• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    17°C 15.4°C / 18.4°C
    6 BF
    46%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    19°C 16.0°C / 19.4°C
    4 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.5°C / 19.0°C
    4 BF
    35%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    18°C 14.7°C / 17.9°C
    3 BF
    42%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    1 BF
    67%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    19°C 16.0°C / 18.7°C
    2 BF
    44%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.4°C / 15.1°C
    1 BF
    41%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    15°C 15.2°C / 15.2°C
    2 BF
    45%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 15.5°C / 17.8°C
    5 BF
    69%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    18°C 16.2°C / 17.9°C
    4 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.8°C / 17.4°C
    6 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.0°C / 15.7°C
    0 BF
    55%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    19°C 18.9°C / 18.9°C
    2 BF
    82%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    17°C 14.5°C / 16.9°C
    2 BF
    45%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.5°C / 15.6°C
    1 BF
    64%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 20.4°C
    3 BF
    60%
  • Χαλκίδα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.7°C / 18.0°C
    2 BF
    42%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    18°C 16.3°C / 18.3°C
    2 BF
    62%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    19°C 17.3°C / 19.4°C
    2 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.7°C / 11.7°C
    2 BF
    59%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το παλιό πεζογράφημα με την καινοτομία του YouTube

  • A-
  • A+
Ο Σίμος Κακάλας και οι συνεργάτες του καταφέρνουν με την κινηματο-γραφημένη τους παράσταση να μεταφέρουν παραστατικά το βλέμμα ενός Ελληνα της θεωρίας και όχι της πράξης καθώς ανακαλύπτει την πατρίδα του. Τρεις γκροτέσκ φιγούρες, προσαρμοσμένες στην εφαρμογή των μέτρων προστασίας της εποχής, σε ένα παιχνίδι θεάτρου σκιών και πραγματικότητας, με άνεση και χιούμορ μπορούν να προσεγγίσουν ακόμα και τους έφηβους θεατές.

Μία από τις ωραιότερες στιγμές της διαδικτυακής πολιτιστικής ζωής μας -που σύντομα συναντά το τέλος της- υπήρξε η εμπνευσμένη, σκαμπρόζικη, ελευθερωμένη μα και βαθιά συγκινητική μεταφορά του αδικημένου από τη γραμματεία μας πρώιμου ρεαλιστικού πεζογραφήματος (1870) από τον Σίμο Κακάλα και την παρέα του για το Δημοτικό Θέατρο του Πειραιά.

Πρόκειται για μια αφανή στιγμή της λογοτεχνίας μας που πέρα από τον κλειστό κύκλο των νεοελληνιστών διαπέρασε την εποχή της και πολλές άλλες χωρίς να προσμετρηθεί ή να αξιολογηθεί σύμφωνα με την αξία και τη θέση της. Συνέβαλε πιθανόν σε αυτό το ίδιο το θέμα και ο τίτλος της, ίσως ο μέχρι πρόσφατα ανώνυμος συγγραφέας της, ασφαλώς η καταγωγή και το περιεχόμενό της.

Πρόκειται για το ημερολόγιο της στρατιωτικής θητείας ενός ετερόχθονα Ρωμιού που παρακινημένος από τη φλόγα του έθνους και τη σπίθα της Μεγάλης Ιδέας σε νεαρότατη ηλικία ξεκινάει από την Πόλη για τον Πειραιά και από εκεί για την οθωνική πρωτεύουσα προκειμένου να καταταγεί στο Ιππικό και να γνωρίσει εκεί το στάδιο της δόξας που η παιδεία του έχει μακρόθεν εμφυσήσει σαν πεπρωμένο.

Αντ’ αυτού, βέβαια, ο ίδιος θα αρκεστεί στην περισσότερο γειωμένη πραγματικότητα ενός απλού πεζικάριου, που ωστόσο θα τον οδηγήσει σε ανοιχτές μάχες με τους ληστές της εποχής στα βουνά της Ρούμελης. Στη συνέχεια η θητεία του θα τον φέρει σε πόστα αποθηκάριου και σιτιστή, όπου κι εκεί θα εγκλιματιστεί γρήγορα στη μικροδιαφθορά των στρατιωτικών και δημόσιων «υποθέσεων». Με αυτόν τον τρόπο ο αρχικά ονειροπόλος και αδιάφθορος Ελληνας της πλατιάς ομογένειας, ο γαλουχημένος με παιδεία, ορίζοντες και οράματα, θα εκπαιδευτεί ταχυρρύθμως και εθελουσίως στην κουλτούρα της γηγενούς φυλής.

Η γοητεία του αδικημένου αυτού έργου έχει διερευνηθεί από πολλούς και άξιους φιλολόγους έκτοτε, ποτέ ωστόσο δεν γνώρισε την πλατιά εκτίμηση των άλλων συγχρόνων του. Καλύτερα. Για εμάς, για τους περισσότερους και φαντάζομαι για τον ίδιο τον Σίμο Κακάλα, η «Στρατιωτική ζωή» παραμένει πάντα μια «ανακάλυψη» και η συνάντησή μας με αυτήν επιφυλάσσει την έκπληξη. Νιώθουμε περιέργως πως φτάνει σε εμάς αδιαμεσολάβητη, κατευθείαν από την καρδιά της εποχής, πως το πρώτο πρόσωπο της αφήγησής της απευθύνεται σε εμάς προσωπικά κι όχι στον ερευνητή που προηγήθηκε της συνάντησής μας.

Και μέσω της αμόλυντης επικοινωνίας ανάμεσα σε δύο άσημους πόλους, στον συγγραφέα και σε εμάς, μεταφέρεται το βλέμμα ενός Ελληνα της θεωρίας και όχι της πράξης καθώς ανακαλύπτει την πατρίδα του και διακρίνει σε αυτήν όσα η οικειότητα τα έκανε δυστυχώς αόρατα. Η «Στρατιωτική ζωή» είναι μεταξύ άλλων ένα περιηγητικό βιβλίο, γραμμένο από έναν ταξιδευτή της ίδιας του της πατρίδας, που περιγράφει τη χώρα στα πρώτα της βήματα και ανακαλύπτει το σώμα της κάτω από το ιδεολογικό της κέλυφος.

Θέλω όμως να τα αφήσω αυτά για να περάσω γρήγορα στην ίδια τη μεταφορά του παλιού πεζογραφήματος από τον Κακάλα και τους συνεργάτες του. Πρώτα-πρώτα γιατί έχει από μόνη της μεγάλο ενδιαφέρον. Δεν είναι μόνο «θεατρική» ή, αν θέλετε, ξεπερνά κατά πολύ τους κώδικες μιας σκηνικής μεταφοράς. Καλύτερα να πούμε πως εξαρχής ενσωματώνει την κινηματογράφησή της, την αίσθηση της προετοιμασίας της, το παρασκήνιό της, ακόμα και την περιδιάβαση των φίλων και συντρόφων της παρέας στο κείμενο και στο τοπίο της Πλάκας όπου η ιστορίας μας διαδραματίζεται (την επεξεργασία του κειμένου έχει κάνει ο Δημήτρης Καλακίδης).

Ολα αυτά αποτελούν συχνά πυκνά στοιχεία του θεάτρου-ντοκουμέντου, όπως έχουμε μάθει να το αποκαλούμε, μα τώρα δίνουν τη θέση τους σε μια ευρύτερη φόρμα που χρησιμοποιεί με καινοτόμο τρόπο κώδικες του ίδιου του διαδικτύου (και του youtube), στον τρόπο της αφήγησης και στην ανεπιτήδευτη ατμόσφαιρα, στο σπάσιμο της συνέχειας, στην εναλλαγή του δραματικού και πραγματικού, στην παρεμβολή «ρωγμών» που διακόπτουν τη συνέχεια της ροής και στη διάρκειά της.

Η ίδια η κινηματογράφηση, λοιπόν, της παράστασης (η σκηνοθεσία του Στέφανου Κοσμίδη) έχει μελετηθεί ώστε να αφορά εξαρχής το μέσον, που αυτή τη φορά δεν είναι η σκηνή ή η οθόνη, αλλά το διαδίκτυο. Πάνω σε αυτό ο Κακάλας χτίζει στη συνέχεια το δικό του ύφος. Τρεις γκοτέσκ φιγούρες, τόσο τέλεια προσαρμοσμένες στην εφαρμογή των μέτρων προστασίας ώστε να καταντούν εργαστηριακά απρόσωπες, επιτελούν τη μεταφορά σκηνών του κειμένου βάζοντας φιγούρες πάνω σε μια μικρή σκηνή.

Είναι ένα παιχνίδι θεάτρου στο οποίο η αφήγηση μετατρέπεται σε θέατρο σκιών και σε μοντέλο πραγματικότητας. Κι έπειτα, σε ακόμα ένα επίπεδο, ακούγεται η φωνή του αφηγητή off-camera να διηγείται τις περιπέτειές του καθώς βλέπουμε ένα μέρος του προσώπου του. Με αυτόν τον τρόπο η μια πραγματικότητα χτίζει την περιγραφή όταν η άλλη αναπτύσσει τον εσωτερικό μονόλογο.

Η παράσταση τελικά εκβάλλει στη συνάντηση των τριών συντελεστών (Σίμος Κακάλας, Κωστής Καλλιβρετάκης, Κωνταντίνος Μωραΐτης) σε ένα καφενείο καθώς συζητούν, ανταλλάσσουν πληροφορίες κι αναζητούν πηγές για την παράστασή τους. Κι αυτό, χωρίς να διακόπτουν τη ζωή τους, χωρίς καλά καλά να προσπαθούν να πείσουν πως συμμετέχουν σε κάτι ανώτερο, σοβαρό ή «καλλιτεχνικό»…

Η μαγεία της όλης προσπάθειάς τους εντοπίζεται για εμένα ακριβώς εδώ. Την ώρα που το κέντρο της έρχεται να συναντήσει το κέντρο του παλιού πεζογραφήματος του «Κανένα». Είναι η αίσθηση ταπεινότητας; Ή, καλύτερα, ειλικρινούς αποδοχής της αναλογίας μεταξύ του προσώπου και του κόσμου του; Οπως στη «Στρατιωτική ζωή» κανένας δεν επιδιώκει να υποδυθεί τον εθνοσωτήρα ή να ξεπεράσει την εμπειρία του, την ίδια αθωότητα και αορατότητα, την ίδια διάχυση, διακρίνουμε στο ήθος της παραγωγής του Δημοτικού Θεάτρου του Πειραιά. Είναι το ήθος με το οποίο το θέατρό μας προσεγγίζει τα θεμέλια της ταυτότητάς του μέσω της παλιότερης λογοτεχνίας μας. Με άνεση, χιούμορ και πάνω από όλα με την αναζήτηση της αμοιβαίας εμπειρίας πίσω από το φράγμα του χρόνου και της γλώσσας.

Είναι μεγάλο το κέρδος. Οχι τόσο για το ίδιο το έργο, αλλά για εμάς. Δοκιμάστε να πείσετε έναν έφηβο να διαβάσει τη «Στρατιωτική ζωή»… Μπορείτε έστω να το φανταστείτε; Ούτε κατά διάνοια! Δείξτε του μετά τη μονόωρη παράσταση του Κακάλα και δείτε τις αντιδράσεις του.

Αυτό, για να πειστούμε πως η αληθινή παιδεία έχει πάντα τον τρόπο της. Και το αυθεντικό θέατρο είναι ένας από αυτούς.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΘΕΑΤΡΟ
Ας δούμε μια γυναίκα χωρίς την ετυμηγορία του φύλου της
Στο «Ατσάλι», το δράμα της Μονρό, που διεξάγεται όλο μέσα στη γυναικεία φυλακή και στις ώρες των επισκεπτηρίων, διαθέτει συμπυκνωμένα τα εφόδια ενός αστυνομικού θρίλερ.
Ας δούμε μια γυναίκα χωρίς την ετυμηγορία του φύλου της
ΘΕΑΤΡΟ
Μια πολιτική παραβολή από τον πατριάρχη του σύγχρονου τουρκικού θεάτρου
Η πρώτη επίσημη παρουσίαση του Turgut Özakman στο ελληνικό θέατρο από το «Αγγέλων Βήμα» είναι γεγονός και αφορά ακριβώς την πτυχή του έργου του που συνδέεται με τις διαφωτιστικές του πεποιθήσεις.
Μια πολιτική παραβολή από τον πατριάρχη του σύγχρονου τουρκικού θεάτρου
ΘΕΑΤΡΟ
Το διττό πρόσωπο μιας ιδιοφυΐας
Στο «Κόκκαλο» αποκαλύπτεται σταδιακά μια ζωή που κινήθηκε ανάμεσα σε δύο αντιφατικά στοιχεία της ιδιοφυΐας: την επώδυνη διάψευση των σχεδίων της στο παρόν και την παρηγορητική επιβεβαίωση του οράματός της στο...
Το διττό πρόσωπο μιας ιδιοφυΐας
ΘΕΑΤΡΟ
Η μετεπαναστατική ελληνική κοινωνία «πιθηκίζει» σε ρυθμούς πανηγυριού, βοντβίλ και καμπαρέ
Ο «Πίθηκος Ξουθ» είναι η πλέον αξιόλογη παραβολική σάτιρα της νεόκοπης αστικής ζωής της Αθήνας κοντά στα 1850 με τις αντιθέσεις του ευρωπαϊσμού και του ελληνοκεντρισμού.
Η μετεπαναστατική ελληνική κοινωνία «πιθηκίζει» σε ρυθμούς πανηγυριού, βοντβίλ και καμπαρέ
ΘΕΑΤΡΟ
Η θεωρία «των πολλών κόσμων» βάζει φιτίλι στην καλλιτεχνική έμπνευση
Ενα μάθημα φυσικής μετουσιώθηκε σε μάθημα ανθρωπιάς με τη σκηνική χημεία μεταξύ δύο νέων ηθοποιών που αποδίδουν θεατρικό του Νικ Πέιν.
Η θεωρία «των πολλών κόσμων» βάζει φιτίλι στην καλλιτεχνική έμπνευση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας