Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δημιουργώντας τον μύθο από την αρχή

Μιχάλης Σαράντης και Μαρία Κεχαγιόγλου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δημιουργώντας τον μύθο από την αρχή

  • A-
  • A+
Ο Δημήτρης Καραντζάς μπήκε στην περίοδο της δημιουργικής ωριμότητας και έχτισε την παράσταση με σαφή αναφορά στη σεναριακή εκδοχή του Παζολίνι, μια «διασκευή» για τρία πρόσωπα. Ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης και η Μαρία Κεχαγιόγλου φορούν τους ρόλους τους σαν ενδύματα και οδηγούν τον Οιδίποδα του Μιχάλη Σαράντη στο φως της αλήθειας.

Τρία χρόνια μετά την επιτυχία της «Μήδειας» στη μικρή Επίδαυρο, διασκευασμένης σαν μουσική δωματίου για τρία πρόσωπα/όργανα, ο Δημήτρης Καραντζάς συνεχίζει το ίδιο δίπτυχο με τη Θεοδώρα Κάπραλου, τη φορά αυτή με τον «Οιδίποδα». Είναι μια νέα σπουδή, μια étude, που πιθανόν μεταξύ άλλων σηματοδοτεί την είσοδο του σκηνοθέτη στην περίοδο της δημιουργικής ωριμότητας.

Ας μην περιοριστούμε ωστόσο μόνο στη σχέση αυτού του «Οιδίποδα» με την παλιότερη «Μήδεια». Ναι, κι εδώ υπάρχει η αναφορά στη σεναριακή εκδοχή του Παζολίνι και πάλι πρόκειται για «διασκευή» για τρία πρόσωπα. Κυρίως είναι και πάλι έργο που στην πραγματικότητα στρέφεται «προς τα μέσα», αναζητώντας το κέντρο του στη μαρτυρία του δημιουργού.

Το σημαντικό όμως είναι πως αυτή τη φορά στη σκηνή δεν υπάρχει τίποτα «έτοιμο» -τα πάντα έχουν σβηστεί με το σφουγγάρι της αμφισβήτησης. Σε μια άδεια σκηνή λοιπόν ο «πρώτος ηθοποιός» έρχεται για να αντιμετωπίσει τη δυσπιστία του άδειου χώρου. Ο μύθος δημιουργείται από την αρχή, κατακτώντας τα όρια του παιχνιδιού του. Εν αρχή υπάρχει μόνο ένα βεστιάριο από «πουκάμισα αδειανά», από απλές λευκές φανέλες, που πακτώνονται με κρεμάστρες στο έδαφος, συνθέτοντας σταδιακά έναν ανθρωπολογικό λαβύρινθο.

Μα κι εδώ πριν να δούμε τον λαβύρινθο, οφείλουμε να τον ακούσουμε. Καθώς ο Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης πρώτα, έπειτα η Μαρία Κεχαγιόγλου και ο Μιχάλης Σαράντης, εκφωνούν τις πρώτες λέξεις της αφήγησης, οι κτύποι που κάνουν οι «πάσσαλοι» που ακουμπούν στο πάτωμα της σκηνής συνθέτουν μια μελωδία. Είναι τα βήματα της αρχαίας επίκλησης με την οποία το θέατρο ζητάει την άδεια να αφηγηθεί την ίδια παλιά ιστορία. Ξανά, από την αρχή.

Την ιστορία του Οιδίποδα την ξέρουμε ασφαλώς καλά. Τον ίδιο τον αγνοούμε ες αεί. Και το πιο σημαντικό σε αυτή τη γενιά των δημιουργών, που εμφανίστηκε τόσο ευεργετικά για το θέατρό μας στο γύρισμα του αιώνα, είναι πως παραδέχεται με θάρρος αυτή την «άγνοια». Τη χαιρετίζει, τη μεταποιεί σε απορία και εφαλτήριο στοχασμού και ποίησης.

Η διασκευή του Οιδίποδα φτάνει στα αυτιά μας σαν σημειώσεις στο σώμα του κειμένου και στο περιθώριο των σελίδων του, στα ίχνη μιας συλλογιστικής που αναζητάει πορεία. Μα σε αυτή τη συλλογιστική ακριβώς δεν αρκεί η διάνοια -χρειάζεται και το σώμα. Ο Οιδίποδας για να γίνει κατανοητός πρέπει να συσταθεί μπροστά μας σάρκινος και ευάλωτος, διαπορών και εξιστάμενος.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως σε αυτό το ταξίδι εσωτερικής αναζήτησης ο Οιδίποδας οφείλει να γίνει το κέλυφος και το εσωτερικό, η ουσία που θα πληρωθεί από τον καθένα μας. Ομοια όπως καθένα από αυτά τα κενά σώματος λευκά ενδύματα (κοστούμια της Ιωάννας Τσάμη) αποκτούν νόημα όταν γεμίζουν με ανθρώπινη σάρκα. Η επαφή με τον Οιδίποδα δεν είναι ζήτημα «θεάματος». Οφείλει να γίνει μια σχέση προσωπική για τον ερμηνευτή. Πρέπει να ανεβεί και να παιχθεί σε πρώτο πρόσωπο. Αλλιώς παραμένει απλά «θέατρο».

Αυτή άλλωστε είναι πιθανόν και η ουσιαστική συνδρομή του Παζολίνι στο τελικό αποτέλεσμα -η διδασκαλία του προσφέρει όχι τη μεριά ενός άσπιλου διανοούμενου αλλά το βίωμα ενός λασπωμένου από τη βάσανο της παρόμοιας αναζήτησης δημιουργού. Κι εδώ το ζήτημα δεν είναι να δεις τον Οιδίποδα «φροϋδικά»! Το ζήτημα είναι να λερωθείς με την περιπέτειά του. Είναι άλλο πράγμα να στοχαστείς έναν τέτοιο ήρωα. Κι εντελώς άλλο να συναισθανθείς για λίγο το πάθος του.

Με αυτόν τον τρόπο, η σύντομη σπουδή για τρία πρόσωπα στον Οιδίποδα γίνεται μαζί σπουδή στον δημιουργό Παζολίνι, στον Βολανάκη, -γιατί όχι;- στον ίδιο τον σκηνοθέτη και φυσικά στους ηθοποιούς της παράστασης. Είναι αυτό η απαίτηση ενός σύγχρονου θεάτρου, απαιτητικού και διάφανου, εσωστρεφούς και αμοιβαία παρηγορητικού. Με ερμηνευτές που δίνονται στη δοκιμιακή αθωότητα και προτείνουν μια διπλωματική εργασία σε μεγάλους δασκάλους.

Κι όλα υποστηρίζονται από τόση τεχνική... Μιλήσαμε ήδη για τη μουσικότητα στην ενορχήστρωση ήχων και λόγου. Θα συμπληρώσουμε τη διάσταση του μικροφώνου που λειτουργεί οργανικά στο νόημα της σύνθεσης, δίνοντας όγκο στον ψίθυρο και απόσταση στον ρόλο.

Η πιο μεγάλη όμως κατά τη γνώμη μου συμβολή βρίσκεται στην ερμηνεία των ηθοποιών. Οι δυο, Κωνσταντίνος Αβαρικιώτης και Μαρία Κεχαγιόγλου, φορούν τους ρόλους τους σαν ενδύματα. Η κύρια αποστολή τους όμως είναι να διατηρούν από τα πρόσωπα την κριτική εκείνη αποξένωση που θα καθιστά τα πρόσωπα πρωτόγνωρα.

Η κύρια όμως συμβολή τους είναι να ωθήσουν το κεντρικό πρόσωπο του δράματος, τον Οιδίποδα του Σαραντή, στην πορεία του μέσα στον λαβύρινθο και σαν οδοδείκτες να το οδηγήσουν έξω, στο φως της αλήθειας.

Εκεί, στο φως που καίει, ο Οιδίποδας θα αποκτήσει σώμα και πάθος, χρόνο και φθορά. Τίποτα από αυτά δεν είναι αυτονόητα, - είναι κατακτήσεις των ηθοποιών της ομάδας. Το είπαμε και παραπάνω: Το ζητούμενο είναι να καταλήξεις σε ένα Οιδίποδα που θα πάσχει αληθινά και του οποίου το πάθος θα αποτελεί μια προσωπική υπόθεση των συντελεστών της παράστασης.

Ετσι ώστε όταν η παράσταση τελειώσει, ο ηθοποιός που θα απεκδύεται τον ρόλο-ένδυμα θα τον καταθέτει στο σωρό των υπολοίπων... Το όλον δεν διήρκεσε πολύ, λίγο περισσότερο από μια ώρα. Ηταν όμως μια μετάβαση πυκνή και αληθινή. Οταν τα φώτα του Ακροπόλ σβήσουν οι ηθοποιοί θα φύγουν από το θέατρο με το ονοματεπώνυμό τους, ο Οιδίποδας θα απομείνει ξανά μόνο «κείμενο», και τα πουκάμισα του θεάτρου θα χάσκουν πάλι αδειανά στα παρασκήνια, με τον ιδρώτα του ηθοποιού να εξατμίζεται στο σκοτάδι.

Και ποιο το κέρδος; Μα του ζωντανού εκείνου μαγικού «κάτι» της μετάβασης που δύσκολα μπορεί να μεταφέρει μετά το πέρας της παράστασης ένα τεκμήριο, ένα γραπτό, απλά η καταγραφή. Πόσω δε μάλλον μια κριτική ταπεινή όπως αυτή εδώ, που ολοκληρώνεται τώρα μπροστά σας.

ΘΕΑΤΡΟ
Φτάνοντας στον πάτο του κόσμου
Το έργο «Παίζοντας το θύμα» των Ολεγκ και Βλαντίμιρ Πρεσνιακόφ σε σκηνοθεσία του Γιώργος Κουτλή μας έφερε ξανά κοντά στο θέατρο μέσα από την υπόγεια σκηνή του ΡΕΞ.
Φτάνοντας στον πάτο του κόσμου
ΘΕΑΤΡΟ
Μπέκετ χωρίς πλήξη και κλισέ
Το κλασικό έργο του Σάμουελ Μπέκετ «Περιμένοντας τον Γκοντό» στο Ηρώδειο σε μια παράσταση από τον Γιάννη Κακλέα.
Μπέκετ χωρίς πλήξη και κλισέ
ΘΕΑΤΡΟ
Το θέατρο στο σκοτεινό μέλλον
Η πολιτεία πρέπει να βρει τρόπους να βοηθήσει με κάποιο πρόγραμμα, υποστηρικτικό και αναγκαίο στους καιρούς που θα έλθουν. Οχι σαν ελεημοσύνη, μα σαν στήριξη ενός κλάδου που θα περάσει περίοδο κρίσης.
Το θέατρο στο σκοτεινό μέλλον

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας