Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Με προσήλωση στον αληθινό Ντοστογιέφσκι
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Με προσήλωση στον αληθινό Ντοστογιέφσκι

  • A-
  • A+
Μια «διατριβή» που κατατίθεται με τη μορφή παράστασης από τον Κωνσταντίνο Χατζή, μια αριστοτεχνική σύνθεση δύο έργων όπου συναντιούνται δύο γενιές – οι νέοι που θα αλλάξουν τον κόσμο με τον γηραιό εξουσιαστή.

Νιώθω την ανάγκη να αναφερθώ στην προσπάθεια του Κωνσταντίνου Χατζή στο Ιδρυμα Κακογιάννη, αν και γνωρίζω ότι παρεμβάλλεται ανάμεσα σε άλλες δύο δικές του. Ανάμεσα σε εκείνο το παλιότερο ανέβασμα των «Μεγάλων Αμαρτωλών» του Ντοστογιέφσκι το 2015 από τον ίδιο, και σε μια άλλη που έπεται σύντομα –πάντα στον χώρο του Ιδρύματος Κακογιάννη– και που θα επιχειρεί, από ό,τι μαθαίνω, κι αυτή μια νέα ματιά στους καταραμένους ήρωες του Ρώσου κλασικού.

Αντιλαμβάνεται κανείς πως για τον Χατζή η ενασχόληση με το έργο του Ρώσου κλασικού έχει πια αποκτήσει χαρακτηριστικά εμμονής: μια διαρκώς ανικανοποίητη επιστροφή σε έναν λογοτέχνη και ορίζοντα που νιώθουμε πως όσο πιο πολύ τον κοιτάμε τόσο περισσότερο μεγαλώνει μπροστά μας.

Δεν είναι πολύ συχνό για το θέατρό μας –και παγκοσμίως– μια τέτοια σταθερή προσήλωση, η πεποίθηση πως για να φτάσεις βαθιά δεν χρειάζεται να πας μακριά, μα να σκάψεις στο ίδιο σημείο. Αυτό είναι που με κάνει να νιώθω πως οφείλω να παρακολουθήσω την αξιοπρόσεκτη εμβάθυνση του νέου σκηνοθέτη σε αυτό σημείο, στο μεταξύ μιας προσπάθειας και μιας άλλης, στην κοχλιώδη πορεία του.

«Οι δαιμονισμένοι - Μέγας Ιεροεξεταστής» - Ιδρυμα Κακογιάννη

Για να είμαστε ακριβείς, η διπλή παραγωγή που εξαγγέλθηκε στο ΙΜΚ δεν φιλοδόξησε να είναι απλώς μια σύνθεση των «Δαιμονισμένων» και του περίφημου αποσπάσματος του Ιεροεξεταστή από τους «Αδελφούς Καραμαζόφ». 

Ετέθη εξαρχής σαν δίπτυχο έρευνας πάνω σε έναν κεντρικό τόπο της ντοστογιεφσκικής αγωνίας, που ξεκινάει από το ένα έργο και προεκτείνεται στο δεύτερο. Αυτό που λοιπόν πρωτίστως επιχειρεί ο Κωνσταντίνος Χατζής δεν είναι να «διασκευάσει» τον Ντοστογιέφσκι στο «Υπόγειο» του Κακογιάννη. Η πρότασή του στην ουσία της στηρίζει μια διατριβή που θα μπορούσε να έχει κατατεθεί σε ένα Τμήμα Σλαβικών Σπουδών και Θεάτρου, μια εργασία που κατατίθεται με τη μορφή παράστασης και μεθοδολογικά αναπτύσσεται σε δύο μέρη.

Στο πρώτο μέρος της έχουμε την «υπόθεση εργασίας», την παρουσίαση του προβλήματος και των όρων του, όπως τίθενται αρχικά από τον συγγραφέα στους «Δαιμονισμένους». Πρόκειται, ως γνωστόν, για την εξωτερική και εσωτερική πορεία μιας επαναστατικής ρωσικής ομάδας και των μελών της προς την αλήθεια, τον Θεό και την Ιστορία, προς μια ουτοπία που επιθυμεί να χτιστεί με παιδιά όσο και με δαίμονες.

Το δεύτερο μέρος, του «Μέγα Ιεροεξεταστή», έρχεται σαν η προέκταση και εμβάθυνση της ίδιας υπόθεσης… πιθανόν είναι μια αντίδραση στο αρχικό ερώτημα, που αυτή τη φορά αντί να «απαντά», ειρωνικά αμφισβητεί συλλήβδην τη συζήτηση. Τώρα, μπροστά στον Ιεροεξεταστή, το ερώτημα ενός «παιδιού» (που μπορεί να είναι ο ίδιος ο Μεσσίας…) συναντά τον κυνικό πραγματισμό του κατεστημένου, της «ωριμότητας» και της ανθρώπινης μοίρας.

Εχουμε ουσιαστικά σε αυτή τη συνάντηση των δύο έργων την αγωνία μιας απορίας που κάθε γενιά θέτει όσο είναι ακόμη νέα και λησμονεί έπειτα στον βωμό της ανάγκης και του συμβιβασμού. Αυτός πιστεύω πρέπει να θεωρηθεί ο λόγος για τον οποίο η παράσταση του Χατζή αναπτύσσεται στη σκηνή όχι μόνο μεταξύ δύο έργων αλλά και μεταξύ δύο γενεών.

Στο πρώτο μέρος της παράστασης αντικρίζουμε μια ομάδα νέων ηθοποιών, διαλεγμένων όπως κατανόησα από τον σκηνοθέτη τους για έναν φανερό λόγο και για δύο κρυφούς. Ο φανερός είναι ασφαλώς πως συνθέτουν βέβαια μαζί μια δοκιμασμένη, λαμπρή ομάδα. Οι δύο κρυφοί είναι ότι οι νέοι αυτοί, ως οφείλουν, συνθέτουν στη σκηνή περισσότερο ένα σώμα και έναν παλμό νεανικό, παρά μια τυπική «σκηνική διανομή». Κι έπειτα, πως μοιάζουν όλοι τους τόσο όμορφοι… χαμένοι στον βυθό της απορίας, παραδομένοι στην άστατη και μετέωρη διάθεσή τους να αλλάξουν τον κόσμο.

Παρακολουθούμε μου φαίνεται μια τελετουργία της θυσίας τους στον βωμό πολιτικών στόχων, ιδεολογικών κινήτρων, κάποτε της ίδιας της δικής τους ανάγκης να συναντήσουν τους δαίμονές τους. Στο κέντρο βρίσκεται ο πρίγκιπας Σταβρόγκιν του Θεοχάρη Ιωαννίδη, γοητευτικός και μακρινός, ιδανικός και ανάξιος ήρωας που βασανίζεται από τις ενοχές του. Γύρω του, το τρίγωνο της ομάδας, που στις κορυφές του βρίσκεται ο Κιρίλοφ και ο Σάτοφ. Ο ένας, ακραία νιτσεϊστής, προφήτης κάποιας ψυχαναγκαστικής θεωρίας περί ελευθερίας, αποδόθηκε θαυμάσια από τον Νίκο Μάνεση.

Ο απλοϊκός και επικίνδυνος Σάτοφ απέκτησε σώμα και λόγο με την παρέμβαση του Νίκου Λεκάκη. Το πρόσωπο του Πατέρα Τύχωνα και του Πιοτρ Βερχοβένσκι ερμηνεύτηκε από τον ίδιο τον Κωνσταντίνο Χατζή σαν Ιανός, μια μορφή με δύο πρόσωπα. Η Μαρία Τιμοφέγιεβνα, τέλος, προβλήθηκε έξοχα από την Ηλέκτρα Καρτάνου σαν ποιητική φιγούρα, σύμβολο της ξοδεμένης νεότητας όλων.

Ο τόπος της θυσίας είναι το υπόγειο του Μεγάρου, μια κατακόμβη ικανή να καλεί ακόμη επί σκηνής φαντάσματα, με τον εξπρεσιονιστικό φωτισμό της, που αντί για σώματα φωτίζει σκιές, και το αφηρημένο σκηνικό της Λίας Ασβεστά, που δημιούργησε έναν χώρο ιδεαλιστικό και μαζί βρόμικα γήινο. Κάθε ήρωας ανεβαίνει σε μια πλατφόρμα και πάνω σε αυτό το κινούμενο και ασταθές πατάρι θα προβεί στη σύντομη «διάλεξή» του περί επανάστασης, περί ζωής και θανάτου. Θα μιλήσει μέχρι να πέσει στο έδαφος με πάταγο (ομολογουμένως υπερβολικό), να σβήσει ως άνθρωπος και να αποσυρθεί σαν ρόλος στο βάθος της σκηνής και της ιστορίας.

Το δεύτερο μέρος, όμως, της παράστασης στο ΙΜΚ εκπροσωπήθηκε από τη Λυδία Κονιόρδου και το ειδικός της βάρος. Εδώ οι όροι αντιστρέφονται και διαβάζουμε την ίδια ιστορία από το τέλος προς την αρχή. Ο «Ιεροεξεταστής» έγινε μπροστά στα μάτια μας και ενώπιον του αόρατου και διά παντός σιωπηλού Μάρτυρα, ο αληθινός «Παλαιός των ημερών», ο γηραιός εξουσιαστής από την αρχή της ανθρωπότητας και μέχρι το τέλος, η διάψευση που θα πέφτει αιωνίως βαριά στο πεπρωμένο και τη σωτηρία μας.

Εδώ δεν έχουμε έναν ρόλο, αλλά ένα τελεστικό. Ο Ιεροεξεταστής της Κονιόρδου έχασε μπροστά μας φύλο, ηλικία και γένος, για να γίνει καθαρός λόγος και πειθώ, φόβος και δέος. Κι αυτό όλο το έκανε η ηθοποιός ανασηκώνοντας απλά το πανωφόρι της, και φορώντας το σαν κεφαλόδεσμο…. Για το πρώτο μέρος θα μπορούσα να δεχθώ πως, παρά τις σκηνικές λύσεις, πρόκειται τελικά για μια παράσταση που αφορά κυρίως «μυημένους» στον Ντοστογιέφσκι. Οχι όμως εδώ. Η Κονιόρδου είναι από εκείνες τις σπάνιες περιπτώσεις ηθοποιών που μπορεί να ανοίξει καταμεσής του θεάτρου την άβυσσο. Και να μας κάνει να κοιτάξουμε όλοι μέσα της.

Από εκεί και πέρα αναλαμβάνει νομίζω ο Ντοστογιέφσκι…. Το είπα και παλιότερα, με αφορμή άλλες παραστάσεις των «Δαιμονισμένων» στο Φεστιβάλ και τη Στέγη. Αλίμονο αν φτάσουμε στο σημείο να μας δείχνει κάποιος το φεγγάρι, κι εμείς να κοιτούμε το δάκτυλο.

Οταν ο μέγας αυτός νους της ανθρωπότητας καταδύεται στον βυθό και αναδύεται πάλι πίσω, έχοντας έστω στα χέρια κάτι που στο φως, αλίμονο, δεν διαφέρει πια από την άμμο της παραλίας. Οποιος ανεβάζει αληθινό Ντοστογιέφσκι πρέπει να γνωρίζει πως αποστολή του είναι να απομακρυνθεί κάποια στιγμή από τη σκηνή, για να αφήσει χώρο σε εκείνον. Ο Χατζής αυτό το γνωρίζει καλά. Και το διδάσκει.

ΘΕΑΤΡΟ
Από τα στενά της Αντισθένους σε όλη την Αθήνα
Ο Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, ελεύθερος από το άγχος του Φεστιβάλ Αθηνών, μπορεί να αφοσιωθεί πλήρως στην τέχνη του και στο θέατρό του, που όμως έχει γιγαντωθεί με συνεργασίες και συμπαραγωγές και παρουσία σε...
Από τα στενά της Αντισθένους σε όλη την Αθήνα
ΘΕΑΤΡΟ
Ιφιγένεια εν συγχύσει...
Η ερμηνεία της Ανθής Ευστρατιάδου στον ρόλο της Ιφιγένειας, ήταν η πιο ευχάριστη στιγμή της παράστασης του ΚΘΒΕ στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού, μια πρόταση που έμεινε ώς το τέλος μετέωρη...
Ιφιγένεια εν συγχύσει...
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Φέρτης συναντά την Πασπαλά
Το βουκολικό ειδύλλιο «Δάφνις και Χλόη» του Λέσβιου συγγραφέα Λόγγου, παρουσιάζεται στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μπογδάνου με πρωταγωνιστές τους Γιάννη Φέρτη και Ελλη Πασπαλά.
Ο Φέρτης συναντά την Πασπαλά
ΘΕΑΤΡΟ
Η πολιτική ορθότητα είναι η νέα λογοκρισία στην τέχνη
Ο διάσημος Καναδός σκηνοθέτης, Ρομπέρ Λεπάζ, παρουσιάζει στο Φεστιβάλ Αθηνών την παράσταση «Kanata - Επεισόδιο 1ο - Η διαμάχη», για την οποία η Αριάν Μνουσκίν τού παραχώρησε τα ηνία του «Θεάτρου του Ηλιου».
Η πολιτική ορθότητα είναι η νέα λογοκρισία στην τέχνη
ΘΕΑΤΡΟ
«Μεταμορφώσεις» στην Πειραιώς
Τις «Μεταμορφώσεις», το πιο γνωστό και αντιπροσωπευτικό έργο του Οβίδιου παρουσιάζει η ομάδα C. for Circus, στην Πειραιώς 260, σε σκηνοθεσία της Ειρήνης Μακρή και του Παύλου Παυλίδη, από τις 30 Μαΐου μέχρι τις...
«Μεταμορφώσεις» στην Πειραιώς
ΘΕΑΤΡΟ
Ξεκινά το «Φεστιβάλ Τσέπης»
Μικρές παραστάσεις χαμηλού κόστους, ειδικά δουλεμένες για το φεστιβάλ, από «παρέες (ομάδες) που δεν έχουν τη δυνατότητα να φιλοξενηθούν σε κάποια θεατρική στέγη, από δημιουργούς που ψάχνουν καινούργια πράγματα...
Ξεκινά το «Φεστιβάλ Τσέπης»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας