Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενας ελληνικότατος «Αμερικάνος»

Θανάσης Σαράντος

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενας ελληνικότατος «Αμερικάνος»

  • A-
  • A+
Σκηνοθετεί και ερμηνεύει το διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, σε μια παράσταση που έχουν παρακολουθήσει ώς τώρα πάνω από πενήντα χιλιάδες θεατές και συνεχίζει για 10η σεζόν στην Αθήνα και την περιφέρεια.

«Ἀντικρὺ τῆς ὑέλου τοῦ μικροῦ παραθύρου, τοῦ ἔχοντος τὸ ἓν παραθυρόφυλλον ἀνοικτόν, ἦτο ἡ ἑστία, μὲ ἀσθενὲς πῦρ καῖον, μὲ ἕνα δαυλὸν σπινθηρίζοντα, μὲ τὸ κανδήλι ἀνημμένον πρὸ τῶν ἱερῶν εἰκόνων ἐκεῖ ὑψηλά. Παρὰ τὴν ἑστίαν ἐκάθητο γυνή τις, νέα ἀκόμη, ὡς ἐφαίνετο, στηρίζουσα τὴν κεφαλήν της ἐπὶ τῆς χειρός, συλλογισμένη, θλιμμένη».

Ζωντάνεψε για πρώτη φορά επί σκηνής τον Δεκέμβριο του 2009 και από τότε παίζεται με επιτυχία ώς σήμερα. Ο «Αμερικάνος» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, μια παράσταση της εταιρείας Θεάτρου «Ηθικόν Ακμαιότατον» σε σκηνοθεσία και ερμηνεία του Θανάση Σαράντου, περιοδεύει τώρα σε πόλεις της Ελλάδας με πρώτο σταθμό το Μαλλιαροπούλειο Δημοτικό Θέατρο Τρίπολης.

Μια ιστορία αγάπης και ξενιτιάς για έναν ηθοποιό κι έναν μουσικό. Ο Θανάσης Σαράντος ως αφηγητής του διηγήματος κρυφοκοιτάζει τη δράση και μεταμορφώνεται σε όλα τα πρόσωπα που ζωντανεύει η αφήγησή του, ενώ ο Κωνσταντίνος Ευαγγελίδης τον ακολουθεί μουσικά με ήχους τους οποίους δημιουργεί μια ιδιαίτερη χρήση του πιάνου που παίζεται και ως σαντούρι.

Ο ήρωας είναι «ξένος μέσα στον κόσμο του». Ο «Αμερικάνος» είναι o Τζον Στόθισον, Ελληνας μετανάστης που ύστερα από 25 χρόνια επιστρέφει στο νησί του και δεν τον αναγνωρίζει κανείς. Περιπλανάται μόνος στην αποβάθρα του λιμανιού, τριγυρνά στα δρομάκια της μικρής του γειτονιάς, στα ερείπια του πατρικού σπιτιού. Μόνη ελπίδα είναι ο έρωτας που άφησε φεύγοντας. Αραγε η αγαπημένη του τον περιμένει ακόμα;

Τα έργα του Παπαδιαμάντη μάς δίνουν ένα λυτρωτικό αίσθημα παρηγοριάς. Είναι το ήθος που αποπνέουν η σκέψη και η γραφή του, η θαυμαστή γλώσσα, η παπαδιαμαντική θρησκευτικότητα; Είναι η ατμόσφαιρα αναπόλησης, νοσταλγίας που νιώθουμε για κάτι που είχαμε και χάσαμε;

«Ο Παπαδιαμάντης εξακολουθεί να μας ελκύει για όλα αυτά», λέει ο Θανάσης Σαράντος. «Στο συγκεκριμένο διήγημα εστιάζει στον Ελληνα που νιώθοντας ξένος ακόμα και στον τόπο του, επιμένει ν' αναζητά τις ρίζες του. Αυτός, νομίζω, είναι και ο βασικός λόγος της επιτυχίας της συγκεκριμένης παράστασης. Ο συγγραφέας μιλά με τρυφερότητα για τον κάθε απλό άνθρωπο που αδυνατεί να ενταχθεί στην ίδια του την πατρίδα. Κι όλα αυτά με την υπέροχη παπαδιαμαντική γλώσσα που αποπνέει ένα εντελώς διαφορετικό ήθος. Αυτό καθιστά τον λόγο του απόλυτα διαχρονικό σε σχέση μ’ όλα αυτά που βιώνουμε σήμερα».

• Μπορεί να συναντηθεί η γλώσσα του Παπαδιαμάντη με την κωδικοποιημένη γλώσσα, την αργκό της τεχνολογίας που μιλούν οι νέοι σήμερα;

Κι όμως ύστερα από 480 και πλέον παραστάσεις το κοινό έχει κατά κάποιο τρόπο μεταλλαχθεί με την προσέλευση όλο και νεότερων θεατών. Υπάρχει ίσως μια περιέργεια των νέων να βιώσουν την ανθρώπινη παπαδιαμαντική ιστορία του «Αμερικάνου» και ο Σκιαθίτης συγγραφέας καταφέρνει υπογείως να συγκινεί έστω και αν δεν γίνεται πλήρως κατανοητός, καθώς γλώσσα σημαίνει και πατρίδα που τώρα κινδυνεύει να χαθεί, αίσθημα υπαρκτό για τους περισσότερους παρ' όλο που δεν ομολογείται. Είναι πραγματικά παρήγορο σε εποχές νέας «αγραμματοσύνης» όπου τα greeklish κυριαρχούν ανάμεσα στα σκόρπια ελληνικά του πληκτρολογίου ανορθόγραφα συχνά ακόμα και στις πιο απλές προτάσεις.

• Πώς συνδιαλέγεται το διήγημα με τους σύγχρονους «Αμερικάνους», τους μετανάστες της δικής μας παγκοσμιοποιημένης εποχής;

Το συγκεκριμένο διήγημα μπορεί να θεωρηθεί ίσως το απόλυτο νεοελληνικό διήγημα του νόστου. Και πόσο επίκαιρος γίνεται ο εκστατικός του λόγος σε μια εποχή που η Ελλάδα μοιάζει να απομακρύνεται από τη γλώσσα, τον πολιτισμό, το πεπρωμένο της. Γιατί το πεπρωμένο της Ελλάδας είναι να είναι μια πνευματική χώρα, τώρα περισσότερο παρά ποτέ ο Παπαδιαμάντης μάς είναι πολύτιμος με την ασκητική μοναξιά του, αυτήν που τολμά ν' ανυψώνει τον άνθρωπο σε ό,τι μπορεί να θεωρείται θείο. Στην παγκοσμιοποιημένη εποχή της μεγάλης «άλωσης» όπου το χρήμα είναι η υπέρτατη αξία, ο Σκιαθίτης συγγραφέας δίνει ένα βροντερό χαστούκι σε εκείνους που κατάντησαν το χρήμα θρησκεία.

Ο ήρωας επιστρέφει αποκαταστημένος και λυτρώνεται μόνο αφού βρίσκει τον χαμένο του έρωτα ως άλλος Οδυσσέας. Μια λύτρωση που δίνει και ο βίος του ίδιου του Παπαδιαμάντη, μόνου, πιστού στην τέχνη του, αδιάφορου για τα χρήματα και την κοινωνική ένταξη. Εγραφε σχεδόν ρακένδυτος τα αριστουργηματικά του διηγήματα σε λαδόκολλες από μπακαλοταβέρνες. Αυτός ο αληθινός τεχνίτης ποιητικής γλώσσας εξακολουθεί να μας διεγείρει και να μας γοητεύει εκατό και πλέον χρόνια από τον θάνατό του.

• Φαντάζομαι πως η αποδοχή του κοινού συντηρεί την παράσταση ζωντανή στη σκηνή μια ολόκληρη δεκαετία.

Παραμένω κι εγώ έκπληκτος με τη δίψα του κοινού για αληθινά κείμενα, παραστάσεις αληθινές, κυρίως σε εποχές μεγάλης παραφροσύνης και συνδιαλλαγής. Στον τόπο μας η τέχνη κατάντησε πρώτης τάξεως «ατομική βόμβα» για κάθε έννοια ξεπουλήματος με άλλοθι κλασικά κείμενα μεγάλων συγγραφέων που αντιμετωπίζονται σαν υλικά κατεδαφίσεως. Αν ρωτάτε πόσο ήταν επιλογή της ομάδας μας η μακρόχρονη παρουσίαση του «Αμερικάνου» σχεδόν αποκλειστικά και κάθε χρόνο, καλύτερα απευθυνθείτε στους τέως και νυν διευθυντές των Κρατικών Θεάτρων και του Ελληνικού Φεστιβάλ που έχουν απορρίψει είκοσι πέντε προτάσεις μας χωρίς καν αιτιολογημένη απάντηση. Εμείς συνεχίζουμε, το επόμενο σχέδιο είναι η παρουσίαση του «Αμερικάνου» στην ομογένεια. Ευελπιστώ πως θα το καταφέρουμε.


INFO: Μαλλιαροπούλειο Δημοτικό Θέατρο Τρίπολης (πλατεία Πετρινού). «Ο Αμερικάνος» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη. Σκηνοθεσία-Ερμηνεία-Φωτισμοί: Θανάσης Σαράντος. Μουσική σύνθεση: Λάμπρος Πηγούνης. Μουσικός επί σκηνής: Κωνσταντίνος Ευαγγελίδης. Σκηνική επιμέλεια: Λίνα Μότσιου. Σάββατο 8 Φεβρουαρίου 21.00, Κυριακή 9 Φεβρουαρίου 18.00 και 20.00

ΘΕΑΤΡΟ
«Στους ρόλους θέλω να παραμονεύει η έκπληξη»
Η πρωτα­γωνίστρια του θεάτρου Αττις θα κάνει «Εξοδο» στις 18 Ιουλίου, στους Δελφούς, κοντά στον ναό του Απόλλωνα, λίγο πριν πέσει ο ήλιος. Σε μια σκηνική σύνθεση μονολόγων από τις τραγωδίες «Μήδεια»,...
«Στους ρόλους θέλω να παραμονεύει η έκπληξη»
ΘΕΑΤΡΟ
«Εχουμε ανάγκη όχι από βιομηχανία τουρισμού αλλά χασομεριού»
Ποιος δεν θέλει ν’ ακούσει τον Βασίλη Παπαβασιλείου να φιλοσοφεί περιπατώντας ανάμεσα στις αρχαιότητες και τους πορτοκαλεώνες της Επιδαύρου, να ανατρέχει στην ιστορία τριών κρίσιμων προχριστιανικών αιώνων;
«Εχουμε ανάγκη όχι από βιομηχανία τουρισμού αλλά χασομεριού»
ΘΕΑΤΡΟ
«Η πολιτεία να μας στηρίξει αποφασιστικά και ουσιαστικά»
Η καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης, Μαριάννα Κάλμπαρη, μιλάει για τη ζημιά που προκάλεσαν η πανδημία και τα υποχρεωτικά μέτρα περιορισμού στο θέατρο.
«Η πολιτεία να μας στηρίξει αποφασιστικά και ουσιαστικά»
ΘΕΑΤΡΟ
«Το κοινό θα επιστρέψει διψασμένο στις αίθουσες»
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος αξιοποιεί μέσω του διαδικτύου το καταπληκτικό αρχείο του οργανισμού, στρέφει την προσοχή του στις καλοκαιρινές παραστάσεις «Ορνιθες» και «Γκόλφω»...
«Το κοινό θα επιστρέψει διψασμένο στις αίθουσες»
ΘΕΑΤΡΟ
Μια ονειρική παράσταση για τη μητρότητα
Σκηνοθετεί την «Πτέρυγα» στο θέατρο Χώρος, μια παράσταση ξεχωριστή, γεμάτη συγκίνηση και χιούμορ, με αφορμή ένα προσωπικό βίωμα: την εμπειρία της κύησής της στη διάρκεια μιας δύσκολης, παρατεταμένης...
Μια ονειρική παράσταση για τη μητρότητα
ΘΕΑΤΡΟ
Οταν πέφτει... «Το βρακί»
Η Μαριλίτα Λαμπροπούλου σκηνοθετεί στο θέατρο Skrow το έργο του Γερμανού συγγραφέα Καρλ Στέρνχαϊμ που με ιδιότυπα κωμική γλώσσα σατιρίζει την υποκρισία της ανερχόμενης μεσαίας τάξης, προαναγγέλλοντας το...
Οταν πέφτει... «Το βρακί»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας