Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο

Λυδία Φωτοπούλου, Γιάννης Βογιατζής

patroklos skafidas
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο

  • A-
  • A+
Η παράσταση του Δημήτρη Μαυρίκιου της περσινής σεζόν δεν ήταν «διασκευή» ή «μεταφορά» ενός παλιού έργου, αλλά βασισμένη σε ένα θέμα του Λουίτζι Πιραντέλο και στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, φέρνοντας στο κοινό το πνεύμα τους. Οι καλοί ηθοποιοί επιβάλλουν την παρουσία τους, άλλοτε συγκινητική κι ανθρώπινη και άλλοτε αυτοσαρκαστική κι ευάλωτη.
Για να ξεκινήσουμε τη νέα σεζόν, ας πάρουμε και φέτος φόρα από την περσινή. Το «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο από τον πιο ακριβοθώρητο ίσως σκηνοθέτη μας, τον Δημήτρη Μαυρίκιο, στη σκηνή του Τσίλερ, οδήγησε πέρυσι το Εθνικό σε μια μεγάλη καλλιτεχνική και εμπορική επιτυχία. Για να είμαστε ειλικρινείς, δεν περιμέναμε τίποτα άλλο. Από πολλές απόψεις η επιτυχία ήταν «αναμενόμενη», και αυτό όχι μόνο γιατί ειδικά ο Μαυρίκιος δεν προχωρά ποτέ στην έκθεση αν η απόφαση δεν έχει ωριμάσει πρώτα μέσα του.

Η επιτυχία ήταν αναμενόμενη κυρίως γιατί μεταξύ σκηνοθέτη και συγγραφέα έχει αναπτυχθεί μια συγγένεια ποίησης και πράξης που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί «εκλεκτική». Πιραντέλο και Μαυρίκιος συνομιλούν πλέον σε χώρο πέραν του προφανούς. Και ό,τι φτάνει σε εμάς από τη συνάντηση δεν είναι παρά κινήματα ενός κρυφού λόγου.

«Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» - Εθνικό Θέατρο - Κεντρική Σκηνή

Πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν διαβάζουμε τις μαρκίζες των παραστάσεων. Οπως εδώ, που ο τίτλος υποσημειώνεται με το εξής: «Μια παράσταση βασισμένη σε ένα θέμα του Λουίτζι Πιραντέλο και τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι». Δεν είναι επομένως αυτό που συνήθως ονομάζουμε «διασκευή» ή «μεταφορά» ενός παλιού έργου. Εδώ έχουμε τη δημιουργική αναφορά ενός δημιουργού σε δύο προγόνους του, με τον πρώτο –τον σκηνοθέτη– να υλοποιεί το πνεύμα τους με ελευθερία και πρωτοβουλία, σαν κάποιο μυστικό «δικό τους».

Εδώ λοιπόν βρίσκεται το κλειδί της επιτυχίας. Αυτή άλλωστε η απόδοση του πνεύματος –και όχι του γράμματος– του «Απόψε» και της μουσικής της θρυλικής παράστασης του Δημήτρη Μυράτ, είναι ό,τι παρότρυνε ο Πιραντέλο τους επιγόνους του, όσους τουλάχιστον μπορούν να τον ακούσουν. Η παλιά παράσταση δίνει τη μαγιά, το «θέμα», οδηγώντας τη νέα παράσταση σε μια προσωπική εκδοχή, σε έναν προσωπικό όσο και κοινό «αυτοσχεδιασμό». Σε ένα δικό μας «απόψε».

Υπάρχει όμως εδώ κάτι ακόμη που μας διαφεύγει. Φαίνεται πως για να κατανοήσει κάποιος τον Πιραντέλο και τον Χατζιδάκι έτσι, οφείλει να τους συναντήσει στο κατώφλι και μάλιστα στον δρόμο της εξόδου. Οταν τίποτα πια δεν είναι αρκετό σε μια τέχνη που αφού συγυρίστηκε σιώπησε, και ο καλλιτέχνης αναζητάει νόημα στο μεταξύ δημιουργίας και κόσμου.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως πρέπει να αγαπάς πολύ την τέχνη για να φτάσεις σε αυτό το σημείο – πρέπει να την αγαπάς, κι όμως να μην τη βρίσκεις αρκετή. Αλλωστε αυτό το περίφημο τριπλό λουπ του Πιραντέλο στο «Απόψε», του «θεάτρου μέσα στο θέατρο, μέσα στο θέατρο, μέσα το θέατρο», πιθανόν δεν κρύβει παρά την αμφίστομη αμφισβήτηση τέχνης και δημιουργού. Η σωστή ανάγνωση θα ήταν εδώ «θέατρο έξω από το θέατρο, έξω από το θέατρο, έξω από το θέατρο»… Καθώς εμείς μπαίνουμε στο θέατρο, τα πλάσματά του βγαίνουν από αυτό.

Ποιοι ανεβαίνουν λοιπόν στη σκηνή της Αγίου Κωνσταντίνου απόψε; Οι ρόλοι ασφαλώς του «Απόψε»... οι ηθοποιοί, ύστερα, που τους ερμηνεύουν… ο συγγραφέας, που εμφανίζεται στο φόντο μυθικός, όχι λιγότερο θεατρικός από τα πλάσματά του... ο σκηνοθέτης έπειτα, παρών κι αυτός με το όνομά του «Δημήτρης Μαυρίκιος»… οι τεχνίτες του θεάτρου, οι φωτιστές… τέλος, ο Χατζιδάκις, πλασμένος από το ίδιο υλικό της μνήμης και των ονείρων, με τη μουσική του δοσμένη από τον Νίκο Κυπουργό… Και το κοινό μετά, «εσείς και εγώ»... Ποιος θα ξεχωρίσει τους υπαρκτούς από τους ανύπαρκτους απόψε;

Και ποιος «αυτοσχεδιάζει», αλήθεια; Ας αφηνόμαστε για λίγο για τη χάρη του παιχνιδιού, ας επεξεργαζόμαστε τα όριά του, πέφτοντας από το ένα «επίπεδο» στο άλλο. Αυτό που βλέπουμε τελικά είναι πως η έξοδος από το «θέατρο» είναι σαν το κυνήγι του ουράνιου τόξου.

Τα πάντα μαρτυρούν το ψέμα του «αυτοσχεδιασμού» μας. Από το πρόγραμμα της παράστασης, που επιμένει να βάζει τα πράγματα κάτω, μέχρι τους υπέρτιτλους στα ψηλά, να καταδίδουν την ακριβή επαναληπτικότητα, την προσχεδιασμένη οργάνωση της ελευθερίας μας. Μα μήπως γι’ αυτό δεν αγαπάμε τα πλάσματα του θεάτρου; – το ψέμα τους προδίδεται τόσο εύκολα... Η παράσταση του «Απόψε» στο Εθνικό κρύβει εκτός των άλλων αγάπη για το ψέμα της σκηνής. Είναι ένα ψέμα που μοιραζόμαστε όλοι.

Απόψε παίζει λοιπόν το θέατρο όλο, ρόλοι και ηθοποιοί, φανεροί και κρυφοί συντελεστές, ζωντανοί και ζώντες μύθοι. Στη σκηνή του Εθνικού υπάρχει δραματοποιημένο ντοκιμαντέρ, αποστασιοποίηση, συμβολισμός, εξτραβαγκάντσα, κουίρ, μασκαράτα, ποιητικό δράμα, ρεαλισμός, περφόρμανς, σινεμά… η μια σκηνή οδηγεί την άλλη, ακολουθώντας τον συνειρμό και τη διαίσθηση του σκηνοθέτη. Το μόνο ικανό να συνδέσει το χάος είναι η κοινή μνήμη: υλικά από παραστάσεις, ένα άγαλμα να φωτίζει τη Λυδία Φωτοπούλου σαν Ιουλιέτα, μια ονειροβασία του Πιραντέλο…

Δεν μπορούμε όμως να αντέξουμε για πολύ αυτή τη μεσολάβηση. Ο θίασος και εμείς ζητούμε άλλο στήριγμα για να ακουμπήσει το κοινό ψέμα μας. Οι «ηθοποιοί-ρόλοι-ηθοποιοί», λέει ο Πιραντέλο, κάποια στιγμή επαναστατούν και παίρνουν την κατάσταση στα χέρια τους. Διώχνουν τον αλαζόνα «σκηνοθέτη» και ακολουθούν το ένστικτό τους. Καταλήγουν έτσι για φινάλε στο παλιό, συμβατικό «θέατρο»: συγκίνηση, παρλάτες, ένταση. Η κόρη του Πιραντέλο, απολιθωμένη από τη ζήλια του άντρα της, ζητάει ενώπιόν μας ελευθερία και θάνατο ξανά.

Ας ηρεμήσουμε, λοιπόν. Μετά το χάος, η αμοιβαία αυτή συγκίνηση επιβεβαιώνει τη μεταξύ μας συμφωνία. Απόψε φορούμε, ρόλοι, ηθοποιοί και κοινό, το χαμόγελο της αμοιβαίας κατεργαριάς.

Και με αυτόν τον τρόπο η διδασκαλία του σκηνοθέτη δίνει τελικά την ευκαιρία στους ηθοποιούς να επιβάλουν την παρουσία τους, άλλοτε συγκινητική κι ανθρώπινη, άλλοτε αυτοσαρκαστική κι ευάλωτη. Από τον τρυφερό «πατέρα-Γιάννη Βογιατζή» μέχρι τη θεατρίνα της Λυδίας Φωτοπούλου και μέχρι τους νέους ηθοποιούς, που μπαινοβγαίνουν σε ρόλους και ανεβοκατεβαίνουν επίπεδα για να «υπάρξουν». Κωνσταντίνος Αρνόκουρος, Μαρία Βαρδάκα, Αλέξανδρος Βάρθης, Δημήτρης Κακαβούλας, Δημήτρης Μαυρίκιος, Γιώργος Μπένος, Ράνια Οικονομίδου, Εύα Οικονόμου-Βαμβακά, Στέφανος Παπατρέχας, Γιούλικα Σκαφιδά, Νεκτάριος Φαρμάκης. Ομοια με αυτούς ζει απόψε και η μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, με τη μελωδική αντήχηση του Νίκου Κυπουργού.

Πού λοιπόν τελειώνει η παράσταση απόψε; Σε μια σκέψη, πιστεύω. Είμαστε πράγματι «από την ύλη που ’ναι φτιαγμένα τα όνειρα». Οπως και τα όνειρά μας, είναι κι αυτά από τη δική μας ύλη.

ΘΕΑΤΡΟ
Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου
Οικειοθελώς περπατά σε δύσκολα μονοπάτια και στην παράστασή του αυτή δικαιώνεται ο Θάνος Παπακωνσταντίνου, καθώς μετατρέπει τον λόγο του ευαγγελιστή Ιωάννη από λατρευτικό κείμενο σε θέατρο με ηχηρό μήνυμα. Οι...
Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου
ΘΕΑΤΡΟ
Το αμερικανικό όνειρο γεμάτο γυαλί και θηρία
Ο Δημήτρης Καραντζάς αφηγείται με ανθρώπινο τρόπο μια ανθρώπινη ιστορία, διδάσκοντας τους ηθοποιούς του ένα έργο με περίεργη «πιραντελική» υπόκρουση. Στρέφεται προς τον εαυτό του ζητώντας κάθε βράδυ λύτρωση...
Το αμερικανικό όνειρο γεμάτο γυαλί και θηρία
ΘΕΑΤΡΟ
Μια νέα ποιητική μεταφορά ενός αριστουργήματος
Η Ιόλη Ανδρεάδη και ο Αρης Ασπρούλης καταφέρνουν να φτιάξουν με το κλασικό ρωσικό μυθιστόρημα του Λέοντος Τολστόι ωραίο, σύγχρονο θέατρο. Τα ιστορικά γεγονότα ζωντανεύουν συγκινητικά, με τα βαριά ονόματα επί...
Μια νέα ποιητική μεταφορά ενός αριστουργήματος
ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
ΘΕΑΤΡΟ
Με τη μισανθρωπία του Μπέρνχαρντ και το πνεύμα του Λευτέρη Βογιατζή
Δεν γίνεται πιθανόν εύκολα αντιληπτό πως η παράσταση του Μπέρνχαρντ στο Θέατρο Τέχνης παίζεται υπό το πορτρέτο ενός καλλιτέχνη που αφανώς επιστατεί τον χώρο δίπλα σε εκείνο του Καρόλου Κουν στο Υπόγειο. Του...
Με τη μισανθρωπία του Μπέρνχαρντ και το πνεύμα του Λευτέρη Βογιατζή
ΘΕΑΤΡΟ
Το πιο αδικημένο εγχείρημα της χρονιάς
Η «απαγωγή της Τασούλας» του Κωνσταντίνου Μάρκελλου ως σκέψη και υλοποίηση, τόλμημα και πόνημα, είναι πολύ σημαντικότερη από ό,τι φανερώνει η σχετικά σύντομη πορεία της στην ολότελα σαστισμένη πια σκηνή μας.
Το πιο αδικημένο εγχείρημα της χρονιάς

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας