Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οδηγώντας την τέχνη ένα βήμα παραπέρα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οδηγώντας την τέχνη ένα βήμα παραπέρα

  • A-
  • A+
Λίγες σκέψεις με αφορμή το τριήμερο από το «Διεθνές δίκτυο θεάτρου ντοκιμαντέρ» που πραγματοποιήθηκε στο Σεράφειο.

Πριν από περίπου 15 μέρες παρακολούθησα διά ζώσης και εξ αποστάσεως, με τη φυσική παρουσία μου στο Σεράφειο και μέσω διαδικτύου στον υπολογιστή, το πολύ ενδιαφέρον τριήμερο που είχαν οργανώσει το «Διεθνές δίκτυο θεάτρου ντοκιμαντέρ» και η καλλιτεχνική διευθύντριά του, Μάρθα Μπουζιούρη, με τις συνεργάτριές της Στέλλα Μανικάτη και Μάρθα Κοσκινά.

Στο πολυσυλλεκτικό πρόγραμμα της εκδήλωσης, που συνέθεσαν εργαστήρια και προβολές, συναντήσεις και στρογγυλά τραπέζια, συμμετείχαν μερικοί από τους αξιολογότερους εκπροσώπους του νέου ρεύματος του θεάτρου μας, ακόμα και αν δεν αποδώσουμε σώνει και καλά τον χαρακτήρα του «ντοκιμαντέρ» στο σύνολο της εργασίας τους: Γεωργία Μαυραγάνη, Πρόδρομος Τσινικόρης, Κορίνα Βασιλειάδου-Χάρης Πεχλιβανίδης (In flux), Ανέστης Αζάς-Laura Uribe Δημήτρης Μπαμπίλης, Εύα-Οικονόμου Βαμβακά, Παντελής Φλατσούσης, Μάρθα Μπουζιούρη, Γιολάντα Μαρκοπούλου και Ελένη Ευθυμίου. Παραβλέποντας από τους παραπάνω μερικές ακόμα σημαντικές απουσίες, δεν θα ήταν υπερβολικό να σημειώσει κανείς πως στις τρεις μέρες των εργασιών του Σεράφειου συγκεντρώθηκε μια μεγάλη δύναμη πυρός της πρωτοποριακής σκηνής μας.

Συμπεράσματα

Και ποια τα τελικά συμπεράσματα αυτής της διοργάνωσης; Πέρα από τα πρώτα που αφορούν, αν θέλετε, το διαδικαστικό μέρος της, και τα οποία ανέφερα στο προηγούμενο άρθρο μου, μένουν κάποια άλλα που μπορούν να τροφοδοτήσουν τη σκέψη μας περαιτέρω. Και πρώτα πρώτα η μάλλον ομιχλώδης χρήση του όρου «θέατρο ντοκιμαντέρ» για να περιγράψει την ποικιλία των στόχων, μέσων, μεθόδων αλλά και εκφράσεων που ξεδιπλώθηκαν στη εργασία καθενός/μίας εκ των συντελεστών.

Πρόκειται για τη γνωστή αμηχανία της ορολογίας που πιστεύω πως εκφράστηκε από αρκετούς συνέδρους. Εξάλλου αρκεί να δει κανείς την εργασία καθενός και καθεμίας από τους δημιουργούς που συμμετείχαν στα εργαστήρια για να καταλάβει τη δυσκολία να ενταχθούν όλοι κάτω από έναν όρο, όσο γενικόλογο, ακόμα και να συμπεριλάβουμε τη μέχρι σήμερα εργασία καθενός/μίας σε μια θεωρητική αναγωγή. Οι περισσότεροι/ες έχουν αντίθετα κινηθεί μέχρι τώρα σε μια καλλιτεχνική «πλατφόρμα» που αφήνει μεγάλα περιθώρια ελιγμών, αναδιπλώσεων, αναστοχασμών.

Και βέβαια θα ήταν άτοπο να ζητούσαμε σε καθένα/μία από αυτούς τη σταθερή εκείνη προσκόλληση σε ένα ύφος ή σε έναν -ισμό που πλαισίωναν κάποτε τον μοντερνισμό, εν μέσω μάλιστα της σύγχρονης μεταμοντέρνας αιώρησης, καταμεσής των σημερινών συνθηκών εργασίας, που από κοινού ζητούν από τον καλλιτέχνη, ή και του επιβάλλουν ακόμη, την απροσδιοριστία.

Η αλήθεια είναι ότι πιθανόν να ήταν καλύτερα τα πράγματα αν, αντί για «ντοκιμαντέρ», χρησιμοποιούσαμε για τους περισσότερους τον όρο «εφαρμοσμένο» στο θέατρό τους. Χωρίς αυτό να σημαίνει πως και πάλι δεν θα μαζεύονταν τόσα αντιπαραδείγματα που σύντομα θα έκαναν τον όρο να μοιάζει σχηματικός. Πάντως θα κινούμασταν τότε προς μία κατεύθυνση που τουλάχιστον φαίνεται να συνοψίζει καλύτερα το τι γίνεται σήμερα στο ελληνικό θέατρο.

Γιατί μου φαίνεται πως ό,τι ενώνει τις προσπάθειες τόσων διαφορετικών μεταξύ τους καλλιτεχνών δεν βρίσκεται στο κέντρο της εργασίας τους, αλλά στα δύο άκρα της: στην αρχή των προθέσεων. Και στον κοινό στόχο ή, απλά, στο «τι θέλουν να πετύχουν με το θέατρό τους».

Αυτό δείχνει κάτι που νομίζω πως ήταν εμφανές από την αρχή κιόλας του συνεδρίου. Υπάρχει στην Ελλάδα (και στο εξωτερικό) μια τάση που συνδέει διαφορετικά μεταξύ τους έργα και δημιουργεί την εικόνα ενός «δικτύου», κάποιου ιστού μεταφοράς πληροφορίας και έμπνευσης μεταξύ καλλιτεχνών εντός και εκτός συνόρων. Είναι αυτή η συμμετοχή καθενός/μίας σε μια «κίνηση» που φέρνει πιο κοντά, φιλιώνει τις προσπάθειες και κάνει δημιουργούς με διαφορετικές ιδιοσυγκρασίες να νιώθουν συναγωνιστές στον ίδιο αγώνα.

Εξάλλου ας σημειωθεί κι αυτό. Σπάνια, αν δεν ήταν κιόλας η πρώτη φορά, συνέβη να συγκεντρωθούν τόσοι/ες δημιουργοί κάτω από την ίδια στέγη, όχι περιστασιακά, μα ενεργώντας συναδελφικά και συντροφικά στην εξέλιξη μιας συζήτησης. Πιθανόν να πέφτω έξω αλλά, όπως παρατηρούσα απέξω όλους αυτούς τους δημιουργούς του Δικτύου να συζητούν μεταξύ τους, μου δόθηκε η εντύπωση μιας «γενιάς» από εκείνες που εν χορώ σπρώχνουν κάθε νέα εποχή και τέχνη ένα βήμα παραπέρα.

Η αρχή της κοινής προσπάθειας λοιπόν βρίσκεται στην πρόθεση να συμμετάσχουν στη δημιουργία ενός θεάτρου συμμετοχικού. Λειτουργώντας οι περισσότεροι το ίδιο σαν εμψυχωτές και σαν σκηνοθέτες, συνειδητά αφήνουν πίσω τους την ασφάλεια της ετοιμοπαράδοτης τέχνης ώστε να βυθιστούν πάλι στα ίδια παλιά ερωτήματα για την ανάγκη της ανθρώπινης δραστηριότητας που ονομάζεται «θέατρο». Προφανώς είναι η ανάγκη για επικοινωνία, για έκφραση και αυθεντική επαφή, όχι μόνο του ενός με τον άλλον, αλλά και όλων μαζί με την αλήθεια. Για να το κάνουν αυτό, πρέπει να γυρίσουν πίσω στα βασικά, εκεί που ξεκινούν η λαχτάρα και η αγωνία του να μιλήσεις δημόσια για εκείνο που σε απασχολεί. Να συμμετάσχεις.

Παρεμβατικό θέατρο

Στην άλλη άκρη, στο τέλος της προσπάθειας, βρίσκεται ένα θέατρο παρεμβατικό. Που αφού έχει χρησιμοποιήσει διάφορα όργανα και εργαλεία και έχει φέρει τα μέλη του αντιμέτωπα με την προσωπική αλήθεια, μπορεί να στρέψει τώρα τον φακό προς τους θεατές και την πόλη για να φωτίσει τη δική τους αόρατη ή απόκρυφη πραγματικότητα. Αυτή η αποκάλυψη μπορεί να αφορά την ίδια τη ζωή και την κοινωνία, στρέφεται όμως συχνά και σε όσα συνθέτουν το Εγώ ή σε όσα συνιστούν την εικόνα του Αλλου.

Μιλούν λοιπόν οι δημιουργοί αυτοί με το παρεμβατικό θέατρό τους για την ταυτότητα και τη συμφιλίωση, την ετερότητα και την αποδοχή. Ή ακόμα μιλούν για την ανάγκη διάσωσης του μικρού δίπλα στο μεγάλο ή για τη δύναμη της επιθυμίας απέναντι στην επιβολή. Με τον κίνδυνο να ακουστώ μελοδραματικός, μιλούν για τη μνήμη μιας επανάστασης που στα θεμέλιά της ακούγεται ακόμα η αγάπη.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η παρουσία και η δουλειά των νέων αυτών καλλιτεχνών γίνεται τόσο ακριβή για εμάς. Ας μη γελιόμαστε, έχουν αρνηθεί πολλά για να υπηρετήσουν το είδος του «θεάτρου ντοκιμαντέρ». Εχουν εγκαταλείψει πολλές από τις φιλοδοξίες που συνοδεύουν κάθε καλλιτέχνη στα πρώτα του βήματα, όχι μόνο το χρήμα και την πλατιά αναγνώριση, μα ακόμη και το ελατήριο της διάσωσης της εργασίας τους μετά από καιρό, όταν η επικαιρότητα θα έχει προσπεράσει το «ντοκουμέντο» και η ομάδα που συνέθεσε τα τεκμήρια του θεάτρου τους θα έχει πια διαλυθεί.

Και όπως αυτό το θέατρο ζητάει για να γίνει πολλή δουλειά, πολύμηνη εργασία, μα και διάθεση για επικοινωνία και το χάρισμα ακόμη της αυθεντικής επαφής, είναι κρίμα να μην αναγνωριστεί τουλάχιστον από εμάς σήμερα η προσφορά του στο θέατρο μα και στην πολιτεία μας.

ΘΕΑΤΡΟ
Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου
Οικειοθελώς περπατά σε δύσκολα μονοπάτια και στην παράστασή του αυτή δικαιώνεται ο Θάνος Παπακωνσταντίνου, καθώς μετατρέπει τον λόγο του ευαγγελιστή Ιωάννη από λατρευτικό κείμενο σε θέατρο με ηχηρό μήνυμα. Οι...
Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου
ΘΕΑΤΡΟ
Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο
Η παράσταση του Δημήτρη Μαυρίκιου της περσινής σεζόν δεν ήταν «διασκευή» ή «μεταφορά» ενός παλιού έργου, αλλά βασισμένη σε ένα θέμα του Λουίτζι Πιραντέλο και στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, φέρνοντας στο...
Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο
ΘΕΑΤΡΟ
Το αμερικανικό όνειρο γεμάτο γυαλί και θηρία
Ο Δημήτρης Καραντζάς αφηγείται με ανθρώπινο τρόπο μια ανθρώπινη ιστορία, διδάσκοντας τους ηθοποιούς του ένα έργο με περίεργη «πιραντελική» υπόκρουση. Στρέφεται προς τον εαυτό του ζητώντας κάθε βράδυ λύτρωση...
Το αμερικανικό όνειρο γεμάτο γυαλί και θηρία
ΘΕΑΤΡΟ
Το αντι-μυθικό στέμμα της Σάρα Κέιν
Η Αντζελα Μπρούσκου με θαυμαστή συγκρότηση και δημιουργική απλότητα έκανε μια εξαιρετική «εγκατάσταση» για έναν έρωτα εξαρχής καταδικασμένο και άγονο, βγάζοντας από όλη τη μαυρίλα του έργου κάτι όμορφο και...
Το αντι-μυθικό στέμμα της Σάρα Κέιν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας