Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια νέα ποιητική μεταφορά ενός αριστουργήματος

«Πόλεμος και ειρήνη» - Δημοτικό Θέατρο Πειραιά

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια νέα ποιητική μεταφορά ενός αριστουργήματος

  • A-
  • A+
Η Ιόλη Ανδρεάδη και ο Αρης Ασπρούλης καταφέρνουν να φτιάξουν με το κλασικό ρωσικό μυθιστόρημα του Λέοντος Τολστόι ωραίο, σύγχρονο θέατρο. Τα ιστορικά γεγονότα ζωντανεύουν συγκινητικά, με τα βαριά ονόματα επί σκηνής να αποκαλύπτουν συγκλονιστικά την άλλη όψη του ίδιου του εαυτού τους.

Από μόνο του είναι ασφαλώς ένα από τα αξιοπερίεργα «Δευτερότριτα» της φετινής σεζόν – φαντάζομαι όποιος δει στις αρχές της εβδομάδας στο Δημοτικό το «Πόλεμος και ειρήνη» σε αυτή την παραγωγή και διανομή, θα αναρωτιέται τι να ανεβάζει πια το θέατρο στις άλλες, τις «κανονικές», μέρες του…

Είναι εντυπωσιακό σε όλες τις διαστάσεις του το εγχείρημα της Ιόλης Ανδρεάδη και του Αρη Ασπρούλη. Ακόμα και να αφήσει κανείς στην άκρη τον όγκο του αρχικού μυθιστορήματος, η ίδια η έκταση της φήμης του στην καθιέρωση ενός ύφους, ενός είδους και μιας εποχής είναι τέτοια που από μόνη της θα έκανε πολλούς να λιγοψυχήσουν. Πόσο μάλλον όταν, όπως συμβαίνει εδώ, ο στόχος ζητάει να εμπλέξει σημαντικούς ηθοποιούς και ένα θέατρο «εθνικών διαστάσεων», όπως το Δημοτικό του Πειραιά. Με άλλα λόγια, όταν το τόλμημα συνειδητά ξεφεύγει από τον στενό κύκλο του πειραματισμού και αποκτά τον χαρακτήρα μιας σκηνικής παραγωγής κλίμακας.

Την τελική επιτυχία μαρτυρά πρώτα από όλα η προσέλευση του κοινού στον Πειραιά, μα ακόμη περισσότερο η αποχώρησή του. Κι αν για την πρώτη ευθύνονται πιθανόν, δίπλα στο όνομα του μεγάλου Ρώσου λογοτέχνη, τα βαριά ονόματα των ηθοποιών της μαρκίζας, τη δεύτερη, την ατμόσφαιρα ικανοποίησης στα σκαλιά του Δημοτικού, πιστώνονται οι βασικοί συντελεστές της μεταφοράς. Ευτυχώς για όλους το ακροατήριο τη φορά αυτή δεν εξέρχεται του Δημοτικού με την εντύπωση ότι «άκουσε ένα παλιό μυθιστόρημα», μα πως είδε ένα «ωραίο, σύγχρονο θέατρο».

Το πώς έγινε αυτό θα περιγράψω αμέσως. Εγινε, πρώτον, αποφεύγοντας κατ’ αρχάς τον ευθύ, καταδικασμένο πόλεμο με το ίδιο το μυθιστόρημα του Τολστόι. Εγινε, δεύτερον, συνάπτοντας ειρήνη με την ποίησή του. Μπροστά σε έναν ποταμό, που ζητά να βάλει στην κοίτη του μια νέα αφήγηση για τα ιστορικά γεγονότα αλλά και να συμπεριλάβει στην οπτική του το μικρό και το μέγα, το ορατό και αφανές, το εθνικό και το παγκόσμιο, η σκηνή ενός θεάτρου, έστω και ενός Δημοτικού, μοιάζει μικρό πηγάδι. Πηγάδι μικρό, ναι. Αλλά με βάθος απροσμέτρητο.

Οσοι λοιπόν θέλουν να δουν τι περιγράφει ο Τολστόι στο «Πόλεμος και ειρήνη» προσκαλούνται να επενδύσουν στο μυθιστόρημα και στις 1.700 σελίδες του. Στο Δημοτικό, αυτό που στην πραγματικότητα ανεβαίνει είναι οι τελευταίες πενήντα σελίδες, οι εκβολές του ποταμού στη θάλασσα της παγκόσμιας συνείδησης. Είναι ο «Επίλογος», όπου ο λογοτέχνης απορεί και ο ίδιος με το πεπρωμένο των ανθρώπων, με τον τρόπο με τον οποίο γράφεται η ιστορία τους, η μεγάλη εκείνη κατασκευασμένη Ιστορία των Εθνών. Κι αναρωτιέται μαζί για την πορεία τους προς την αλήθεια, στο φως και την ανθρωπιά, για την ειρήνη με τους άλλους και τον εαυτό μας μέσα και πάνω από τις λάσπες του πολέμου.

Αν το καλοσκεφτεί κανείς, όλες οι σελίδες τού «Πόλεμος και ειρήνη», οι αφιερωμένες στην κατάφαση και την άρνηση, οδηγούνται έτσι σε ένα άφωνο ερωτηματικό. Το ερωτηματικό που βρίσκουμε στην αρχή της μεταφοράς από το δίδυμο των διασκευαστών, Ιόλη Ανδρεάδη και Αρη Ασπρούλη. Ιδανική αρχή για θέατρο.

Εδώ, ο συγγραφέας βρίσκεται στη σκηνή σαν ο αφηγητής της Ιστορίας και μέγας διαπορών. Στη σκηνή του μυαλού του ζωντανεύουν οι κύριες μορφές του μυθιστορήματος, πλάσματα ριγμένα στον μύλο του πολέμου και το αλώνι της ειρήνης, πάντοτε σε πόλεμο, ποτέ ειρηνευμένα, ο καθένας αντιμέτωπος με τους εξωτερικούς και τους εσωτερικούς δαίμονές του, μέχρι να φτάσει κανείς να πιστεύει μήπως τελικά το μόνο που μπορεί να μας αναγκάσει να συμμαχήσουμε για λίγο με τον εαυτό μας είναι κάποιος μεγάλος πόλεμος…

Πολύ λογικά η παράσταση ξεκινά με έναν «χορό» των προσώπων του μυθιστορήματος. Στη συνέχεια το καθένα χαράζει τη δική του, ξεχωριστή διαδρομή. Μα εδώ, στη σκηνή του θεάτρου, το καθένα αποκαλύπτεται σαν η άλλη όψη του ίδιου εαυτού, μέλος ενός Χορού που συγκροτείται από την «κεντρική ενότητα», το ένα «πνεύμα». Κι αυτό κινεί τις φιγούρες και τις τοποθετεί σαν συμπληρωματικές ψηφίδες στον καμβά της μεγάλης, της ενιαίας τοιχογραφίας.

Ας μη μετρούμε λοιπόν τα πράγματα με λάθος τρόπο. Η μεζούρα του μυθιστορήματος μπορεί να είναι ευθύγραμμη, στο θέατρο όμως οφείλει να παραμένει κυκλική. Τα πρόσωπα δεν απομακρύνονται ποτέ μεταξύ τους, συνεχίζουν να χορεύουν το ίδιο βαλς, ακόμα κι όταν βρίσκονται μακριά το ένα από το άλλο. Οι περισσότεροι θα κατάλαβαν ήδη πως στη διασκευή και σκηνική απόδοση της Ιόλης Ανδρεάδη, ακόμα και στον διάλογο των προσώπων, φανερώνεται η «ποίηση», το πέπλο της λεπτής συγκίνησης του μεγάλου συγγραφέα για όλα τα αστόχαστα παιδιά της μοίρας και ιστορίας, που τρέχουν πίσω από τα γεγονότα χωρίς να καταλάβουν πως διαγράφουν κύκλους γύρω από το ίδιο σημείο.

Θα μου επιτρέψετε να πω πως στην ποίηση αυτή δεν βλέπουμε μόνο τον ανθρωπιστή Τολστόι - διακρίνουμε τον Ρώσο γενάρχη μιας γενιάς που θα γεμίσει αργότερα το παγκόσμιο θέατρο με τον ίδιο μελαγχολικό, ποιητικό ρεαλισμό των Μπαλκόνσκι και Μπεζούχοφ, του Αντρέι, της Νατάσας, του Πιερ.

Σε αυτή την ποιητική ατμόσφαιρα η Δήμητρα Λιάκουρα συνεισφέρει τη συμβολική δείξη με τα κρεμαστά σταγκόνια της να παριστάνουν άλλοτε μια πολεμική σύγκρουση κι άλλοτε ένα παράθυρο ζωής - τα κοστούμια της παράστασης είναι εν τούτοις ακριβέστατα, σαν εσθήτες παρουσίας πρωτίστως κοινωνικής. Η μουσική σύνθεση του Γιάννη Χριστοφίδη επιτελεί τη μετουσίωση της σκηνής σε ατμόσφαιρα, όμοια με τους φωτισμούς της Στέβης Κουτσοθανάση.

Της διανομής ηγείται κυριολεκτικά ο Κώστας Καζάκος σαν Λέων Τολστόι αλλά και Στρατηγός Κουτούζοφ. Είναι για τους θεατές το αντίβαρο στην «αβάσταχτη ελαφρότητα του είναι» επί σκηνής, μοχλός ανάτασης και κύρους. Δίπλα του η Ρούλα Πατεράκη στον διπλό ρόλο της Σοφίας Τολστόι και της Αννας Πάβλοβνα – ιδού πώς μια έμπειρη ηθοποιός μπορεί να επιδώσει σε μια μάλλον ελαφριά γυναίκα το βάρος της κριτικής σκέψης της για τον πόλεμο και τους ανθρώπους του.

Στο έργο, όπως και στη διασκευή, προβάλλονται οι δύο συναρτώμενοι πόλοι των Αντρέι Μπαλκόνσκι και Πιερ Μπεζούχοφ: δύο φίλοι με διαφορετικούς και συμπληρωματικούς δαίμονες. Τον πρώτο ερμηνεύει με κύρος ο Πυγμαλίων Δαδακαρίδης, τον δεύτερο σαν φλεγόμενη βάτο ο Κωνσταντίνος Μπιμπής. Ο Γεράσιμος Γεννατάς γίνεται ένας Ναπολέων Βοναπάρτης πέραν του καλού και του κακού, προσωπικότητα ελκυστική και αμφιλεγόμενη.

Στους γυναικείους ρόλους η Νεφέλη Κουρή υποδύεται τη Νατάσα Ροστόβα, στην ανεμελιά της ηλικίας και το βάρος μιας ανώφελης ζωής. Συναρπαστική η Ελέν Κουράγκινα της Βασιλικής Τρουφάκου, γυναίκα πολύ διαφορετική από την εικόνα της, κατακτημένη ωστόσο από εκείνη. Σε μικρότερους ρόλους ο Κώστας Νικούλι σαν Νικολάι Ροστόφ, η Τζένη Κόλλια σαν Μάρια Μπαλκόνσκαγια, η Εστέλλα Κοπάνου σαν Λίζα Μπαλκόνσκαγια και ο Ανδρέας Κανελλόπουλος σαν Ανατόλ Κουράγκιν αποδίδουν και αυτοί την ίδια προσωπογραφία του αόρατου θιάσου του Τολστόι.

Από την παράσταση αποκομίζουμε ένα ακόμη όφελος. Την Ιόλη Ανδρεάδη να κρατά πια στα χέρια το καταπίστευμα μιας μεγάλης, ποιητικής μεταφοράς ενός αριστουργήματος.

ΘΕΑΤΡΟ
Οι πολλές «γυναίκες» που γράφονται από τον έναν «άνδρα»
«Κακά θηλυκά κι ανάποδα οι γυναίκες. Μια χειρονομία πάνω στην ποίηση του Γιώργου Βέλτσου». Στο Φουαγιέ του Δημοτικού Θεάτρου του Πειραιά η Ρούλα Πατεράκη με τα 15 μέλη της παράστασης έδωσε το αλφάβητο μιας...
Οι πολλές «γυναίκες» που γράφονται από τον έναν «άνδρα»
ΘΕΑΤΡΟ
Βουτιά στην άβυσσο του Μπέκετ
Ο Δημήτρης Κουρτάκης δεν επιδίωξε ακόμη μια αναφορά στον Ιρλανδό στοχαστή, αλλά δημιούργησε στην Πειραιώς μια εξαιρετική εγκατάσταση λόγου και χώρου που εγκλώβισε και ανέδειξε τον γνωστό μας κύριο με το αρχικό...
Βουτιά στην άβυσσο του Μπέκετ
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας θεατρικός, πειστικός, μοντέρνος Γκέτε
H Κατερίνα Ευαγγελάτου φέρνει στην κατάμεστη αίθουσα μια νέα ματιά, ένα νέο έργο και γίνεται σπουδαία δασκάλα συνόλων. Οι ήρωες (Νίκος Κουρής-Φάουστ, Αργύρης Πανταζάρας-Μεφιστοφελής), χωρίς ερμηνευτική...
Ενας θεατρικός, πειστικός, μοντέρνος Γκέτε
ΘΕΑΤΡΟ
Οταν η ελληνικότητα είναι υπόγεια
Είδα καθυστερημένα την τελευταία δουλειά του Γιάννη Σκουρλέτη και της ομάδας Bijoux de Kant, στο Δημοτικό του Πειραιά, πριν από λίγες μέρες. Και για ακόμη μια φορά ένιωσα πως λίγο ακόμα και θα μου έφευγε από...
Οταν η ελληνικότητα είναι υπόγεια
ΘΕΑΤΡΟ
Μιλάμε για μεγάλο γλέντι...
Η Σμαράγδα Καρύδη μεγαλουργεί, σκηνοθετώντας και ερμηνεύοντας την πολιτική σάτιρα του Ραγκαβή, γραμμένη το 1845, για τη νεόκοπη χώρα μας με τους ετερόκλητους σωτήρες, τους πρόθυμους προστάτες και τον λαό σε...
Μιλάμε για μεγάλο γλέντι...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας