Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η αθέατη πλευρά της καλλιτεχνικής Αθήνας του 1910

Κώστας Νικούλι

STAVROS HABAKIS
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η αθέατη πλευρά της καλλιτεχνικής Αθήνας του 1910

  • A-
  • A+
Μια σειρά από φόνους στο σήμερα, που ερμηνεύονται με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν. Μια site-specific παράσταση, ένα αστυνομικό θρίλερ της Ιόλης Ανδρεάδη και του Αρη Ασπρούλη γραμμένο με αφορμή το «Βυσσινί τριαντάφυλλο» του Πλάτωνα Ροδοκανάκη, από τις 9 ώς τις 12 Σεπτεμβρίου στον αύλειο χώρο του Ασύλου Ανιάτων και στη συνέχεια στο Λονδίνο.

«Στη μνήμη ενός μικρού παιδιού». Το αστυνομικό θρίλερ της Ιόλης Ανδρεάδη και του Αρη Ασπρούλη σ’ έναν ιδιαίτερο χώρο: στο προαύλιο του Ασύλου Ανιάτων από τις 9 μέχρι και τις 12 Σεπτεμβρίου. Και στις 14 Οκτωβρίου η παράσταση ταξιδεύει στο Λονδίνο, στο University of Roehampton όπου θα παρουσιαστεί με αγγλικούς υπέρτιτλους.

Μια παράσταση site-specific πάνω σε πραγματικά γεγονότα, βασισμένη στη δεκαετή έρευνα του Αρη Ασπρούλη με πηγές όπως ιστορικά αρχεία, δημοσιεύματα της εποχής, πλειστηριασμούς παλαιών βιβλίων. Ενα έργο γραμμένο με τη συγγραφική φόρμα της μυθοπλασίας και του αστυνομικού θρίλερ.

«Στη μνήμη ενός μικρού παιδιού»

Μια σειρά από φόνους στο σήμερα που ερμηνεύονται αποκλειστικά με το βλέμμα στραμμένο στο παρελθόν, καθώς όλα τα στοιχεία για την εξιχνίασή τους βρίσκονται εκεί.

Η ιστορία του έργου «Στη μνήμη ενός μικρού παιδιού» βασίζεται σε πραγματικά γεγονότα που συνέβησαν στην Αθήνα του 1910, όπως η μνημειώδης αυτοκτονία του έφιππου ποιητή Περικλή Γιαννόπουλου στη θάλασσα του Σκαραμαγκά για τα μάτια της μποέμισσας ζωγράφου Σοφίας Λασκαρίδου και η τελετουργική σχέση της αυτοχειρίας του με τον συγγραφέα Πλάτωνα Ροδοκανάκη.

Το έργο αποτελεί τον καρπό μιας έρευνας που ξεκίνησε ο Αρης Ασπρούλης το 2008 με αφορμή το «Βυσσινί τριαντάφυλλο» του Πλάτωνα Ροδοκανάκη. Στην αρχή το ενδιαφέρον του επικεντρώθηκε στο διήγημα και στους συμβολισμούς του. Στη συνέχεια η έρευνα εξαπλώθηκε στα υπόλοιπα κείμενα του Πλάτωνα Ροδοκανάκη και αργότερα στην ιστορία της οικογένειάς του και του ονόματός του, όπως λέει ο Αρης Ασπρούλης.

Δέσποινα Σαραφείδου, Ρούλα Πατεράκη

«Τα ευρήματα που προέκυψαν μέσα σε μία δεκαετία, προέρχονται από βιβλιοθήκες, αρχεία, δημοπρασίες παλαιών αντικειμένων και σπάνιων βιβλίων, πρόθυμους φίλους ή αγνώστους και κυρίως από τα παλαιοβιβλιοπωλεία των Εξαρχείων. Οχι από το διαδίκτυο. Οσο η έρευνα προχωρούσε τόσο μου γεννιόταν η ιδέα ενός φανταστικού αστυνομικού θρίλερ, στο οποίο κάποιος αστυνόμος, για να εξιχνιάσει μια σειρά από φόνους ανθρώπων με το επώνυμο «Ροδοκανάκη» στο σήμερα, θα αναγκαστεί να καταφύγει στο ίδιο αρχειακό υλικό από το παρελθόν».

Το υλικό που προέκυψε μετασχηματίστηκε δραματουργικά στα χέρια του Αρη Ασπρούλη και της Ιόλης Ανδρεάδη για τη συγγραφή ενός καινούργιου θεατρικού έργου.

«Σκεφτήκαμε πως αυτή η νέα αφήγηση μπορεί να έχει ενδιαφέρον για εκείνο τον θεατή που πάντα ψάχνει να βρει τι κρύβεται πίσω από μια παράσταση που παρακολούθησε», λέει η Ιόλη Ανδρεάδη. «Η γραμμή που ακολούθησε η υποκριτική στην παράσταση αυτή, όπου είχα τη χαρά και την τιμή να συνεργαστώ με τη Ρούλα Πατεράκη, αλλά και τη Δέσποινα Σαραφίδου και τον Κώστα Νικούλι, ήταν ακριβώς η γραμμή των «μυστικών»: «Κάθισε να ακούσεις μια ιστορία και εγώ θα σε πάρω από το χέρι και, συνειρμικά, όπως περνάμε από ένα στοιχείο μιας έρευνας στο επόμενο, θα σου αποκαλύψω μυστικά. Τα μυστικά μου μπορεί να μην είναι απόλυτα ιστορικά ακριβή, αλλά είναι αληθινά για μένα».

Οσο προχωρούσε η συγγραφή του έργου τόσο κέρδιζε έδαφος και «βάθαινε» η αρχική μυθοπλασία –με τους νόμους της– και υποχωρούσε η ανάγκη για την πιστή διαφύλαξη της «ιστορικής αλήθειας» των ευρημάτων της δεκαετούς έρευνας του Αρη. Ωστόσο διαφυλάχθηκε εξ ολοκλήρου το «πνεύμα» της ιστορικής αλήθειας, έτσι όπως το κατανοήσαμε, και πραγματοποιήθηκε μια μεγάλη προσπάθεια για έναν φόρο τιμής σε πιο αθέατες πτυχές της πολιτικής και λογοτεχνικής ιστορίας μας. Το «Στη μνήμη ενός μικρού παιδιού» είναι ένα πρωτότυπο νέο ελληνικό έργο όπου συνυπάρχουν, αρμονικά και με αγάπη, ιστορικά στοιχεία μαζί με φανταστικά γεγονότα».

Η παράσταση θα παιχτεί σ’ έναν χώρο πολύσημο ιστορικά. Το οίκημα της Αγίας Ζώνης ήταν η τελευταία κατοικία των Ροδοκανάκηδων, ώς και το 1901 οπότε πέρασε στα χέρια του Ασύλου Ανιάτων μέσω δωρητών. Ωστόσο στο ίδιο σημείο ακριβώς είχε στήσει το αντίσκηνό του ο Κιουταχής, κατά την πολιορκία της Ακρόπολης, περιμένοντας τον Καραϊσκάκη που είχε ταμπουρωθεί με τα πρωτοπαλίκαρά του για 9 μήνες.

Και στο ίδιο σημείο έχτισε, λίγα χρόνια μετά, την έπαυλή του ο αρχηγός του Βρετανικού Στόλου της Μεσογείου, ναύαρχος Μάλκομ, γοητευμένος από το κλίμα της Αθήνας και το «εξωτικό και έρημο χωριό Πατήσια», όπως έλεγε. Το οίκημα που αποτελεί έργο των Κλεάνθη και Σάουμπερτ, πριν φτάσει στα χέρια των Ροδοκανάκηδων, κατοικήθηκε επίσης από τον Σπυρίδωνα Τρικούπη και τη δούκισσα της Πλακεντίας, αλλά και από τον Γάλλο πρέσβη. Στην πρόσοψη ενός από τα κτίριά του υπάρχει μια μαρμάρινη σκαλιστή επιγραφή: «Στη μνήμη ενός μικρού παιδιού», από την οποία δόθηκε και ο τίτλος του έργου του Αρη Ασπρούλη και της Ιόλης Ανδρεάδη.

«Η επιγραφή ήταν το πρώτο πράγμα που είδαμε φτάνοντας στο Ασυλο», λέει ο Αρης Ασπρούλης. «Αργότερα μάθαμε ότι ήταν δωρεά του Ιωάννη Πεσμαζόγλου, που έχασε τον γιο του σε ηλικία μόλις 27 ετών από άγνωστη ασθένεια. Η περίπτωση του Πλάτωνα Ροδοκανάκη είναι ιδιαίτερα σημαντική για τα ελληνικά γράμματα και ιδιαίτερα παραγκωνισμένη».

Ο Πλάτων Ροδοκανάκης γεννήθηκε στη Σμύρνη και μεγάλωσε στο Κορδελιό με τη μητέρα και τη γιαγιά του, γι’ αυτό κράτησε και το επώνυμό τους. Η αρχική του επιθυμία ήταν να γίνει κληρικός αλλά εγκατέλειψε τις σπουδές του. Εγραψε ποιήματα, διηγήματα, θέατρο, ενώ υπήρξε ένας από τους ελάχιστους γνώστες της αισθητικής, της καθημερινότητας και των μυστικών του καλλωπισμού των γυναικών στο Βυζάντιο.

Διετέλεσε εφορος Βυζαντινών Αρχαιοτήτων στη Θεσσαλονίκη, διευθυντής Επιδομάτων για τα θύματα του Πρώτου Βαλκανικού Πολέμου και ανέλαβε τη διεύθυνση του Βυζαντινού Τομέα του υπουργείου Παιδείας επί Βενιζέλου, ενώ υπήρξε ένας εκ των ιδρυτών του Βυζαντινού Μουσείου Θεσσαλονίκης και της Εταιρείας Βυζαντινών Σπουδών. Ξεκίνησε να γράφει στην καθαρεύουσα, αλλά τελικά αγάπησε τη δημοτική.

Το «Βυσσινί τριαντάφυλλο» λογοκρίθηκε από την εφημερίδα «Ακρόπολη», επειδή παρομοίαζε τον Χριστό με τον Σωκράτη και αποτέλεσε και την αφορμή για την πρώτη δίκη στα ελληνικά χρονικά σχετική με τα πνευματικά δικαιώματα, με αντίδικο τον Κωνσταντίνο Χρηστομάνο. Πέθανε 36 ετών από φυματίωση στον «Ευαγγελισμό» και κηδεύτηκε στο εκκλησάκι του νοσοκομείου, ακριβώς πριν από 100 χρόνια.

Στόχος είναι η παράσταση μέσα στα επόμενα χρόνια να παρουσιαστεί στα κύρια σημεία του κόσμου όπου έδρασαν οι Ροδοκανάκηδες. Γι’ αυτό ο επόμενος σταθμός είναι το Λονδίνο.

«Στο Λονδίνο έζησε τον 17ο αιώνα ο Κωνσταντίνος Ροδοκανάκης, ποιητής και αλχημιστής, προσωπικός γιατρός του βασιλιά Καρόλου Β’, ο οποίος είχε το εργαστήριό του στο Aldwych», λέει η Ιόλη Ανδρεάδη. «Εγινε αρκετά δημοφιλής αφ’ ενός επειδή δημιούργησε μια μεγάλη ελληνική κοινότητα στην καρδιά του Λονδίνου –η ονομασία της περίφημης «Greek Street» φαίνεται πως δόθηκε εξαιτίας της κοινότητας αυτής–, αφ’ ετέρου για τη συμβολή του στην καταπολέμηση της πανούκλας με το μυστικό σκεύασμα που παρήγαγε, με το γοητευτικό όνομα «Alexicacus Spiritus Mundi», το αλεξίκακο πνεύμα του κόσμου. Στο Πανεπιστήμιο του Roehampton, ζωογόνο πυρήνα για την έρευνα του θεάτρου και της performance παγκοσμίως, έχει προσκληθεί η παράσταση, για να παρουσιαστεί στο πλαίσιο ειδικής βραδιάς που διοργανώνεται εκεί, με κεντρικό ομιλητή τον σημαντικό καθηγητή Joe Kelleher».

Με αφορμή την παράσταση, στον χώρο του Ασύλου Ανιάτων παρουσιάζεται ομαδική εικαστική έκθεση με θέμα τον Πλάτωνα Ροδοκανάκη και τίτλο «Αισθάνομαι να έχω μέσα μου κατιτί το πολύ ξανθό…», σε επιμέλεια Ιριδας Κρητικού. Συμμετέχουν με έργα τους μεταξύ άλλων οι: Γιάγκος Ανδρεάδης, Νεκτάριος Αποσπόρης, Νίκος Βατόπουλος, Βασίλης Γαρυφαλλάκης, Ανδρέας Γεωργιάδης, Ελενα Κυρκιλή, Δήμητρα Λιάκουρα, Αλέξανδρος Μαγκανιώτης, Περικλής Πραβήτας, Γιώργος Τσόπανος, Αννα Χαρακτίνου, Θάνος Χόνδρος, Βιργινία Φιλιππούση και Γιώργος Φλωράκης.

Το έργο «Στη μνήμη ενός μικρού παιδιού» είναι το όγδοο που υπογράφουν η σκηνοθέτις Ιόλη Ανδρεάδη και ο κοινωνιολόγος Αρης Ασπρούλης. Εχουν προηγηθεί τα θεατρικά «Οικογένεια Τσέντσι» (Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης 2015-2016), «Διακόσιες δέκα χιλιάδες οκάδες βαμβακιού» (Πολιτιστικό Ιδρυμα Ομίλου Πειραιώς 2016), «Young Lear» (Φεστιβάλ Αθηνών 2016), «Ενας άνθρωπος επιστρέφει στην πατρίδα του πιστεύοντας ότι θα τον σκοτώσουν και τον σκοτώνουν» (Θέατρο Τέχνης 2017-2018), ενώ έχουν διασκευάσει τα έργα «Ολα αυτά τα υπέροχα πράγματα» των Ντάνκαν ΜακΜίλαν και Τζόνι Ντόναχον, «Ιων» του Ευριπίδη, «Μισάνθρωπος» του Μολιέρου. Ολα τα έργα τους έχουν ανέβει σε σκηνοθεσία Ιόλης Ανδρεάδη και έχουν εκδοθεί από την Κάππα Εκδοτική. Τον ερχόμενο Νοέμβριο θα παρουσιάσουν μια πρωτότυπη θεατρική διασκευή του μυθιστορήματος «Πόλεμος και ειρήνη» του Λέοντος Τολστόι, στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά, σε σκηνοθεσία Ιόλης Ανδρεάδη. 


INFO: Αύλειος χώρος του Ασύλου Ανιάτων (Αγίας Ζώνης 39, Κυψέλη). «Στη μνήμη ενός μικρού παιδιού». Σκηνοθεσία-Κίνηση: Ιόλη Ανδρεάδη. Κείμενο: Ιόλη Ανδρεάδη και Αρης Ασπρούλης. Ερευνα: Αρης Ασπρούλης. Σκηνογραφία-Κοστούμια: Πηνελόπη Ασλάνογλου. Φωτισμοί: Στέβη Κουτσοθανάση. Μουσική επιμέλεια: Αλέξανδρος Γκόνης. Επιμέλεια έκθεσης: Ιρις Κρητικού. Παίζουν: Ρούλα Πατεράκη, Δέσποινα Σαραφείδου (Βραβείο Ερμηνείας Κάρολος Κουν 2018), Κώστας Νικούλι. Παραστάσεις: 9, 10, 11, 12 Σεπτεμβρίου στις 20.00

ΘΕΑΤΡΟ
Αν ο Οιδίποδας ήταν γυναίκα...
H γνωστή σκηνοθέτις παρουσιάζει το βραβευμένο με Fulbright Artist’s Award έργο-υβριδική όπερα με τον προκλητικό τίτλο «Oedipus: Sex with Mum Was Blinding» στη Νέα Υόρκη και στην Αθήνα και εξηγεί γιατί «το σεξ...
Αν ο Οιδίποδας ήταν γυναίκα...
ΘΕΑΤΡΟ
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
Η θεατρική ομάδα Ρόδα παρουσιάζει την «Τρικυμία» του Σέξπιρ σκηνοθεσία Μαρίας Περετζή την 1η Σεπτεμβρίου στο θέατρο Βράχων του Δήμου Βύρωνα και στις 20 Σεπτεμβρίου στο θέατρο «Δημήτρης Κιντής» στην Ηλιούπολη....
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
ΘΕΑΤΡΟ
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός
Ερμηνεύει τον «Δον Ζουάν» του Μολιέρου στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Θέμης Μουμουλίδης και μας εξηγεί γιατί βλέπει τον επικό καρδιοκατακτητή σαν έναν προβοκάτορα που υπονομεύει κανόνες, θεσμούς, κοινωνικά...
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός
ΘΕΑΤΡΟ
Μαζί στη σκηνή Ακαδημία Αθηνών και Εθνικό Θέατρο
Το Κέντρο Ερεύνης της Ελληνικής και Λατινικής Γραμματείας της Ακαδημίας Αθηνών συναντά τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου με ειδικό αντικείμενο μια χαμένη στο μεγαλύτερο μέρος της τριλογία του Αισχύλου, η...
Μαζί στη σκηνή Ακαδημία Αθηνών και Εθνικό Θέατρο
ΘΕΑΤΡΟ
«Μονάχα ένα κορίτσι υπάρχει σ' ολόκληρο τον κόσμο»
Ακόμα ένα μυθιστόρημα του παππού του, Μ. Καραγάτση, ανεβάζει ο Δημήτρης Τάρλοου μετά τη «Μεγάλη χίμαιρα». Με πρωταγωνιστή τον Γιάννη Στάνκογλου στον ομώνυμο ρόλο, τη νεαρή Θάλεια Σταματέλου στον ρόλο της αθώας...
«Μονάχα ένα κορίτσι υπάρχει σ' ολόκληρο τον κόσμο»
ΘΕΑΤΡΟ
Μια φορά ήταν ένας μόνος του...
Πέθανε χτες τα ξημερώματα σε ηλικία 78 ετών ο λογοτέχνης και θεατρικός συγγραφέας Γιώργος Σκούρτης στο νοσοκομείο «Αγία Ολγα», όπου νοσηλευόταν εξαιτίας προβλημάτων υγείας που τον ταλαιπωρούσαν εδώ και καιρό.
Μια φορά ήταν ένας μόνος του...

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας