Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Γυναίκες ενώπιον γυναικών
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Γυναίκες ενώπιον γυναικών

  • A-
  • A+
Σε σκηνοθεσία και μετάφραση Θωμά Μοσχόπουλου το έργο της Βρετανίδας Κάριλ Τσόρτσιλ, με τη συσπείρωση σημαντικών ερμηνευτριών, κατορθώνει να ελευθερώσει στη σκηνή τους δαίμονες του φεμινιστικού κινήματος, με τη μελαγχολική διαπίστωση πως είναι δύσκολο σε αυτόν τον κόσμο να είσαι ταυτόχρονα ελεύθερη, ολοκληρωμένη και αληθινή γυναίκα.

Από μια άποψη το συναρπαστικότερο στοιχείο στην παράσταση της Μεσογείων –και πιθανόν ο βασικότερος εισηγητής της– βρίσκεται σε αυτό που συναντούμε σπάνια στη σκηνή μας: τη συσπείρωση τόσο σημαντικών καλλιτεχνών σε ένα και μόνο εγχείρημα. Πράγματι, η διανομή της «Πόρτας» στο σχεδόν σαραντάχρονο έργο της Κάριλ Τσόρτσιλ θα επαρκούσε κανονικά όχι για μία αλλά για τρεις σκηνές.

Και οφείλουμε όλοι να γνωρίζουμε πως μια τέτοια ευτυχής επί σκηνής συσσώρευση του χαρίσματος που βρίσκεται διανεμημένο σε μια γενιά είναι πάντα οιωνός επιτυχίας – και μάλιστα όχι κατ’ ανάγκην «καλλιτεχνικής». Ως γνωστόν, για να γίνει ελκυστική μια πρόταση αστικού θεάτρου πρέπει να βλέπει τα πράγματα και κάπως «αθροιστικά»: πολλά ονόματα μαζεμένα δημιουργούν εξαρχής ένα αίσθημα προσμονής και απευθύνουν μια ανοιχτή πρόσκληση στο μεγάλο κοινό. Επιβεβαιωμένα. Από ό,τι διαπίστωσα και τώρα, η «Πόρτα» όφειλε να ανοίξει διάπλατα για να υποδεχθεί το κοινό της.

«Top girls» - Θέατρο Πόρτα

Εχοντας στην προμετωπίδα το γνωστό έργο της Τσόρτσιλ… Προσωπικά δεν συμμερίζομαι την εκτίμηση την οποία οι Βρετανοί κριτικοί τρέφουν για το «Top Girls» (τοποθετώντας το ακόμα και ανάμεσα στα κορυφαία όλων των εποχών!), μα δεν έχω αμφιβολία πως και σήμερα παραμένει έργο ξεχωριστής συγγραφικής δεινότητας, τόλμης και σύλληψης.

Γραμμένο στο γύρισμα μιας δεκαετίας και εποχής, στις αρχές του ’80, όταν στη Βρετανία (και παγκοσμίως) η άμπωτη του νεο-συντηρητισμού ακολουθούσε την επαναστατική παλίρροια των προηγούμενων δεκαετιών, μεταφέρει τις δονήσεις μιας συγκλονιστικής αντίφασης μεταξύ μιας παλιάς αντίληψης που φθίνει και μιας άλλης, νέας που γεννιέται και καθώς φαίνεται έρχεται στον κόσμο ανάποδα. Οταν η «νέα γυναίκα» έχει πια την ευκαιρία να φτάσει μέχρι το αξίωμα της πρωθυπουργίας της χώρας (όπως η Θάτσερ), μπορεί να διοικήσει και να επιβάλει τις απόψεις της. Οταν μπορεί πια να μπει στον ρόλο των ανδρών, έστω και χωρίς εκείνοι να κάνουν τον κόπο να μπουν στον δικό της.

Και ποια ακριβώς είναι αυτή η «νέα γυναίκα»;… Στην πραγματικότητα έχουμε μια ρέπλικα όχι μόνο της εξωτερικής εμφάνισης του άνδρα μα και των τρόπων επιβολής του – έχουμε ουσιαστικά την αναπαραγωγή των δομικών στερεότυπων της πατριαρχίας με την επίφαση της «γυναικείας» χειραφέτησης.

Αυτό που θέλω να πω είναι πως αν, τέλος πάντων, το έργο της Τσόρτσιλ μού μοιάζει ακόμα ενδιαφέρον, αυτό συμβαίνει όχι τόσο λόγω της «φεμινιστικής θέσης» του όσο για το σχεδόν αντίθετο: λόγω της κριτικής ή, αλλιώς, της εκ μέρους του ανάδειξης ζητημάτων που θέτει ο σύγχρονος –καπιταλιστικός– φεμινισμός. Με απλά λόγια, η Τσόρτσιλ αρνείται να πανηγυρίσει για το ότι μπορούμε να έχουμε πια για αφεντικό μια γυναίκα στην επιχείρηση. Το σύστημα έχει φροντίσει ώστε να μην υπάρχει και μεγάλη διαφορά, διατηρώντας δομές εξουσίας και ρόλους, μεταλλάσσοντας τις γυναίκες ώστε να υπηρετούν και να διατηρούν το παραδομένο πρότυπο διοίκησης. Κι αν ο βασιλιάς πέθανε, λοιπόν, ζήτω ο βασιλιάς!

Αυτή πιστεύω είναι η θέση του μεταφραστή και σκηνοθέτη Θωμά Μοσχόπουλου απέναντι στο έργο της Βρετανίδας συγγραφέα. Ο σκοπός του δεν είναι να ελευθερώσει στη σκηνή το φεμινιστικό μήνυμά του, αλλά τους δαίμονές του. Και είναι αληθινά γεμάτα τα κορίτσια καριέρας από αυτούς. Διδάσκει ειρωνικά την πρώτη, περίφημη σκηνή της συνάντησης κορυφαίων γυναικών όλων των εποχών, φερμένων στο θέατρο με τα καλά τους (κοστούμια της Κλαιρ Μπρέισγουελ, με τη συνδρομή της Λυρικής Σκηνής) για να γιορτάσουν από κοινού, λέει, με την πρωταγωνίστριά μας, τη Μαρλίν, την προαγωγή της τελευταίας σε θέση προϊσταμένης σε ένα γραφείο ευρέσεως εργασίας!

Με το ρίσκο της φασαρίας που δημιουργούν οι συνεχείς επικαλύψεις τους (η εντυπωσιακότερη πιθανόν σκηνοθετική οδηγία), το πανηγυρικό γεύμα φτάνει κάποια στιγμή να θυμίζει αντρική παλιοπαρέα στον χαβαλέ, στους παράλληλους μονολόγους, στην καυχησιά της. Από όλο αυτόν τον θόρυβο προβάλλει καθαρά, ωστόσο, αυτό: πως καθεμιά από τις τολμηρές αυτές γυναίκες έζησε μια έντονη ζωή αφού πρώτα φέρθηκε, έπραξε, ντύθηκε, πολέμησε, υπήρξε σαν άνδρας. Εγιναν παραδείγματα για μίμηση, μα είναι ζήτημα αν υπήρξαν ποτέ αληθινά ευτυχισμένες… Στο τραπέζι της ευωχίας τους σερβίρεται σαν τελευταίο πιάτο η μελαγχολική διαπίστωση πως είναι δύσκολο σε αυτόν τον κόσμο να είσαι ταυτόχρονα ελεύθερη, ολοκληρωμένη και αληθινή γυναίκα.

Ακολουθεί ένα κάπως μακρύ διάλειμμα κι όταν η αυλαία ανοίγει πάλι, το ενιαίο σκηνικό του τραπεζιού της Ευαγγελίας Θεριανού έχει «σπάσει» πια σε γραφεία–σφήνες. Η Μαρλίν φανερώνεται στη δουλειά της να συνεργάζεται με γυναίκες ενώπιον γυναικών, που κι αυτές αναζητούν με τη σειρά τους μια νέα θέση στην κοινωνία… Κι όμως, κανένας ηρωισμός εδώ, κανένας ενθουσιασμός… στη θέση τους το γνωστό κυνικό κυνήγι της θολής επιτυχίας, η συνήθης συναδελφική αλληλοσφαγή.

Εκτός από ορισμένες στιγμές, «εκτός συστήματος». Οταν οι γυναίκες αφήνουν κατά μέρος τα σχήματα για να μιλήσουν μεταξύ τους αληθινά και ανυπόκριτα, απροσχημάτιστα. Σε αυτόν τον κλειστό κόσμο η Τσόρτσιλ παρεμβάλλει δύο νέα κορίτσια «της εποχής», προχωρημένα και ξύπνια, κενά και μωρόδοξα... Είναι οι στιγμές που θυμόμαστε τον λόγο για τον οποίο αναγνωρίστηκε ως μία από τις σημαντικότερες συγγραφείς του καιρού της: είναι η ματαιότητα που καταφέρνει να διαγράφεται στα πρόσωπά της, το κενό στον μεταξύ τους διάλογο… είναι η ικανότητά της να σχηματίζει ένα πλήρες πορτρέτο με ελάχιστες και φαινομενικά σκόρπιες γραμμές.

Μένει η τρίτη και τελευταία ενδοοικογενειακή πράξη, διδαγμένη από τον σκηνοθέτη εσωτερικά. Σε αυτήν έχουμε τη συνάντηση της «επιτυχημένης» Μαρίλ με την «αποτυχημένη» αδελφή της, την πρώτη –αληθινά ανθρώπινη– κουβέντα μεταξύ γυναικών. Γυναίκες που ακολούθησαν διαφορετικούς δρόμους και συναντιούνται τώρα χιαστί για να χωρίσουν αμέσως μετά. Ο καβγάς πρώτα για τα πολιτικά και για τη Θάτσερ, κι έπειτα ο διαχρονικός σπαραγμός για όσα έπρεπε να μείνουν πίσω για να προχωρήσει μπροστά μια γυναίκα, όσα οφείλει να αποτύχει για να θεωρηθεί επιτυχημένη.

Μίλησα και στην αρχή για τη σπάνια για το θέατρό μας συσσώρευση χαρίσματος και δεινότητας. Με κέντρο την Αλεξία Καλτσίκη και ακτίνες γύρω της τις Μαρία Καβογιάννη, Αλεξάνδρα Αϊδίνη, Βίκυ Βολιώτη, Ευδοκία Ρουμελιώτη, Ειρήνη Μακρή, Αλκηστι Πολυχρόνη. Η εργασία τους συνθέτει το προσωπείο μιας γυναίκας με πολλά προφίλ. Η Μαρλίν της Αλεξίας Καλτσίκη έχει φτάσει στην «κορυφή», μόνο για να μετρήσει εκεί τα κομμάτια του εαυτού της που άφησε πίσω της.

Η Μαρία Καβογιάννη παίζει με τις δικές της νατουραλιστικές νότες το πρόσωπο της γυναικείας απαντοχής, είτε με τη μορφή της ταξιδιώτισσας των πέντε ηπείρων είτε της καθημερινής αγωνίστριας του μικρού σπιτιού της. Η Αλεξάνδρα Αϊδίνη έχει την ικανότητα να κλείνει στα πρόσωπά της πολλές ανέκφραστες φωνές, ανεπίδοτα γράμματα στο περιθώριο της γραφής. Η Βίκυ Βολιώτη έχει ερμηνευτικό κύρος, και στα πρόσωπά της βγάζει την ήρεμη αποφασιστικότητά της.

Η Ευδοκία Ρουμελιώτη παρουσιάζει μια άλλη μεριά του γυναικείου κόσμου, υποταγμένου στη βούληση ανδρών, μα με μια δική του αξιοπρέπεια, μια δική του εν τέλει αξίωση. Ο ρόλος της Ειρήνης Μακρή είναι μικρότερος, αρκετός ωστόσο για να υποστηρίξει το πρόσωπο μιας νέας, δυναμικής και ηθελημένα επιπόλαιας νεολαίας. Κάπως πιο σχηματική είναι η Αλκηστις Πολυχρόνη στους δύο μπρούτους ρόλους της.

Ενα προσωπείο με πολλά προφίλ που ακόμα αναζητά το πρόσωπό του.

ΘΕΑΤΡΟ
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων
Με μια ομάδα δεμένη που αποδίδει τα μέγιστα, η Μαρία Μαγκανάρη έστησε μια εξαιρετική παράσταση, ζητώντας από τους θεατές να δουν πίσω από τους ρόλους ανθρώπους και πίσω από τους κανόνες όρους ζωής.
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων
ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
ΘΕΑΤΡΟ
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
Ο Τάκης Τζαμαργιάς δίνει ζωή σε όσα «εκστομίζονται» και σε όσα σιωπούν εγκλωβισμένα στο σώμα των ηθοποιών στο υπέροχο βρετανικό έργο της Νίνα Ρέιν, όπου ξεχωρίζει η ερμηνεία του Μάνου Καρατζογιάννη στον ρόλο...
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
Η παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου με την «οσκαρική» ερμηνεία του Γιάννη Νιάρρου, που μας κλείνει στον κόσμο του «αυτιστικού» Κρίστοφερ, αποδεικνύει πως στο θέατρο ό,τι αγγίζουμε στον Αλλον είναι η μορφή μας
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
ΘΕΑΤΡΟ
Το πεντάμορφο τέρας
Ο Δημήτρης Λάλος σκηνοθετεί μοναδικά και έξυπνα ένα έργο σε δύο επίπεδα θέλοντας να παρουσιάσει την τραγικότητα στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου με χιούμορ, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές σχέσεις και στη...
Το πεντάμορφο τέρας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας