Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
 Η Λυσιστράτη πλατσούρισε στα ρηχά

Λυσιστρατη πρεμιέρα Επίδαυρος

ΘΩΜΑΣ ΔΑΣΚΑΛΑΚΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Λυσιστράτη πλατσούρισε στα ρηχά

  • A-
  • A+
Η παράσταση που έστησε με καλές προθέσεις ο Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος αν και ενθουσίασε το κοινό, στην πραγματικότητα ήταν μια ενθυλάκωση της αριστοφανικής κωμωδίας σε κάποια άλλη υπόθεση. Αν και οι σημερινοί καλλιτέχνες θέλουν να ανανεώσουν ριζικά τη σχέση μας με το παραδοσιακό ρεπερτόριο, εδώ χάσαμε μια ευκαιρία για κάτι άλλο, πολύ μεγαλύτερο.

Μετά τους «Πέρσες», η δεύτερη παραγωγή του Εθνικού ήταν ως όφειλε αφιερωμένη στον Αριστοφάνη, με την -πάντα εύκαιρη σε ανάλογες περιόδους κρίσης- «Λυσιστράτη». Και μάλιστα Αριστοφάνης με το κεντρικό όνομα λαοφιλούς κωμικού να φιγουράρει στο κέντρο -και να διασφαλίζει το πολυπόθητο λαϊκό έρεισμα-, και την υπόλοιπη διανομή να συμπληρώνεται με άλλα ηχηρά ονόματα, περισσότερο ή λιγότερο αναμενόμενα στην κωμωδία, τα περισσότερα όμως ευρέως αναγνωρίσιμα. Το πιο μεγάλο στοίχημα ωστόσο ήταν πιθανόν το όνομα του ίδιου του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου στη θέση του σκηνοθέτη. Καλλιτέχνης της νεότερης γενιάς, σχετικά αμέτοχος μέχρι σήμερα του στίβου του Αριστοφάνη, συνομιλητής ωστόσο καλλιτεχνών που θέλουν να ανανεώσουν ριζικά τη σχέση μας με την παράδοση του αρχαίου ρεπερτορίου.

Για να ξεκινήσω λοιπόν αυτή τη φορά ανάποδα, κι εφόσον σε κάτι τέτοια το αποτέλεσμα μετράει, να πω από τώρα ότι το αποτέλεσμα αυτό έγινε ενθουσιωδώς δεκτό από το κοινό της Επιδαύρου, ενώ προβλέπεται ανάλογη θερμότατη υποδοχή και στη συνέχεια. Για τους πολλούς η «Λυσιστράτη» του Εθνικού αποδείχτηκε ελαφριά και ανεπιτήδευτη, φρέσκια και διασκεδαστικότατη, με μια ελαφριά αντίστιξη μελαγχολίας και ασφαλώς με όλη την αναγκαία ισχυρή δόση γέλιου. Κι ωστόσο πίσω από τα γέλια, η πρώτη εντύπωσή μου ήταν αμήχανη. Σαν να ένιωθα πως πλατσουρίζαμε στα ρηχά, ακόμα χειρότερα πως η παράσταση είχε καταφέρει να εξοβελίσει τη Λυσιστράτη από την ίδια της την κωμωδία.

Γιατί είναι καιρός να αποκαλύψω πως το έργο που είδαμε στην Επίδαυρο ήταν στην πραγματικότητα μια ενθυλάκωση της «Λυσιστράτης» σε κάποια άλλη υπόθεση: Η δεύτερη αυτή αφορούσε έναν θίασο που αγωνίζεται να ανεβάσει το έργο του αρχαίου κωμικού, καθώς συνεχείς καβγάδες μεταξύ ηθοποιών και σκηνοθέτη, ηθοποιών μεταξύ τους, μέχρι και των ηθοποιών και του... ρόλου τους, διακόπτουν κάθε τόσο τη ροή και φέρνουν στην επιφάνεια απόκρυφα παρασκήνια της παραγωγής. Κάτι σαν το «Σώσε» μεταφερμένο στην Επίδαυρο, πλασαρισμένο με τη φόρμα μεταμοντέρνας κωμωδίας.

Ετσι, ο τα πάντα ορών «σκηνοθέτης» της εν λόγω παράστασης (ο ίδιος ο Οδυσσέας Παπασπηλιώπουλος) αποκτά τακτικό και ουσιαστικό ρόλο παρέμβασης στα τεκταινόμενα, καθώς αγωνίζεται να συγκρατήσει τους ηθοποιούς και να τους βάλει σε τάξη, την ώρα που αυτοί επιδίδονται από τη μεριά τους σε αυτοσχεδιασμούς, καλλιτεχνικές ακροβασίες, ενδοθιασαρχικούς ανταγωνισμούς κ.λπ.

Με όλα αυτά ό,τι ξεκινάει σαν μια παράσταση με καλλιτεχνικές ανησυχίες και όψη ιδιαζόντως τολμηρή (θα αναφερθώ σε αυτή παρακάτω), εκτρέπεται τελικώς στην μπαλαφάρα. Δεν είναι δική μου τοποθέτηση αυτό, σημειώνω. Είναι δραματουργική οδηγία. Δεν έχω πει ακόμα τη γνώμη μου, την παράσταση περιγράφω...

Προς τι όμως όλο αυτό; Θέλει ψάξιμο. Ασφαλώς και δεν έχει άμεση σχέση, δεν μπορεί να έχει σχέση, με τον Αριστοφάνη ή τη «Λυσιστράτη». Μπορώ άλλωστε να φανταστώ το ίδιο εύρημα να συμβαίνει οριζοντίως και καθέτως στην όποια κωμωδία του Αριστοφάνη, αλλά και στο όποιο έργο τού οποιουδήποτε συγγραφέα. Δοκιμάστε κι εσείς. Βάλτε με το μυαλό σας όποιο έργο θέλετε και χρησιμοποιήστε το ίδιο κόλπο: Ενας θίασος ξεκινάει να το παίζει, μέχρις ότου καβγάδες και τερτίπια διαλύουν την παράσταση... Τι σημασία έχει λοιπόν το έργο; Μπροστά στα ευφάνταστα κόλπα υπερταλαντούχων ηθοποιών, στο γέλιο που χαρίζει μια έστω σκηνή ζωντανού «ξεμπουρλέματος» μεταξύ θεατρίνων, ποιος τέλος πάντων θυμάται τι έργο έβλεπε;... Κι αν το ίδιο εύρημα χρησιμοποίησε πρόσφατα ο Μαυρίκιος, στο Εθνικό, ήταν για τον Πιραντέλο και το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε»! Εκεί το εύρημα ήταν αληθινά ουσιώδες, δραματολογικά καίριο. Και όσο για τον αιφνιδιασμό του όλου πράγματος... θυμίζω πως την πρώτη φάρσα στο κοινό της Επιδαύρου τη σκάρωσε κάποτε ο Κακλέας στη δική του «Λυσιστράτη»...

Δεν έχει λοιπόν σχέση με τη «Λυσιστράτη». Κι είναι κρίμα. Γιατί η αρχική ιδέα, που ακόμα διαφαίνεται στο βάθος, του Παπασπηλιόπουλου θα είχε αληθινό ενδιαφέρον. Αυτές οι τεράστιες, εξπρεσιονιστικές μάσκες-προσωπεία που φορούσαν τα πρόσωπα της κωμωδίας... ο τρόπος που μέσω αυτών επιβαλλόταν στο κάθε πρόσωπο ένα διαρκές «γκέστους», καθώς η κωμωδία διοχετευόταν σε όλο το σώμα και ο λόγος αποκτούσε απτή σωματικότητα... Ο Αριστοφάνης φερμένος στο πεδίο της διαλεκτικής και με τον τρόπο του Μπρεχτ... Ή η ίδια η Λυσιστράτη της Βίκυς Σταυροπούλου, να κουβαλάει την εσθήτα της ελληνικής κωμικής λαϊκής παράδοσης, σαν μια «γυναίκα της διπλανής πόρτας» που κεντάει τον πόνο και την αλήθεια της πάνω στη χαρισματική σχέση της με το κοινό... Και, και, και... Η Λαμπιτώ της Βίκυς Βολιώτη, η Καλονίκη της Στεφανίας Γουλιώτη. Το κωμικό περίσσευμα του Γιάννη Κότσιφα, του Στέλιου Ιακωβίδη, της Δάφνης Δαυίδ, μα και όλων των υπολοίπων ανεξαιρέτως... Τα όμορφα κοστούμια του Αγγελου Μέντη... Το περίεργο σκηνικό της Ολγας Μπρούμα, ένα κόσμος γεμάτος κρατήρες από βομβαρδισμό ή μήπως το σώμα μιας πόλης γεμάτης με τα έλκη του λοιμού;.... Η τόλμη να διαβάσεις τη σκηνή της Μυρρίνης (Αγορίτσα Οικονόμου) και του Κινησία (Νίκος Ψαρράς) «κόντρα», να της προσδώσεις ανθρωπιά και γιατί όχι; - τον πνιγμό του αχνού έρωτα...

Μα τι τα λέω τώρα αυτά;... Πράγματα που η παράσταση αφού πρώτα προτείνει, στη συνέχεια αναιρεί, αν όχι διαλύει για χάρη της αυτο-υπονόμευσης... Να μου συγχωρεθεί που από επαγγελματική διαστροφή συνεχίζω να βλέπω κάτω από το πέπλο του εύκολου γέλιου, ιδέες και κινήματα μιας ανάγνωσης πολύ πιο σοβαρής από εκείνης του «θιάσου που τσακώνεται μπροστά μας». Και που ακόμη διαισθάνομαι πίσω από τον φόβο του κοινού ένα νεύμα πρωτοπορίας, μια συλλογιστική που αν είχε ολοκληρωθεί θα μιλούσαμε τώρα σε διαφορετική βάση.

Και κάτι ακόμα. Αυτά τα καμώματα (που μεταξύ άλλων κρατούν πολύ κι είναι και άκομψα για όσους ξένους θεατές μένουν χωρίς την υποστήριξη υπότιτλων κατά τη διάρκειά τους), μόνο «ανυπόκριτα» δεν είναι -αντιθέτως είναι κατάστικτα με στερεότυπα, κλισέ και δανεισμένες ατάκες. Πιστέψτε με, οι επαγγελματίες του επιπέδου του Εθνικού δεν συμπεριφέρονται έτσι στις πρόβες τους. Κι όμως να που αυτοί αναπαράγουν άθελα τους στερεότυπα ενός «τρελάρα», «αλαφρού», χωμένου στο ταμπεραμέντο και την ίντριγκά του, θεατρίνου. Κι αυτό καταμεσής του χώρου που εργάστηκε όσο κανείς για να αποκτήσουν οι ηθοποιοί στην Ελλάδα πρόσωπο, αποστολή και κύρος.

Ασφαλώς και δεν έγινε αυτό επίτηδες, κάθε άλλο. Αλλού προσωπικά καταλήγω. Πως αυτή η «Λυσιστράτη» ξεκίνησε και βάδισε σε ένα νόημα που δεν συνδέεται εξαρχής με το έργο, τον Αριστοφάνη και την παράδοσή του, με το Εθνικό ή την Επίδαυρο... Θέλησε να θυμηθεί και να θυμίσει σε όλους κάτι άλλο, στις μέρες μας πολύτιμο: το ίδιο το θέατρο και τη χαρά του. Το θέατρο που όχι μόνο δεν φορά προσωπεία, αλλά αντιθέτως τα βγάζει από τους ανθρώπους. Που δεν αντιβαίνει στα όρια των αποστάσεων, αλλά τηρώντας τα μπορεί να μας φέρει ακόμη κοντά, ουσιαστικά κι αληθινά. Κυρίως το θέατρο που δίνει κουράγιο και ελπίδα, γιατί το ίδιο μιλάει σαν ένας άνθρωπος σε κάποιον διπλανό και γνωστό του, γεννώντας του ειρήνη και συμφιλίωση. Γι’ αυτό η παράσταση του Εθνικού τελειώνει με την απόθεση και της πιο αθέατης μάσκας: Της μάσκας του «ηθοποιού» προς το κοινό του.

Μόνο έτσι η «Λυσιστράτη» ξαναμπαίνει, με όλες τις εκτροπές της, σε ένα δρόμο κατανόησης. Ακόμα και αν δεν μπορεί πια να θεωρηθεί απόδοση της ωραίας μετάφρασης του Σωτήρη Κακίση, παραμένει μια δήλωση του θεάτρου και κατάφασή του. Οπως την έχουμε σήμερα ανάγκη κι από τις δυο μεριές σκηνής και ορχήστρας, θεατές όλοι του ίδιου πολέμου.

Ας μοιραστώ λοιπόν κι εγώ με τους υπόλοιπους το κέρασμα αυτής της χαράς. Ακόμα και αν δεν μπορώ παρά να αισθανθώ προς χάσαμε εδώ μια ευκαιρία για κάτι άλλο, πολύ μεγαλύτερο.

ΘΕΑΤΡΟ
«Πέρσες» με εξαιρετικό επιτελείο ηθοποιών
Εστω και καθυστερημένα, με όλες τις δέουσες προφυλάξεις και αναστολές, αξιωθήκαμε και φέτος να επισκεφτούμε την Επίδαυρο. Οι «Πέρσες» του Εθνικού ήταν η πρώτη από τις δύο παραγωγές της κρατικής σκηνής, μία από...
«Πέρσες» με εξαιρετικό επιτελείο ηθοποιών
ΘΕΑΤΡΟ
Πόσο επικίνδυνο είναι το κλασικό θέατρο;
Ενα ανέβασμα κλασικού έργου εν μέσω πανδημίας μπορεί να ακολουθήσει συντεταγμένες προστασίας του θιάσου και των θεατών, χωρίς να το προδίδει, υιοθετώντας πρακτικές από παλαιότερες αναβιώσεις του.
Πόσο επικίνδυνο είναι το κλασικό θέατρο;
ΘΕΑΤΡΟ
Δίχασε ο «Οιδίποδας» του Μπομπ Γουίλσον
Αναψαν τα αίματα καταπώς φαίνεται στην Επίδαυρο ήδη στο ξεκίνημά της (έπονται κι άλλα στη συνέχεια…), με τον διαφανή, αποσπασματικό, πολύγλωσσο όσο και αινιγματικό «Οιδίποδα» διά χειρός Μπομπ Γουίλσον να...
Δίχασε ο «Οιδίποδας» του Μπομπ Γουίλσον
ΘΕΑΤΡΟ
Αρχαίο δράμα σε οπερατικό σκηνικό
Το πρόγραμμα του Φεστιβάλ ολοκληρώθηκε με την παρουσίαση από το Ινστιτούτο Αρχαίου Δράματος του Φεστιβάλ Συρακουσών της τελευταίας διδασκαλίας του Γιάννη Κόκκου στον «Οιδίποδα επί Κολωνώ». Πρόκειται για...
Αρχαίο δράμα σε οπερατικό σκηνικό
ΘΕΑΤΡΟ
Παράσταση τίμια αλλά χωρίς έμπνευση
Ο Γ. Αναστασάκης ανέβασε τον «Ορέστη» του Ευριπίδη, που τινάζει στον αέρα κάθε κανόνα τραγικής «κανονικότητας», χωρίς να έχει να προβάλει κάποια δική του ισχυρή ερμηνεία, αφήνοντας τους θεατές να βγάλουν τα...
Παράσταση τίμια αλλά χωρίς έμπνευση
ΘΕΑΤΡΟ
Συζυγικό κρεβάτι πάνω σε κρατήρα
Το Θέατρο Τέχνης επιστρέφει «θριαμβευτικά» στην Επίδαυρο, όπως δείχνει και η προσέλευση του κοινού, μετά από επτά χρόνια. Η Μαρία Ναυπλιώτου και ο Χάρης Φραγκούλης κρατάνε το γεμάτο κοίλον για δύο ώρες χωρίς...
Συζυγικό κρεβάτι πάνω σε κρατήρα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας