Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου
Elina Giounanli
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου

  • A-
  • A+
Οικειοθελώς περπατά σε δύσκολα μονοπάτια και στην παράστασή του αυτή δικαιώνεται ο Θάνος Παπακωνσταντίνου, καθώς μετατρέπει τον λόγο του ευαγγελιστή Ιωάννη από λατρευτικό κείμενο σε θέατρο με ηχηρό μήνυμα. Οι υπέροχες ερμηνείες των ηθοποιών μάς οδηγούν στην ελπίδα για «νέα ζωή» και αποκαλύπτουν πολλά για την παλιά ζωή της Ιστορίας.

Μια σειρά από λόγους μάς παρακινεί να επισκεφτούμε τη νέα παράσταση του Θάνου Παπακωνσταντίνου στη Στέγη. Μεταξύ αυτών κάτι ξεχωριστό: είναι που στο είδος της η οπτική της παραμένει σπάνια στο θέατρό μας. Οσο και να σπάω το κεφάλι μου, δεν μπορώ να βρω εύκολα Ελληνα καλλιτέχνη να δοκιμάζεται με τόση επιμονή σε αυτό το «ύφος» θεάτρου. Ναι, ασφαλώς παραπέμπει στον Καστελούτσι, μα στην περίπτωση του Παπακωνσταντίνου η όποια επίδραση αποκτά ιδιοσυγκρασιακά στοιχεία…

Πρόκειται για θέατρο που ακουμπά στον συμβολισμό, δίνει έμφαση στην εικόνα και στη συνομιλία της με τον μυστικό βυθό της ύπαρξης, αποζητάει την ονειρική αίσθηση επί σκηνής, καταλήγει σε μια κοινή καταβύθιση σκηνής και πλατείας στο άγνωστο. Πρόκειται βέβαια για το περιβόητο «ολικό θέατρο», εκείνο που δεν θέλει για τη σκηνή του τη «φέτα ζωής», αλλά την ατόφια, απόκοσμη εμπειρία ενός κοντινού μας, «άλλου» κόσμου.

Στέγη Γραμμάτων και Τεχνών

Το αρχικό δέλεαρ της Στέγης επομένως για όσους έχουν παρακολουθήσει τα τελευταία χρόνια την πορεία του είναι αυτός ο Παπακωνσταντίνου. Πόσο δε μάλλον τώρα, που το όραμά του συναντά τον άγριο και οργισμένο, ένθεο και παραληρηματικό, προφητικό και εσχατολογικό λόγο του ευαγγελιστή Ιωάννη.

Δύσκολα τα πράγματα, βέβαια. Ο Παπακωνσταντίνου αναλαμβάνει την υποχρέωση να αποδείξει πως ακόμα και ένα κείμενο τόσο προγραμματικά πέραν των προδιαγραφών του θεάτρου (τέχνης που στο τέλος τέλος δεν φιλοδόξησε ποτέ να ακολουθήσει τη μεγάλη κλίμακα), ακόμα και ένα κείμενο ιερό όπως η «Αποκάλυψη», μπορεί να μεταποιηθεί επί σκηνής σε «αναπαράσταση». Ο μεγάλος στόχος εδώ είναι να παρουσιαστεί η «Αποκάλυψη» με κέντρο το μόνο που πιθανόν απουσιάζει σε αυτήν: τον κοινό άνθρωπο.

Ενα παιδάκι έχει μόλις ανεβεί στο προσκήνιο κρατώντας στα χέρια το βιβλίο του ευαγγελιστή. Διαβάζει σιωπηρά τις πρώτες ενότητες, στα μάτια του αντιφέγγει το ίδιο μεικτό συναίσθημα με το δικό μας: περιέργεια και καχυποψία. Μα καθώς η αυλαία ανοίγει αργά, προβάλλει από πίσω μια ταπεινή, κάπως φοβισμένη ομάδα, που αρχίζει να απαγγέλλει τα λόγια της «Αποκάλυψης» σαν λειτουργικό δράμα και δήλωση πίστης.

Σταδιακά η γραφή αποκτά ομιλία, σώμα και πρόσωπο ανθρώπου. Ο σκηνικός χώρος φωτίζεται και φανερώνει με τις αψίδες του κάποιον πρωτοχριστιανικό τόπο λατρείας. Η κοινότητα των ανθρώπων αρχίζει να ζει: αγωνίζονται ο ένας μετά τον άλλο να μοιράσουν τις λέξεις του Ιωάννη μεταξύ τους σαν κοινωνία, να κουβαλήσουν από κοινού το νόημα και το βάρος του έργου του.

Θέατρο στο θέατρο, λοιπόν. Ενα βιβλίο -και μια σκηνή- πρέπει να κλείσουν μέσα τους τον ανεμοστρόβιλο. Στην απόδοση της Στέγης η «Αποκάλυψη» αποκτά κυκλική δομή ή, καλύτερα, τη μορφή μιας δίνης που γεννά έναν ολοένα και εντονότερο στροβιλισμό. Ο αριθμός «εφτά» και οι συνεχείς επαναλήψεις λειτουργούν όπως η περιστροφή της σφενδόνης πριν ο λόγος εκτιναχθεί προς την Εξοδο της μετα-ιστορικής «όγδοης» μέρα του κόσμου, όταν συντελεστεί το τέλος της πρώτης δημιουργίας και η αρχή της νέας, όταν Θεός και Ανθρωπος κατοικούν πια σε ενότητα και αλληλοπροσωπία στη Νέα Ιερουσαλήμ.

Μέχρι τότε ο λόγος του Ιωάννη περιστρεφόμενος θα ακονίζεται. Και θα κόβει. Θα γίνεται ολοένα εντονότερος, βιαιότερος, φανατικότερος... Κάποια στιγμή θα αγγίξει τον παροξυσμό. Στην ίδια δίνη δοσμένη η Κοινότητα που βλέπουμε, επιτελεί ενώπιόν μας τη συμβολική τελετουργία της Ενωσής της, τελετή που περιλαμβάνει το κουβάλημα ενός κορμού -σημάδι σταυρού-, το συμβολικό πέρασμα των πιστών κάτω από αυτόν τον κορμό -όπως γίνεται σήμερα στους Επιταφίους-, το προσκύνημα και φίλημά του προς μετάνοια και συγχώρεση.

Μα τι ακριβώς κάνουμε εδώ; Χρειάζεται λοιπόν να τονίσουμε ότι δεν υπάρχει έστω και ένας κάτω από αυτή τη Στέγη που αντιμετωπίζει σήμερα την «Αποκάλυψη» σαν αυτό που είναι; Ως λατρευτικό κείμενο; Πρέπει να τονίσουμε ξανά το προφανές, πως ακούμε ένα κείμενο του οποίου το μήνυμα σιωπηρά απορρίπτουμε; Και πως είτε ως σώφρονες είτε απλά ως σύγχρονοι άνθρωποι, δεν θα αποδεχτούμε ποτέ την «αλήθεια του»;

Μα αυτό που ο Παπακωνσταντίνου επιχειρεί είναι άλλο. Μετατρέπει το μέσον της «Αποκάλυψης» σε μήνυμα. Σκοπός είναι να δούμε από πού το έργο αντλεί δύναμη και ένταση. Κάποια ανάγκη υπάρχει που δίνει στα λόγια του ευαγγελιστή διαχρονική ένταση. Και αυτή βρίσκεται στον άνθρωπο και στον πόθο του, στον φόβο, στην απόγνωση για την παλιά ζωή και στην αδυναμία μας για τη νέα.

Να πώς καταλήγουμε λοιπόν στο θέατρο… Το θέατρο δεν φανερώνει μόνο όσα η «Αποκάλυψη» προφητεύει, μα κι εκείνα που επιχειρεί να κρύψει. Πως το θηρίο και το φως βρίσκονται σε όσα ευαγγελίζεται, μα και μέσα της, στη διαφθορά της Βαβυλώνας και στη δική της, φανατική μισαλλοδοξία. Η ελπίδα για «νέα ζωή» περνάει από τη βία της επιβολής της. Να τι αποκαλύπτει τελικά το θέατρο: πως τίποτα δεν βρίσκεται πέρα από τον άνθρωπο -ούτε τα οράματά του.

Υπάρχει λοιπόν στο «θέατρο μέσα θέατρο», χώρος για ακόμα ένα θέατρο. Το βλέπουμε καθώς η σκηνή της άχρονης, της φωτισμένης και εν Χριστώ κοινωνίας -ωραιοποιημένης από εικονολογικά στερεότυπα και κινησιολογικά βιβλικά αρχέτυπα της Αναγέννησης- ανοίγει και πίσω της με τη μορφή ταμπλό-βιβάν παρουσιάζονται εφτά εμβληματικές εικόνες της Ιστορίας. Οι «παρόμοιες» εξάρσεις ιδεολογίας κι εκεί, επαναστάσεις και ρήξεις, χωρίς ηθικό σχολιασμό ή αξιολόγηση, πέρα από κάποιο μακρινό σχόλιο από την άλλη πλευρά του κόσμου.

Στο τέλος ούτως ή άλλως όλα περιπλέκονται στην ίδια δίνη... Τίποτα δεν βγάζει από μόνο του νόημα, χωρίς να φωτιστεί με τις προθέσεις και τις πράξεις των ανθρώπων. Ολα μοιάζουν παιχνίδι στα χέρια των παιδιών: ενθουσιασμός, συγκίνηση, διάψευση. Κι αν η «Αποκάλυψη» δεν μπορεί να μας πείσει για τη νέα ζωή, μπορεί να μας αποκαλύψει πολλά για την παλιά ζωή της Ιστορίας.

Είχα πει παλιότερα ότι ο Παπακωνσταντίνου οικειοθελώς περπατά σε δύσκολα μονοπάτια. Το θέατρό του ζητάει εκτός από τη «μεγάλη έμπνευση», άλλο τόσο γενναιόδωρους προϋπολογισμούς και περφεξιονισμό. Θα ήθελα γι’ αυτό να σταθώ τη φορά αυτή στους συνεργάτες του σκηνοθέτη και να ονοματίσω τιμητικά τη συμβολή τους. Την εύηχη, μελωδική μετάφραση της Μιχαήλας Πλιάπλια. Τα σκηνικά και κοστούμια της Νίκης Ψυχογιού. Την κίνηση της Νάντης Γωγούλου. Τους φωτισμούς της Χριστίνας Θανασούλα. Τη γλυπτική του Αλέκου Μπουρελιά. Την ηχοληψία του Μανώλη Αγγελάκη.

Και βέβαια τη δραματουργική μουσική του Πάνου Ηλιόπουλου σε διεύθυνση του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου. Η παράσταση της Στέγης, είπαμε, ανήκει στο «ολικό θέατρο», στην ένωση όλων των επιμέρους τεχνών σε μία, ακέραια και άτμητη τέχνη της παράστασης. Το ίδιο ισχύει και για το ανσάμπλ των ηθοποιών: Αλεξία Καλτσίκη, Μαριάννα Δημητρίου, Καλλιόπη Σίμου, Ελένη Μολέσκη, Κλεοπάτρα Μάρκου, Θανάσης Δόβρης, Σωτήρης Τσακομίδης, Μάριος Παναγιώτου, Μιλτιάδης Φιορέντζης και Γιώργος Δικαίος. Η κοινότητα του ενός.

Μια σπουδαία δουλειά του Παπακωνσταντίνου, δικαίωση των μέχρι τώρα προσπαθειών του.

ΘΕΑΤΡΟ
Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο
Η παράσταση του Δημήτρη Μαυρίκιου της περσινής σεζόν δεν ήταν «διασκευή» ή «μεταφορά» ενός παλιού έργου, αλλά βασισμένη σε ένα θέμα του Λουίτζι Πιραντέλο και στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, φέρνοντας στο...
Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο
ΘΕΑΤΡΟ
Το αμερικανικό όνειρο γεμάτο γυαλί και θηρία
Ο Δημήτρης Καραντζάς αφηγείται με ανθρώπινο τρόπο μια ανθρώπινη ιστορία, διδάσκοντας τους ηθοποιούς του ένα έργο με περίεργη «πιραντελική» υπόκρουση. Στρέφεται προς τον εαυτό του ζητώντας κάθε βράδυ λύτρωση...
Το αμερικανικό όνειρο γεμάτο γυαλί και θηρία
ΘΕΑΤΡΟ
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
Στην εξαιρετικά πυκνή παράσταση που έστησε ο Βασίλης Μπισμπίκης, το κλασικό έργο του Στρίντμπεργκ αποτυπώνει με έντονο τρόπο όσα συμβαίνουν σε μια σημερινή οικογένεια: από τη νεοελληνική ασχήμια και την...
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
ΘΕΑΤΡΟ
Από Σέξπιρ και Γκολντόνι μέχρι Αναγνωστάκη και Ρέππα-Παπαθανασίου
Ο Δημήτρης Λιγνάδης εκ των πραγμάτων θα υλοποιήσει φέτος τον προγραμματισμό που είχε έτοιμο ο Στάθης Λιβαθινός. Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής θα σκηνοθετήσει, όμως, και θα παίξει «Μάκβεθ».
Από Σέξπιρ και Γκολντόνι μέχρι Αναγνωστάκη και Ρέππα-Παπαθανασίου
ΘΕΑΤΡΟ
Θαυμαστή «Πορεία» 20 ετών
Οι μεγάλες επιτυχίες που έχουν σημαδέψει το θέατρο τις τελευταίες σεζόν. Οι νέες παραγωγές που ετοιμάζονται. Τα φιλόδοξα σχέδια που αποτελούσαν απωθημένο ετών. Εχει προφανώς αρκετούς λόγους να αδημονεί για τη...
Θαυμαστή «Πορεία» 20 ετών
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας