Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων

«Θείος Βάνιας» - BIOS

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο καλύτερος Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων

  • A-
  • A+
Με μια ομάδα δεμένη που αποδίδει τα μέγιστα, η Μαρία Μαγκανάρη έστησε μια εξαιρετική παράσταση, ζητώντας από τους θεατές να δουν πίσω από τους ρόλους ανθρώπους και πίσω από τους κανόνες όρους ζωής.

Ασφαλώς και δεν ήταν για μένα αυτό που λέμε «ανακάλυψη». Είχα φτάσει στο Bios προετοιμασμένος από φίλους που είχαν ήδη δει τον «Θείο Βάνια» της Μαρίας Μαγκανάρη και μιλούσαν για έναν «από τους καλύτερους Τσέχοφ των τελευταίων χρόνων». Κι ωστόσο στο τέλος η έκπληξή μου παρέμενε το ίδιο μεγάλη.

Οσο και να με είχανε προϊδεάσει, όσο και να είχαν αμβλύνει μέσα μου το στοιχείο του αιφνιδιασμού, η θαυμαστή συγχώνευση σοβαρότητας και κεφιού, κυνισμού και ευαισθησίας, μεθόδου και αυθορμητισμού που έβλεπα τώρα στον Κεραμεικό ήταν κάτι αναπάντεχο. Δεν είναι ακόμα ένας «Θείος Βάνιας», ακόμα ένας Τσέχοφ που οι καλλιτέχνες αγαπούν και οι θεατές αγαπούν να αγαπούν. Πρόκειται για αληθινή εμπειρία θεατρικότητας και ανθρωπιάς σε πρώτο πρόσωπο, μια απόλυτη ταυτοπροσωπία ρόλων, αφηγητών και ακροατών. Ενας «Θείος Βάνιας» ολότελα νέος και δικός μας.

Από πού να ξεκινήσει κανείς; Προτείνω να ξεκινήσουμε από το σημείο που συνήθως αναφέρεται τελευταίο στη λίστα των αρετών μιας παράστασης. Είναι η ομαδικότητα, που εδώ ξεπερνά τα στερεοτυπικά περί «συντονισμένου παιξίματος» και ακουμπά το πνεύμα της. Σπάνια συναντώ μια ομάδα τόσο δεμένη, ώστε ο ένας να δίνει την εντύπωση πως υπάρχει ακόμα και ως απών στο βλέμμα του άλλου. Καθαρός Τσέχοφ.

Το μεγάλο μάλιστα ευτύχημα τώρα είναι πως τέτοιες ομαδικές ζωές, σύνολα βίου, αποδίδουν τα μέγιστα σε κυκλικά συνήθως θέατρα ή αντικριστά, όπως στέκει διαμορφωμένη τώρα η σκηνή τού Bios. Οπως σε αυτά τα θέατρα το καθένα από τα πρόσωπα ζει ακουμπώντας στο βλέμμα του άλλου, έτσι και οι θεατές τους ακουμπούν ο ένας στο βλέμμα τού απέναντι και το βλέμμα σκεδάζεται μεταξύ πλατείας και σκηνής, μεταξύ θεατών και θεαμάτων του ίδιου κόσμου.

Στη συγχώνευση των δύο κόσμων σε έναν στηρίζεται η απόδοση του «Θείου Βάνια» από τη Μαρία Μαγκανάρη. Διαπερνά τη διδασκαλία της ένα απροσδόκητο και καλοδεχούμενο φως. Είναι η πεποίθηση που λέει πως πριν παίξεις Τσέχοφ, οφείλεις να διαβάσεις το έργο του σαν για πρώτη φορά, μακριά από τα κλισέ της δραματικής ή κωμικής ατμόσφαιρας, πέρα από την όποια στοιχειωμένη δραματολογία.

Ας πούμε η Μαγκανάρη θυμίζει σε όλους πως ο Τσέχοφ, πριν γίνει διάσημος για το περιεχόμενό του θεάτρου του, αναρωτήθηκε όσο λίγοι για τη φόρμα του. Μας ζητάει πρώτα να μπούμε στο παιχνίδι, να αφεθούμε στο παιχνίδι, να χαρούμε τους κανόνες και τη συμμετοχή μας. Και μετά σταδιακά να αφήσουμε το παιχνίδι πίσω, για να δούμε πίσω από τους ρόλους ανθρώπους και πίσω από τους κανόνες όρους ζωής.

Επειτα μας ζητάει να αφήσουμε για λίγο πίσω μας την «παράδοση» του τσεχοφικού θεάτρου, παράδοση που στις περισσότερες περιπτώσεις θέλει τον «Θείο Βάνια» να ανεβαίνει εντός της ρέουσας «ρωσικής» μελαγχολίας, στο ημίφως χαμένων και ανείπωτων ονείρων, στο μέσον μιας ξεψυχισμένης και κάπως παραισθητικής ευαισθησίας. Πού είναι όλα αυτά εδώ;

Στη θέση τους έχουμε πρόσωπα με ταμπεραμέντο και ψυχή, με παράπονο, άλλοτε με ενθουσιασμό, κάποτε με θυμό, ακόμα και με γκρίνια! Με άλλα λόγια, οι ρόλοι αυτοί κουβαλούν μέσα τους τσαγανό, την αναγκαία ζωτική ενέργεια ώστε να νιώθεται σε όλους η φθορά της καθημερινότητας, η κόπωση από την έλλειψη ενός στόχου αντάξιου των πόθων. Και ποιος τέλος πάντως ρώτησε ποτέ αυτά τα πρόσωπα αν θέλησαν να γίνουν διάσημοι ρόλοι; Αν θα προτιμούσαν να είναι ευτυχισμένοι απλοί, ανώνυμοι άνθρωποι;

Η Μαγκανάρη θέλει πρώτα από όλα να κάνει ένα Τσεχοφ με ανεπιτήδευτο, αληθινό τρόπο. Ζητάει έναν ζωντανό «Βάνια», που θα πει πως δεν πρέπει να αποκλείσει την αληθινή, την έξω ζωή, από τη σκηνή του. Ολα τ’ άλλα έρχονται μετά -όπως πάντα- και με την προσφορά των ηθοποιών: η συγκίνηση, η ανθρωπιά, το ρίγος και στη μέση όλων εκείνες οι μικρές στιγμές χαριτωμένης ανατροπής, που στον Τσέχοφ λέγονται κωμωδία.

Δυσκολεύομαι να βρω διακριθέντες ανάμεσα στους ηθοποιούς σε αυτό το επίπεδο. Δεν είναι μόνο το πώς ερμηνεύουν τον ρόλο, είναι και ότι βάζουν εμάς μέσα σε αυτόν. Ας πούμε ο ίδιος ο Βάνιας του Κώστα Κουτσολέλου. Είναι ένας μεγάλος ειρωνικός αποκλεισμένος σε ένα μικρό κουτί – ένας ζωντανός, χυμώδης, γεμάτος ενέργεια και αμφιβολία άνθρωπος, ένας οικείος μας άγνωστος. Είναι όμως φανερό πως στην ερμηνεία του Κουτσολέλου ο απώτερος σκοπός δεν είναι τόσο να ερμηνευτεί ο ρόλος. Ο μεγάλος στόχος είναι και να φύγουμε από το θέατρο έχοντας την υποψία (ή και τον φόβο) πως του μοιάζουμε...

Το ίδιο συμβαίνει με τους υπόλοιπους. Η Ελενα της Ανθής Ευστρατιάδου είναι μια γυναίκα που κουβαλά τον εαυτό της με αξιοπρέπεια και αίσθηση ηθικής κομψότητας, κι αυτό το βάρος την κάνει να γέρνει μπροστά μας – πόσο ξένη είναι για τους περισσότερους από εμάς; Θα μου επιτραπεί ωστόσο από το λαμπρό σύνολο να σταθώ για λίγο στη Σόνια της Σύρμως Κέκε. Η αλήθεια είναι πως η Σόνια της παρουσιάζεται με τη μορφή θαύματος. Είναι θαύμα το ότι μπορούμε να νιώσουμε γι’ αυτήν σεβασμό και συμπάθεια, κατανόηση μα και τον μικρό φόβο μήπως την ακολουθήσουμε στη μοναξιά της.

Και ας σταθούμε για λίγο στο πάθος του γιατρού Αστρόφ του Γιωργή Τσαμπουράκη, ακόμα ένα ετερώνυμο του θείου Βάνια, με πνεύμα και προθέσεις χαμένες στο μεταξύ μιας μέτριας ζωής και ενός μέτριου χαρακτήρα ή πάλι εξαιτίας ενός άλλου, μεγαλύτερου λόγου που θα μας διαφεύγει πάντα. Σε έναν και μόνο ρόλο βρίσκεται συμπυκνωμένη η κοινοτοπία της ματαιότητας.

Μεστός, γεμάτος συμβατικότητα ο καθηγητής Σερεμπριακόφ του Βασίλη Καραμπούλα. Σύντομοι ρόλοι μα γεμάτοι με ζωή και νόημα η Νένα της Μαρίας Μαγκανάρη και η Μητέρα της Ασπασίας Κράλλη. Ο Τελιέγκιν του Δημήτρη Ντάσκα είναι στην ουσία μουσική δοσμένη σε ρόλο, πρόσωπο συνταγμένο σε ημιτόνια.

Ρόλοι που συμπληρώνονται από την παρεμβατική μουσική του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου, άνθρωποι που ακουμπούν στα αντικείμενα-στηρίγματα της Διδώς Γκόγκου και ενδύονται τα γεμάτα ειρωνεία και υπομνηματισμό κοστούμια του Παύλου Θανόπουλου.

Μη χάσετε με τίποτα αυτόν τον Βάνια. Αυτόν τον Τσέχοφ. Αυτό το θέατρο.

ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
ΘΕΑΤΡΟ
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
Ο Τάκης Τζαμαργιάς δίνει ζωή σε όσα «εκστομίζονται» και σε όσα σιωπούν εγκλωβισμένα στο σώμα των ηθοποιών στο υπέροχο βρετανικό έργο της Νίνα Ρέιν, όπου ξεχωρίζει η ερμηνεία του Μάνου Καρατζογιάννη στον ρόλο...
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
Η παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου με την «οσκαρική» ερμηνεία του Γιάννη Νιάρρου, που μας κλείνει στον κόσμο του «αυτιστικού» Κρίστοφερ, αποδεικνύει πως στο θέατρο ό,τι αγγίζουμε στον Αλλον είναι η μορφή μας
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
ΘΕΑΤΡΟ
Το πεντάμορφο τέρας
Ο Δημήτρης Λάλος σκηνοθετεί μοναδικά και έξυπνα ένα έργο σε δύο επίπεδα θέλοντας να παρουσιάσει την τραγικότητα στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου με χιούμορ, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές σχέσεις και στη...
Το πεντάμορφο τέρας
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο
Στο έργο της Λούλας Αναγνωστάκη με τη σκηνοθετική ματιά του Μάνου Καρατζογιάννη μπορούμε να αισθανθούμε πως κάτι δεν πάει καλά και να ανησυχούμε. Η αγία ελληνική οικογένεια διαλύεται και στον πάτο ζει μια...
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας