσουν το αρχικό κείμενο, να αναμετρηθούν με τη δομή του, να μεταδώσουν τον λόγο του, να κρατήσουν το πραγματολογικό φορτίο του, με άλλες που έχουν εμπλέξει έναν μεγάλο βαθμό διασκευής, μεταφοράς, ελευθεριότητας, αυτοσχεδιασμούς και πρωταγωνιστικές ευκολίες, μια ειδική -κάποτε ποιητική, κάποτε ιδεολογική, πάντως σε κάθε περίπτωση ελεύθερη- σχέση με το αρχικό κείμενο.

Δεν θα έπρεπε να χάνω πολύτιμο χώρο με τόσο αυτονόητα. Ομως είναι αναγκαίο να τα θυμίσω και φέτος, προλογίζοντας το ρεπερτόριο του Εθνικού που είτε στον χώρο του Αριστοφάνη είτε στον χώρο της τραγωδίας επέλεξε να ακολουθήσει δύσβατο δρόμο. Οι «Ιππείς» δεν είναι ούτε από τα έργα που βλέπουμε πολύ συχνά, μα ούτε και συχνά χαιρόμαστε που τα βλέπουμε. Εχει μια λαμπρή ιδέα στο κέντρο, ένα είδος μακιαβελικού από την άποψη της κυνικότητας στοχασμού, που ούτε λίγο ούτε πολύ λέει πως όταν μια δημοκρατία φτάσει στον πάτο το μόνο που μπορεί να τη σώσει είναι να γυρίσει το βαρέλι ανάποδα και να δει τα πράγματα ανεστραμμένα… Το χείρον βέλτιστον λοιπόν σε αυτή την περίπτωση και ένας ακραιφνής λαϊκιστής δημαγωγός αντιμετωπίζεται μόνο από κάποιον που χειρίζεται τα ίδια με εκείνον μέσα με καλύτερο (ή χειρότερο) τρόπο. Το πώς αυτό μπορεί να σώσει την πολιτεία είναι ένα ερώτημα, πάντως κάνει φανερή την απελπισία μιας πόλης που ζητάει στην περιδίνησή της σωτήρες εκεί που θα έπρεπε κανονικά να αποστρέφει το βλέμμα, εκεί όπου πλειοδοτεί το χυδαίο, το αγοραίο, το φοβικό.

Μόνη παρηγοριά της κωμωδίας που προσφέρει ο Αριστοφάνης είναι πως εδώ ο ταπεινός Αλλαντοπώλης του ακολουθεί όχι το πνεύμα αλλά το γράμμα του αντιπάλου του, του δικτάτορα Παφλαγόνα, τους τρόπους και τα κόλπα του για να τον νικήσει στους αγώνες του ενώπιον των Ιππέων (εύκολο γιατί οι καλοθρεμμένοι νέοι ήταν εξαρχής μαζί του) ενώπιον της Βουλής και τελικά ενώπιον του ίδιου του Δήμου. Ομως πίσω από την πολιτική εργαλειοποίηση της ανοησίας, του παραλογισμού, της απύλωτης υποσχεσιολογίας, ο Αλλαντοπώλης φέρει ένα νέο ήθος και μόλις ανατραπεί ο αντίπαλός του θα κινήσει μια διαδικασία αναγέννησης της πόλης….

Ωραία αυτά και παρηγορητικά. Ομως, μόλις περάσουμε στα ενδότερα, διαπιστώνουμε πως μόνο εύκολο δεν είναι το έργο του σκηνοθέτη. Στους αλλεπάλληλους αγώνες υπεισέρχονται το χύδην αντιπολιτευτικό σκώμμα και βέβαια οι αναφορές στο συγκεκριμένο ιστορικό και πολιτικό πλαίσιο που δεν περνάει εύκολα στο κοινό. Οι περισσότερες παραστάσεις των «Ιππέων» που είχαμε δει αντιμετώπιζαν τις δυσκολίες αυτές ως την καλύτερη πρόφαση για να δώσουν χώρο στους πρωταγωνιστές να αρχίσουν τα επιθεωρησιακά νούμερα. Μα εδώ έχουμε κάτι διαφορετικό. Ο Κωνσταντίνος Ρήγος, στην πρώτη του σκηνοθεσία επί αρχαίου δράματος, διαλέγει να αντιμετωπίσει το έργο του Αριστοφάνη στα ίσια, θαρραλέα και κυρίως κατάματα.

Θα έλεγα πως το αντιμετωπίζει έχοντας πίσω την πολύτιμη εμπειρία του λυρικού θεάτρου και του χοροθεάτρου. Τον διδάσκουν από κοινού πως εκείνο που μετράει δεν είναι να περνάει στο κοινό το «κείμενο», αλλά το αισθητικό περιβάλλον του. Πρόκειται για το περίφημο ολικό θέατρο, το οποίο εδώ που τα λέμε ιστορικά ξεκίνησε από το λυρικό κι όχι από το θέατρο πρόζας. Είναι η μουσική, ο χορός, η κίνηση, τα σκηνικά που γίνονται «κείμενο» και πράξη, ώστε όταν επιτύχουν να μετατραπούν επί σκηνής σε νόημα, ουσία, πνεύμα ενός σημαντικότερου και επιδραστικότερου λόγου.

Ως συντελεστής ενός Εθνικού λοιπόν που σέβεται τον εαυτό του, διάλεξε για λογαριασμό του ένα δύσκολο έργο. Και το ανέβασε με τον δύσκολο τρόπο. Τα κατάφερε απόλυτα ακολουθώντας την ποιητική μετάφραση του Σωτήρη Κακίση. Κι αναρωτιέμαι αν πρέπει από τώρα να τοποθετήσουμε την παράστασή του στο «νέο κύμα» του αριστοφανικού θεάτρου που η σκηνή μας έχει πρόσφατα ανακαλύψει. Υπάρχει στη σκηνοθεσία και στη χορογραφία του ο αδιάκοπος νεανικός παλμός, η ζωτική δύναμη και δίπλα στα εύστοχα πολιτικά σχόλια (τα διόλου δημαγωγικά) στιγμές ποιητικές που θα πρέπει να τονιστούν χωριστά.

Οπως αυτά τα ένθετα κείμενα που προλογίζουν την παράσταση και την κλείνουν χαρίζοντας επαφή με το σήμερα αλλά και με το ιστορικό πεπρωμένο του νεότερου ελληνισμού. Είναι αυτή η παρουσία μιας γυναίκας, της Στεφανίας Γουλιώτη, ανάμεσα σε ένα κατά τα άλλα αντρικό έργο – σαν ο χαμένος κρίκος μιας αλήθειας που δεν μπορεί ποτέ να ολοκληρωθεί όσο απουσιάζει το βλέμμα της γυναίκας. Είναι η σπουδαία Παράβαση, η χωρισμένη σε πολλά επεισόδια. Και στο κέντρο ακόμα μια ποιητική στιγμή: όταν τα μέλη του Χορού κατακτούν εν μέσω αριστοφανικής βακχείας την ιερή ένωσή τους με το ζώο. Δεν είναι πια Ιππείς – μια κοινωνική τάξη με συγκεκριμένα συμφέροντα και μοιραία μονόπλευρη οπτική για την πόλη. Αλλά Κένταυροι και πραγματικά άλογα αυτοί οι ίδιοι! Μια μυστικιστική μεταμόρφωση που αφήνει δίοδο για την κατάκτηση της βαθύτερης, της οργανικότερης αλήθειας του κόσμου. Ναι, αυτό συμβαίνει καταμεσής στον Αριστοφάνη.

Το δεύτερο όμως όνομα που οφείλουμε να κοιτάξουμε στο πρόγραμμα είναι του συνθέτη της παράστασης Θοδωρή Ρέγκλη. Η βεντάλια της μουσικής του από την κλασική μέχρι το ραπ κρατάει μια αίσθηση ευγένειας, λεπτότητας και σοβαρότητας, σαν αντίβαρο στη χυδαιότητα των ανθρώπων. Κι εδώ ο Αριστοφάνης που γυρεύουμε. Στον βούρκο των ημερών του λάμπει το διαμάντι του αιώνα του.

Κάπως φορτωμένο το σκηνικό, μια παλαίστρα με το εύρημα των ιππέων της γυμναστικής να κυριαρχεί (σκηνικό του σκηνοθέτη και της Μαίρης Τσαγκάρη). Και το κοστούμια της Νατάσας Δημητρίου αποπνέουν την αίσθηση του ρωμαλέου, με ελαφρύ ναρκισσισμό και ελεγχόμενη επιτήδευση – όπως ακριβώς φανταζόμαστε τους Ιππείς.

Υπάρχει φανερό κέφι στην παράσταση, ατμόσφαιρα γιορτής που περνάει στους θεατές. Την ανοίγουν οι δύο κωμικοί δούλοι του Δήμου, ο πιο βαρύς Δημοσθένης του Πάνου Μουζουράκη και ο πιο ελαφρύς Νικίας του Κωνσταντίνου Πλεμμένου. Θα υποδεχτούν τον διόλου τυχάρπαστο Αλλαντοπώλη του Κωνσταντίνου Αβαρικιώτη και τον σατανικό, με σχεδόν υπερφυσικές δυνάμεις, Κλέωνα/Παφλαγόνα του Κώστα Κόκλα. Οι τελευταίοι θα διεκδικήσουν το χέρι του ελαφριού και αγαθού Δήμου, του Στέλιου Ιακωβίδη. Και πίσω τους θα χορεύουν, θα τραγουδούν και θα ονειρεύονται επί σκηνής τα δεκαέξι μέλη του Χορού. Στην κορυφή του θα σταθούν η Στεφανία Γουλιώτη, ο Κωνσταντίνος Μπιμπής και ο Γιάννης Χαρίσης. Ενας θίασος σεβασμού και χαράς, ελαφρύς ώστε να διασκεδάζεις μαζί του όταν ακκίζεται, σοβαρός ώστε να τον ακούς να προφητεύει το δικό σου διαρκές παρόν.

Μένει στο βάθος χώρος και για πολιτικό θέατρο. Οχι μόνο στις ένθετες παρλάτες που είπαμε, όπως εκείνη που ανακαλεί τσιτάτα τα οποία έριξαν μεγαλύτερη σκιά από τους πολιτικούς που τα εκστόμισαν. Αλλά και σε πολλά μικρά σχόλια που κεντιούνται στη φορεσιά της παράστασης: η ομπρέλα που ανοίγει ο Αλλαντοπώλης στον αγώνα κολακείας του Δήμου διόλου τυχαία είναι μια μπάλα ποδοσφαίρου... Και οι ψευτοχρησμοί του Κλέωνα γράφονται στο πίσω μέρος του Θούριου του Ρήγα…

Σε ένα αληθινά σπουδαίο φινάλε, χτισμένο καταπληκτικά από τον Ρήγο, οι Ιππείς παρελαύνουν γιορτάζοντας τη νίκη τους. Την προσωρινή νίκη. Ο κακός μπορεί να έχασε στην κωμωδία. Μα στην αληθινή πόλη το σύστημα που τον γέννησε ζει και βασιλεύει.

ΘΕΑΤΡΟ
Ευριπίδης με «δάνεια» από τα μεσαιωνικά λειτουργικά δράματα
Ο Διόνυσος του Ευριπίδη είναι η σκοτεινή δαιμονική δύναμη που αποκαλύπτει στις Βάκχες την τιμωρία που περιμένει τον άνθρωπο όταν η πρόοδος γίνεται χωρίς τον ανάλογο σεβασμό στις δυνάμεις της φύσης.
Ευριπίδης με «δάνεια» από τα μεσαιωνικά λειτουργικά δράματα
ΘΕΑΤΡΟ
Στο σύμπαν της Πατριαρχίας
Στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών παρουσιάστηκε στην Πειραιώς 260 το έργο «Σχολείο των γυναικών» του Μολιέρου σε σκηνοθεσία του Έκτορα Λυγίζου.
Στο σύμπαν της Πατριαρχίας
ΘΕΑΤΡΟ
Το μεγαλείο του ανθρώπου, τη στιγμή της μεγάλης ήττας του
Ο «Ορέστης» σε σκηνοθεσία Γιάννη Κακλέα παρουσιάστηκε στην Επίδαυρο αποδεικνύοντας πως αποτελεί μία από τις επιτυχίες του καλοκαιριού και μία ανάσα για το θέατρο στις δύσκολες μέρες που διανύει.
Το μεγαλείο του ανθρώπου, τη στιγμή της μεγάλης ήττας του
ΘΕΑΤΡΟ
Σύγχρονο θέατρο που διατηρεί τον μυστικό πλούτο της κωμωδίας
Η δεμένη ομάδα της Αργυρώς Χιώτη με τη μετάφραση του Νίκου Α. Παναγιωτόπουλου πρόσφερε στους θεατές έναν Αριστοφάνη όχι λαϊκό, αλλά ονειροπόλο.
Σύγχρονο θέατρο που διατηρεί τον μυστικό πλούτο της κωμωδίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας