Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Συγκινητικό ταξίδι με ζωντανές μνήμες
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Συγκινητικό ταξίδι με ζωντανές μνήμες

  • A-
  • A+
Η παράσταση της Κατερίνας Ευαγγελάτου είναι μια πρόταση σεβαστική κυρίως στο «πνεύμα» του χώρου και στο «ύφος» του κειμένου του Σέξπιρ. Καταφέρνει να συνδέσει το μοντέρνο με τις ρίζες του, προβάλλοντας βιντεοσκοπημένες σκηνές του έργου από το ιστορικό ανέβασμα του 1991 από τον πατέρα της.

Νιώθω περίεργα που αναφέρω ξανά αυτόν τον χώρο στη στήλη μου. Δεν ήταν απλώς μια σκηνή θεάτρου. Επρόκειτο για έναν από τους πιο εμβληματικούς τόπους του μεταπολιτευτικού θεάτρου μας, συνδεδεμένο άμεσα με το έργο δύο κορυφαίων συντελεστών του. Εκεί μέσα εδραιώθηκε η μεγάλη ερευνητική πορεία του σκηνοθέτη και δασκάλου Σπύρου Ευαγγελάτου και της Λήδας Τασοπούλου.

Ακόμα περισσότερο, εκεί πέτυχαν να διαποτίσουν με τη δική τους καλλιτεχνική δημιουργία το κριτήριο του μεγάλου κοινού, ώστε το Αμφι-Θέατρο να γίνει, πέρα από σημείο αναφοράς, για τη συνείδηση πολλών ανεπίσημο μνημείο του σύγχρονου πολιτισμού. Κι αυτός είναι ο λόγος που διέκρινα αρκετούς να περνούν την πλαϊνή είσοδο του επαναλειτουργούντος χώρου με την αίσθηση μιας επιμνημόσυνης δέησης.

«Αμλετ» - Αμφι-Θέατρο Σπύρου Α. Ευαγγελάτου

Καλό είναι η προσέγγισή μας στον «Αμλετ» της Κατερίνας Ευαγγελάτου να ξεκινήσει από αυτή τη διαπίστωση. Πως το θέατρο της Πλάκας ήταν ο μόνος χώρος που μπορούσε να στεγάσει το ρίγος της. Η διδασκαλία της ξεκινά από τη συγκίνηση μιας νέας που γυρνάει σπίτι μετά από ταξίδι για να βρει στα χαλάσματα τις ζωντανές της μνήμες.

Επακόλουθα πρόκειται για μια πρόταση σεβαστική κυρίως στο «πνεύμα» του Αμφι-Θεάτρου και στο «ύφος» του - εκπορευόμενη από το πνεύμα, όχι μόνο το γράμμα ενός κλασικού κειμένου, επιχειρώντας να συνδέσει το μοντέρνο με τις ρίζες του. Ο σημερινός «Αμλετ» της Ευαγγελάτου ακολουθεί τον τριαντάχρονο «Αμλετ» του πατέρα Ευαγγελάτου στην επιταγή του: κλασικό ρεπερτόριο με σύγχρονη, στοχαστική ματιά.

Ιδού η πιο ασφαλής πορεία για να παρουσιάσεις τον μισό πρίγκιπα του Σέξπιρ… Ο άλλος μισός όμως ζητάει από εσένα κάτι μεγαλύτερο. Ζητάει εσένα. Ας μην ξεχνάμε, ο Αμλετ ήταν κι αυτός ο γιος ενός Αμλετ. Οπως η «κόρη», προχωρά στον ίδιο με εκείνον χώρο, στα ίδια σανίδια, στο ίδιο βασίλειο, για να αποδείξει πως ο ηρωισμός κάποτε απαιτεί τη δική μας διαφάνεια.

Βρισκόμαστε λοιπόν στην καρδιά του «Αμλετ», όπου θέατρο και κόσμος γίνονται αντικριστοί καθρέφτες. Ο «Αμλετ» της Πλάκας έχει ένα φανερό μέρος που προβάλλεται στον έναν από αυτούς: τους καλοδιδαγμένους ηθοποιούς, τον σωστό ρυθμό, την άρτια τεχνική και επιμέλεια της όψης (σκηνικό της Θάλειας Μέλισσα, κοστούμια της Βασιλικής Σύρμα, κίνηση της Πατρίσιας Απέργη). Ως προς αυτά η Ευαγγελάτου διαθέτει ακόμα ένα αβαντάζ ανάμεσα στα άλλα: πρέπει να είναι η μόνη σκηνοθέτρια που έχει διδάξει το πρόπλασμα του «Αμλετ», την «Ισπανική Τραγωδία» του Κιντ (με τον τίτλο «Εκδίκηση»). Τι κι αν εκείνη η «Τραγωδία» ξεπερνά τον «Αμλετ» σε ένταση, φρίκη, πιθανόν ακόμη και σε θεατρικότητα; Ο «Αμλετ» του Σέξπιρ είναι έργο απείρως σπουδαιότερο από αυτήν κι αυτό όχι γιατί χτίστηκε από πάνω, αλλά γιατί σκάφτηκε από κάτω της. Η σκηνή του δικού του κόσμου έχει εκτός από σκηνή και «υποσκήνιο», έναν χώρο που κρύβει τη γυμνή αλήθεια του θεάτρου και του κόσμου, τον μηχανισμό που καταπίνει ανθρώπους, ρόλους και ηθοποιούς, και γεννάει στη θέση τους μνήμες.

Αυτό είναι που καθορίζει την ερμηνεία του Οδυσσέα Παπασπηλιόπουλου. Ασφαλώς και της λείπει η σαφήνεια. Ετσι κι αλλιώς τον Αμλετ τον βλέπουμε ρημαγμένο από τις μέσα του αντιφάσεις, κι αν πραγματικά υπάρχει κάτι μεγαλειώδες σε αυτόν, είναι η αποσπασματικότητά του. Κομμάτια και θρύψαλα ενός προσώπου, σκηνές μιας περιπέτειας που δεν μπορούν ποτέ να βγάλουν ακέραιο νόημα. Κάποτε ο Αμλετ του Παπασπηλιόπουλου είναι κατατονικός, κάποτε φτάνει στη μανία. Αλλοτε μοιάζει ευαίσθητος, συχνά φανερώνεται ενοχλητικά εγωιστής. Πιστός και άπιστος, υπερκινητικός και ληθαργικός, συμπαθητικός όσο και απωθητικός, ιδανικός κι ανάξιος εκφραστής του στέμματος και της πατρικής εντολής για εκδίκηση. Πάντως ο πλέον κατάλληλος για να τσαλακώσει την τάξη της σήψης και της αδράνειας - αν όχι για να χτίσει κάτι άλλο, έτσι απλώς, για να προκαλέσει φασαρία.

Να λοιπόν ο Αμλετ του Αμφι-Θεάτρου. Μέσα από συνεχή κατ, σαν κινηματογραφικές εικόνες που η μια αντιφάσκει στην προηγούμενη. Και είναι ασφαλώς θαυμαστό το πώς καταφέρνει ο ηθοποιός να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις μιας διδασκαλίας που ζητάει από αυτόν τη μια να βρίσκεται ξαπλωμένος στην καρέκλα και σε δέκατα δευτερολέπτου να τον ανακαλύπτουμε στην άλλη άκρη της σκηνής, να διευθύνει την επόμενη πράξη εκδίκησης.

Ωστόσο η κρίση για τον πρωταγωνιστή κατ’ ανάγκην επικεντρώνεται στις γνώριμες σκηνές του ρόλου. Και είναι αλήθεια πως ο Παπασπηλιόπουλος σε αυτές ακριβώς, τις «μεγάλες σκηνές», είναι σπουδαίος. Στον συναρπαστικό και ακριβή λόγο του «Να ζει κανείς...», στην ξέφρενη εσωτερική πάλη του «Να πας στο μοναστήρι», στις οδηγίες προς τους ηθοποιούς, στον υπαρξιακό σπαραγμό μπροστά στο κρανίο του Γιόρικ… Οσο γεμίζει ο Αμλετ του από τον θάνατο και όσο φθείρεται σε παλιά θέατρα, άλλο τόσο γεμίζει με εκείνο το σκοτεινό φως που ούτε πάθος είναι, ούτε τρέλα. Κάτι μυστικό και γνώριμο θα αναζητούμε στα λόγια του έκτοτε.

Καθώς ο Αμλετ ξηλώνει το θέατρο του κόσμου, ξηλώνει και τα ψέματά του. Ο Κλαύδιος του Νίκου Ψαρρά είναι ένας κομψευόμενος βασιλιάς που ζει την κλεμμένη επιτυχία του με την ευάλωτη Γερτρούδη της Αννας Μάσχα. Ο Πολώνιος είναι ένας μάλλον συμπαθητικός αυλικός, γεμάτος επινοητικότητα και πατρική στοργή. Με εφηβική αφέλεια δίδεται η Οφηλία της Αμαλίας Νίνου. Η αποκαλυπτική γύμνια της στη σκηνή της τρέλας (για την οποία αξίζουν έπαινοι στην ηθοποιό) λειτουργεί σαν στοιχείο σοκαρίσματος στο κοινό. Επαρκείς οι Οράτιος του Μιχάλη Μιχαλακίδη και Λαέρτης του Κυριάκου Σαλή. Γεμάτος παιγνιώδη διάθεση ο Γιάννης Κότσιφας, αποδίδει τον Ηθοποιό και Νεκροθάφτη (τα ντουμπλαρίσματα στον Σέξπιρ δεν είναι ποτέ αθώα: εδώ κάτι υποδηλώνει το πλησίασμα των δύο ρόλων). Θαυμάσιο δίδυμο, ζωγραφισμένο με αδρές πινελιές, οι Ρόζενκραντζ του Κλέαρχου Παπαγεωργίου και Γκίλντενστερν του Βασίλη Μπούτσικου. Στον ρόλο του Φαντάσματος εμφανίζεται ο Γιάννης Φέρτης, κι αληθινά, η παρουσία του μας δίνει το δικαίωμα να μιλούμε για βίντεο-αρτ.

Κρατάω όμως ξέχωρα την τελευταία σκηνή της παράστασης. Οταν, ξαφνικά, η παράσταση αποφασίζει να μεταγλωττίσει ζωντανά το μαγνητοσκοπημένο απόσπασμα της ξιφομαχίας από την ιστορική παράσταση του Αμφιθεάτρου στα 1991. Είναι η παλιά παράσταση που άνοιξε και την αυλαία, στην αρχή, που είδαμε τους ηθοποιούς της να υποκλίνονται στο τότε κοινό – ανάμεσά τους, να και ο σκηνοθέτης-πατέρας.

Χωρίς αυτή τη σκηνή ο «Αμλετ» δεν θα ήταν ίδιος. Δεν λέω∙ και τότε θα είχαμε μια επιτυχημένη πρόταση, μελετημένη στον τόπο και σκοπό του εγχειρήματος. Μα είναι η σκηνή αυτή του ενδοπαραστασιακού σχόλιου που ανεβάζει στη σκηνή την ίδια τη σκηνοθέτρια σαν Αμλετ.

Μα τι κάνουμε όλοι μπροστά στο βίντεο της παλιάς παράστασης; Αποτίνουμε σιωπηρό φόρο τιμής; Νοσταλγούμε το «αληθινό, παλιό θέατρο»; Ή, πάλι, παραδεχόμαστε πως σε ένα ξεχαρβαλωμένο θέατρο σαν το δικό μας, η σκηνή της ξιφομαχίας δεν μπορεί πια να αποδοθεί πειστικά;… Ο καθείς ας αποκομίσει ό,τι πιστεύει... Εγώ πάλι βλέπω το ένα θέατρο να εκβάλλει στο άλλο και τα δύο να ψιθυρίζουν ενωμένα αυτό: «Δείτε τον νέο αυτόν ηθοποιό, κινητικό και δραστήριο να ξιφουλκεί όλο νιάτα! Μα ο ίδιος δεν είναι που ερμηνεύει σήμερα το φάντασμα, με ακμαία ακόμα τη διατρητική γοητεία του; Πώς ξαφνικά οι πεθαμένοι ζουν δίπλα στους ζωντανούς σε κοινό χώρο! Και πόσο θνητά και μάταια μοιάζουν όλα πέρα από τη διήγησή τους…».

Για όλα αυτά τα άλλα, «σιωπή».

ΘΕΑΤΡΟ
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
Σήμερα δεν μπορούμε να φανταστούμε τον κόσμο μας χωρίς έστω μία θεατρική εκδήλωση, ιστορικά όμως και για το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη μας το θέατρο και οι θιασώτες του αντιμετωπίστηκαν αρνητικά.
Συνοδοιπόροι και συνωμότες της ίδιας τέχνης
ΘΕΑΤΡΟ
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
Το έργο της Ξένιας Καλογεροπούλου, από τα σημαντικότερα της θεατρικής λογοτεχνίας μας, με την έξοχη ματιά του Θωμά Μοσχόπουλου και της Σοφίας Πάσχου, είναι μια σχεδόν επική, «στοχαστική» παράσταση, όπου τα...
Ενα «μαγικό παραμύθι» για θεατές κάθε εποχής
ΘΕΑΤΡΟ
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
Ο Γιώργος Παπαγεωργίου στήνει μια παράσταση προσθέτοντας νότες φιλμικού εξπρεσιονισμού στο εμβληματικό έργο του Τενεσί Ουίλιαμς που με «ωμό ρεαλισμό» μετέφρασε ο Αντώνης Γαλαίος. Με μια ενδιαφέρουσα υφολογική...
Διαρρηγνύοντας το κέλυφος του «αμερικανικού ονείρου»
ΘΕΑΤΡΟ
«Τρεις αδελφές» μεστές
Από τις πιο επιδραστικές φωνές του θεάτρου μας, ο Δημήτρης Καραντζάς στην τελευταία του κατάθεση πάνω στο κλασικό έργο του Αντον Τσέχοφ τοποθέτησε τολμηρά στη θέση τριών εικοσάχρονων αδελφών τρεις κορυφαίες...
«Τρεις αδελφές» μεστές
ΘΕΑΤΡΟ
Το αιδοίο «στα μούτρα μας»
Σαράντα χρόνια μετά το πρώτο ανέβασμα του έργου του Μάριου Ποντίκα, η παράσταση του Κώστα Παπακωνσταντίνου και της Αγγελικής Μαρίνου φέρνει στη σκηνή το μεγάλο πρόβλημα της σεξουαλικής βίας από τον άνδρα στη...
Το αιδοίο «στα μούτρα μας»
ΘΕΑΤΡΟ
Μιλάμε για μεγάλο γλέντι...
Η Σμαράγδα Καρύδη μεγαλουργεί, σκηνοθετώντας και ερμηνεύοντας την πολιτική σάτιρα του Ραγκαβή, γραμμένη το 1845, για τη νεόκοπη χώρα μας με τους ετερόκλητους σωτήρες, τους πρόθυμους προστάτες και τον λαό σε...
Μιλάμε για μεγάλο γλέντι...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας