Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ενα έργο για τον συνεχιζόμενο εμφύλιο στην Ελλάδα

Οι ηθοποιοί της παράστασης

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα έργο για τον συνεχιζόμενο εμφύλιο στην Ελλάδα

  • A-
  • A+
Ο Γιώργος Βέλτσος γράφει ένα πολιτικό θρίλερ, η Χρύσα Καψούλη σκηνοθετεί και οι δυο μάς μιλούν για την επανάσταση, τον εγκλεισμό, τη γλώσσα, τη δικαιοσύνη, τον χρόνο και το τυχαίο, για τη σύνδεση της σημερινής ελληνικής πραγμα­τικότητας με την Ιστορία.

Το καινούργιο θεατρικό έργο του Γιώργου Βέλτσου «Μεταγωγή» παρουσιάζεται στη σκηνή του A Small Argo full of Art, στη δεύτερη σκηνή του θεάτρου «Αργώ», σε σκηνοθεσία Χρύσας Καψούλη.

Ο Γιώργος Βέλτσος γράφει ένα πολιτικό θρίλερ, ένα έργο για τον εμφύλιο «που συνεχίζεται στην Ελλάδα», για τον «μαθητευόμενο αντάρτη». Συγγραφέας και σκηνοθέτης μιλούν γι' αυτή τη συνάντησή τους στη σκηνή με αφορμή το κείμενο. Μιλούν για την επανάσταση, τον εγκλεισμό, τη γλώσσα, τη δικαιοσύνη, τον χρόνο και το τυχαίο, για τη σύνδεση της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας με την ίδια την Ιστορία και όχι μόνο του τόπου μας.

Ο Γιώργος Βέλτσος στο πρώτο ποίημα της νέας του συλλογής με τίτλο «Κανένας εαυτός» γράφει για τον μαθητευόμενο αντάρτη: «Γνωρίζεις από μνήμης την κατηφόρα, από το γαύγισμα αγαπάς το σκύλο. Εισέρχεσαι μετά λιβανισμένος και το εκκλησίασμα αναρριγά».

«Ναι, αυτό συνοψίζει τη "Μεταγωγή" χωρίς να ξέρω τι είναι πρώτο και τι είναι δεύτερο», μας λέει ο ίδιος. «Η "Μεταγωγή" λοιπόν είναι ένα έργο για τον συνεχιζόμενο εμφύλιο στην Ελλάδα. Θα έλεγα πως προαναγγέλλει ή συνοψίζει την πρόσφατη ιστορία στο σπίτι του Ινδαρέ στο Κουκάκι.

Γραμμένο από έναν άνθρωπο που γεννήθηκε τον Δεκέμβρη του '44, που ο πατέρας του ήταν δεξιός και που η μάνα, ο πατέρας και το μωρό στο καλάθι, τότε, μετακόμισαν διασχίζοντας τα Εξάρχεια, σ' ένα ημιυπόγειο της αγγλοκρατούμενης Αθήνας από τον φόβο του πατέρα για τον ΕΛΑΣ. Ε, λοιπόν, ο μαθητευόμενος αντάρτης του ποιήματος είναι κάποιος που η ανταρσία του στράφηκε εναντίον της τάξης του και εναντίον του εαυτού του (δεν έγινα ο μεγαλοδικηγόρος ή ο πολιτικός που με προόριζε η μάνα μου). Στράφηκα, το τονίζω, και εναντίον του εαυτού μου, ώστε από τον "κανένα εαυτό" να αναδειχθεί κάποιος που θα ήταν δίκαιος.

Το ζήτημα της "Μεταγωγής" πίσω από τους ήρωες και πίσω από τα λόγια -συχνά μελοδραματικά- είναι η απόδοση δικαιοσύνης από έναν άνθρωπο που, καταφεύγοντας στα βιβλία, αναζητά τον χαμένο χρόνο και τον χαμένο χώρο: όχι το Πανεπιστήμιο αλλά το Θέατρο.

Ο άνθρωπος αυτός, ο πρωταγωνιστής, κλείνεται σε ένα σπίτι που, όπως όλα τα σπίτια, είναι φυλακή. Αυτοκτονεί, αφού προηγουμένως σκοτώσει τη γυναίκα του όπως ο Αλτουσέρ ή ο Αντρέ Γκορζ. Στο κοινό θα πει περισσότερα το βιβλίο “Μεταγωγή” που εκδίδει με φροντίδα η Αθηνά Σοκόλη. Ξέρεις ότι για μένα το έργο είναι το βιβλίο».

• Αλλά τώρα μιλάμε για το θέατρο. Κι αν υποθέσουμε ότι καταφέρνουμε να αποκωδικοποιούμε τη δυσνόητη, αποδομητική γραφή του Βέλτσου στην αρθρογραφία του, στην ποίησή του, τι γίνεται με το θέατρο; Πόσο συμβατά είναι τα κείμενά του με τη σκηνή; Πόσο εύκολο είναι να σκηνοθετείς τον Βέλτσο;

ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΕΛΤΣΟΣ: Το έχουν κάνει η Πατεράκη, ο Μαρμαρινός και ο Λεοντάρης. Αλλά, πρόσεξε, δεν ανεβαίνει ένα θεατρικό μου έργο αυτή τη φορά. Ανεβαίνω εγώ ολοκληρώνοντας τώρα, μια θεωρητική υπόθεση σ’ ένα δοκίμιό μου του 1979. Στους «Απροσδιόριστους παράγοντες» υποστήριξα τότε αυτό που τώρα ζω: τη μετωνυμική αιτιότητα, δηλαδή όταν η αιτία βρίσκεται ήδη μέσα στο αιτιατό. Οταν η ζωή γίνεται μετωνυμία, το ένα εισέρχεται μέσα στο άλλο, ο χρόνος καταλύεται και μαζί του και οι αιτιολογημένες τάχα προθέσεις. Και μην το πεις τύχη ή τυχαιότητα. Είναι μια ψυχική διεργασία που αποκτά με επίπονο (ρητορικό) τρόπο ο άνθρωπος.

ΧΡΥΣΑ ΚΑΨΟΥΛΗ: Υστερα από όσα είπε ο Βέλτσος, ό,τι μπορώ να πω είναι ότι έχω ανάγκη να βρίσκω τον εαυτό μου μέσα σε κείμενα τα οποία, εκ πρώτης όψεως, είναι δύσκολο να τα διαρρήξεις, αλλά αυτό ακριβώς είναι και το μεγάλο ενδιαφέρον: πώς θα ξεκλειδωθούν. Ετσι εισβάλλω μέσα στο κείμενο σαν τον κλέφτη που δίνει.

Γ.Β.: Μα, Χρύσα, βρήκες καμία εξώπορτα εκεί που εισέβαλες;

Χ.Κ.: Με αυτή την έννοια που το λες, συμφωνώ απολύτως μαζί σου. Ομως το κείμενό σου, ενώ φαίνεται ανοιχτό, είναι έξυπνα μανταλωμένο, πράγμα που με ιντριγκάρει στη διαδικασία. Αυτό το κείμενο μου το εμπιστεύθηκε ο Γιώργος εδώ και μισό χρόνο γνωρίζοντας ότι δεν μπαίνω στην περιπέτεια της σκηνοθεσίας, παρά μόνο αν ένα κείμενο το έχω για αρκετό καιρό στα χέρια μου, διαβάζοντάς το και ξαναδιαβάζοντάς το, έως ότου βρω τις δικές μου αντιστοιχίες. Δεν με ενδιαφέρει ποιος είναι ο συγγραφέας.

Γ.Β.: Και από ό,τι ξέρω, δεν σε ενδιαφέρει και η γνώμη μου. Γι’ αυτό και δεν εμφανίστηκα στις πρόβες. Μαθαίνω μάλιστα ότι κάνεις μια ανατροπή που δεν την είχα καν διανοηθεί.

Χ.Κ.: Η ανατροπή είναι το ίδιο το έργο! Μπορεί ο συγγραφέας να διαφωνεί μαζί μου, αλλά αποπειρώμαι κάθε φορά την επαλήθευση του κειμένου επί σκηνής. Και νομίζω ότι αυτό δικαιώνει και τον συγγραφέα και τον σκηνοθέτη και τους ηθοποιούς. Ουσιαστικά, φτιάχνω μια δική μου δραματουργία για το πώς ξεκλειδώνεται ένα έργο. Ο Γιώργος, όταν μου έδωσε το κείμενο, ήρθε σε μια πρόβα και μου είπε: «Πάρτε το κείμενο και κάνετε ό,τι θέλετε με αυτό».

Γ.Β.: Προσοχή όμως, πίσω από το «ό,τι θέλετε» κρύβεται μια ολόκληρη παιδαγωγική της επινόησης και της ευθύνης. «Αφιερώνοντας» το έργο σε κάποιον δεν περιμένω την «ιεροποίησή» του αλλά ούτε και την αποκαθήλωση. Ο άλλος αναλαμβάνει. Η έμπνευση πια ανήκει σ’ αυτόν.

Χ.Κ.: Διαβάζοντας το κείμενο είχα μια μεγάλη συγκίνηση. Διότι αυτό που με απασχολεί είναι ότι ενώ η πλοκή παραπέμπει στην ελληνική πραγματικότητα -και κυρίως από πολιτική άποψη- την ίδια στιγμή, έχει να κάνει με το ευρωπαϊκό γίγνεσθαι.

• Είναι ένα πολιτικό θρίλερ η «Μεταγωγή»;

Χ.Κ.: Στήνω ένα πολιτικό θρίλερ στο Μεταξουργείο. Οι ήρωες του έργου λοιπόν είναι βαμπίρ. Το κοινό ως ένα άλλο βαμπίρ εισβάλλει μέσα στον τόπο και βιώνει μαζί τους την Ιστορία. Οχι τις ιστορίες τους αλλά την Ιστορία. Τίθεται, νομίζω, εδώ το ζήτημα της ελευθερίας. Του καταναγκαστικού εγκλεισμού και του συνειδητού εγκλεισμού, όταν από δρώντα πρόσωπα της Ιστορίας γινόμαστε παρενθέσεις. Με δυο λόγια, φαντάσματα. Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο μέρος της «Μεταγωγής».

Δεν μετάγονται σώματα αλλά ψυχές. Εχουμε να κάνουμε με τέσσερις ψυχές, με δύο ζευγάρια που είναι ένα. Αυτό που μας είπε ο Βέλτσος στην αρχή -για να μας παραξενέψει-, κάτι για «μετωνυμική αιτιότητα», συμβαίνει στο έργο. Κι εδώ έγκειται η συμβολή μου: επιχειρώ αυτά τα τέσσερα πρόσωπα να μετουσιωθούν σε ένα ζευγάρι αλλά σε παράλληλους χρόνους, παρότι τα ιστορικά γεγονότα και οι τόποι τους (Τασκένδη, Κορυδαλλός, Πετράλωνα) παραμένουν διακριτά ορόσημα της Ιστορίας. Ας πούμε, ένα ασπρόμαυρο νουάρ στα χρόνια του Ψυχρού Πολέμου.

Εζησα στη Γερμανία πριν από την πτώση του Τείχους και κατάλαβα ότι ο διαχωρισμός παραμένει, οι ετεροτοπίες λειτουργούν, οι εγκλεισμοί γίνονται εκτός από τη φυλακή και στον καθαρό αέρα, γιατί όπως γράφει στο έργο ο Βέλτσος: «Το βραχιολάκι που σου έβγαλαν έμεινε στο κεφάλι σου». Σημειώνω ότι ο πρωταγωνιστής του έργου είναι κρατούμενος, χωρίς να διευκρινίζεται αν είναι στη φυλακή ή στο σπίτι του.

Γ.Β.: Μα δεν είμαστε όλοι ηλεκτρονικά φακελωμένοι; Κάθε φορά που ακούω για δεδομένα στα τηλέφωνα, τους το κλείνω στα μούτρα (των ρομπότ).

• Αλλά τι σημαίνει σήμερα επανάσταση για τη σκηνοθέτρια και για τον συγγραφέα;

Χ.Κ.: Το θέατρο θέτει τα ερωτήματα...

Γ.Β.: Η απάντηση είναι: η λειτουργία της μνήμης. Θεωρώ καθοδηγητική μια πρόταση του Μπρεχτ: «Δεν είμαι βεβαίως εναντίον της α-κοινωνικής στάσης. Είμαι εναντίον της μη κοινωνικής». Και για να τελειώνω, εάν ο ανακριτής με ρωτήσει ως προς τη σημασία που έχει για μένα η τέχνη, θα απαντήσω, κλείνοντας πάλι με τον Μπρεχτ: «Παίρνετε όντως το πράγμα στα σοβαρά; Εντελώς σοβαρά, όχι».

• Τι παίρνει στα σοβαρά ο Γιώργος Βέλτσος;

Γ.Β.: Τη γλώσσα.

Χ.Κ.: Βασικός παρτενέρ του σκηνοθέτη είναι τα πολυμέσα. Οι μεταγωγές στον χρόνο και στην Ιστορία γίνονται μέσα από το βίντεο. Εκεί, το βίντεο ανταγωνίζεται τη σωματικότητα των ηθοποιών. Πράγμα πολύ λεπτό σε ό,τι αφορά την παροχέτευση των σωμάτων στην εικόνα και αντιστρόφως. Αλλά πάντοτε σε μια εμπλοκή πραγματικού –χαμένου και ξανακερδισμένου– χρόνου. Συνένοχοι σ’ αυτή τη μεταγωγή μας είναι ο Βαγγέλης Παπαδάκης, η Μυρτώ Ρήγου, ο Χρήστος Κίτσιος και η Εμμανουέλα Κοντογιώργου, η visual artist COM.ODD.OR και ο Βασίλης Σέντζας. Θέλω όμως να πω κάτι για τον Βέλτσο και θα το πω με τα λόγια που έγραψε γι’ αυτόν ο Λεωνίδας Κύρκος: «Με τον Βέλτσο μοιραστήκαμε την ίδια Ιστορία. Εγώ από την αρχή. Αυτός από το τέλος. Αλλά ανταμώσαμε».


INFO: Θέατρο «Αργώ» (Ελευσινίων 15, Μεταξουργείο, τηλ.: 210 52016840). «Μεταγωγή» του Γιώργου Βέλτσου. Σκηνοθεσία: Χρύσα Καψούλη. Σκηνικό-Κοστούμια: Σπύρος Γκέκας. Μουσική: Μιχάλης Τσίχλης. Visual Art: COM.ODD.OR & Βασίλης Σέντζας. Φωτισμοί: Χρήστος Μπαλαγιάννης. Ερμηνεύουν: Βαγγέλης Παπαδάκης, Μυρτώ Ρήγου, Χρήστος Κίτσιος, Εμμανουέλα Κοντογιώργου.

ΘΕΑΤΡΟ
«Εχουμε ανάγκη όχι από βιομηχανία τουρισμού αλλά χασομεριού»
Ποιος δεν θέλει ν’ ακούσει τον Βασίλη Παπαβασιλείου να φιλοσοφεί περιπατώντας ανάμεσα στις αρχαιότητες και τους πορτοκαλεώνες της Επιδαύρου, να ανατρέχει στην ιστορία τριών κρίσιμων προχριστιανικών αιώνων;
«Εχουμε ανάγκη όχι από βιομηχανία τουρισμού αλλά χασομεριού»
ΘΕΑΤΡΟ
«Το κοινό θα επιστρέψει διψασμένο στις αίθουσες»
Ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος αξιοποιεί μέσω του διαδικτύου το καταπληκτικό αρχείο του οργανισμού, στρέφει την προσοχή του στις καλοκαιρινές παραστάσεις «Ορνιθες» και «Γκόλφω»...
«Το κοινό θα επιστρέψει διψασμένο στις αίθουσες»
ΘΕΑΤΡΟ
Μια ονειρική παράσταση για τη μητρότητα
Σκηνοθετεί την «Πτέρυγα» στο θέατρο Χώρος, μια παράσταση ξεχωριστή, γεμάτη συγκίνηση και χιούμορ, με αφορμή ένα προσωπικό βίωμα: την εμπειρία της κύησής της στη διάρκεια μιας δύσκολης, παρατεταμένης...
Μια ονειρική παράσταση για τη μητρότητα
ΘΕΑΤΡΟ
Οταν πέφτει... «Το βρακί»
Η Μαριλίτα Λαμπροπούλου σκηνοθετεί στο θέατρο Skrow το έργο του Γερμανού συγγραφέα Καρλ Στέρνχαϊμ που με ιδιότυπα κωμική γλώσσα σατιρίζει την υποκρισία της ανερχόμενης μεσαίας τάξης, προαναγγέλλοντας το...
Οταν πέφτει... «Το βρακί»
ΘΕΑΤΡΟ
«Η Γερτρούδη Στάιν και η συνοδός της» επέστρεψαν
Η Λυδία Φωτοπούλου και η Μαρία Κατσιαδάκη συναντιούνται ξανά στο έργο του Ουίν Ουέλς «Η Γερτρούδη Στάιν και η συνοδός της», έργο που αγάπησαν και που σε μεγάλο βαθμό τις καθόρισε καλλιτεχνικά μέσα στον χρόνο....
«Η Γερτρούδη Στάιν και η συνοδός της» επέστρεψαν
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Τζόνι ξαναπήρε τ’ όπλο του
Ο Τάσος Ιορδανίδης αναμετριέται και πάλι με το σπουδαίο έργο τού, κυνηγημένου από τον μακαρθισμό, Ντάλτον Τράμπο. Μια πολιτική, σκληρή παράσταση, ικανή «να προκαλέσει συνειδήσεις και τον κόσμο σε ένα θεατρικό...
Ο Τζόνι ξαναπήρε τ’ όπλο του

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας