Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΜΑΡΙΛΕΝΑ ΣΤΑΦΥΛΙΔΟΥ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες

  • A-
  • A+
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό θέατρο, όλη τη στρυφνή εξπρεσιονιστική παράσταση του Σταύρου Τσακίρη.

Το τρίτο στη σειρά φετινό sold-out της Επιδαύρου συνδέθηκε δυστυχώς με την ατυχέστερη καλλιτεχνικά στιγμή της για αυτό το καλοκαίρι. Ο «Προμηθέας Δεσμώτης» συγκέντρωσε πολύ κόσμο, μεταξύ άλλων για τον προφανή λόγο πως συνέπεσε με το παραδοσιακά «χρυσό διήμερο» της Επιδαύρου, κυρίως όμως εξαιτίας της εμφάνισης μιας γυναίκας, της περίφημης Κάθριν Χάντερ, στον ρόλο του έκπτωτου Tιτάνα για πρώτη φορά στην ιστορία αναβίωσης του αρχαίου δράματος στους νεότερους χρόνους.

Το ότι η Χάντερ είναι ελληνικής καταγωγής ήταν βέβαια κι αυτό κερασάκι στην τούρτα προβολής της παράστασης. Εκείνο ωστόσο που όφειλε να ενδιαφέρει πρωτίστως είναι πως πρόκειται αληθινά για ηθοποιό πρώτης γραμμής, με εκπληκτική θεατρικότητα και μαγική ικανότητα μεταμόρφωσης. Το ότι λοιπόν μια τέτοιας κλάσης ηθοποιός αποπειράται να σηκώσει το μεταφορικά και κυριολεκτικά τιτάνιο φορτίο του Προμηθέα σε κόντρα της ανδροκρατικής απεικόνισης του Tιτάνα, σε αντίστιξη με την παράδοση που θέλει τον Προμηθέα «πατέρα» της ανθρωπότητας, σε αντίφαση ακόμα και με το μικρό δέμας της ίδιας της Χάντερ, όλα αυτά έκαναν πολλούς να αψηφήσουν καύσωνες και μαζικές εξόδους για να συμπληρώσουν το κατάμεστο κοίλον του αργολικού θεάτρου με την παρουσία τους.

«Προμηθέας Δεσμώτης» - ΔΗΠΕΘΕ ΠΑΤΡΑΣ - Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Θα μπορούσα ωστόσο να πω πως ήδη από την αρχή υπήρχε κάτι στην ιεράρχηση της παράστασης που ενοχλούσε, έτσι καθώς έβαζε την άξια πρωταγωνίστρια άθελά της μπροστά μπροστά, σκιάζοντας τον σκηνοθέτη, το επιτελείο, τέλος το ίδιο το συνολικό πρόταγμά της.

Ειδικά όταν τη μετάφραση είχε αναλάβει ο Δημήτρης Δημητριάδης, το σκηνικό ο Κώστας Βαρώτσος (είχε συνεργαστεί ξανά με τον Τσακίρη πριν από χρόνια στην «Αντιγόνη»), τα κοστούμια ο Γιάννης Μετζικώφ, την κίνηση ο συνεργάτης των Complicité, Μαρτσέλο Μάνι, και τους φωτισμούς (αναπόσπαστο μέρος της καλλιτεχνικής υπογραφής του Τσακίρη) ο Σάκης Μπιρμπίλης. Οπως και να ’χει, θα πρέπει να υπογραμμίσουμε το γεγονός πως το θέατρο της Πάτρας σε συνεργασία με το Φεστιβάλ και την υποστήριξη των θεατρικών επιχειρήσεων Τάγαρη προχώρησε αυτή τη φορά σε μια παραγωγή πολύ πέραν των καθιερωμένων ορίων και φιλοδοξιών ενός «δημοτικού θεάτρου». Και αυτή η απλωσιά του αξίζει τα εύσημά μας, πέραν της πάσης κριτικής.

Ακόμα και αν τελικά το αποτέλεσμα ήταν επιεικώς κακό, ακόμα κι αν τη φορά αυτή η αποτυχία δεν οφείλεται στο λίγο αλλά στο πολύ της προσπάθειας. Κι είναι αληθινά κρίμα γιατί υπήρχε στην αρχική σύλληψη του Προμηθέα από τον σκηνοθέτη κάτι που θα μπορούσε να μας έχει οδηγήσει σε κάτι σημαντικό. Θα ήθελα να σταθώ για λίγο σε αυτό. Που ξεκινά το δίχως άλλο από το εντυπωσιακό σκηνικό του Βαρώτσου με το γυάλινο (αμφι)θέατρο σε κλίμακα και αντικαθρέφτισμα της Επιδαύρου και τον επιθετικό προς τα ουράνια οβελίσκο να υψώνεται μπροστά της.

Στις κερκίδες αυτού του χώρου της «ανθρώπινης θεώρησης» πέφτει ξαφνικά ένα κουκούλι-πρόπλασμα του μύθου, από το οποίο αργότερα θα εμφανιστεί μια μικρόσωμος ηθοποιός, η Χάντερ. Θα έχει «προλογίσει» ο Αφηγητής του Νικήτα Τσακίρογλου, δραματουργικό πλάσμα του σκηνοθέτη που παίρνει τη θέση κυρίως του Κορυφαίου και επαναλαμβάνει σαν λάιτ μοτίφ τη μνήμη της άγνωρης ηλικίας της ανθρωπότητας, της προ-λογική εποχής της. Επειτα στις θέσεις του «αμφιθεάτρου» καταφτάνουν «φοιτητές», μέλη του Χορού, που κρατούν στα χέρια τους κάποιες μεγάλες βίβλους. Και από τα μεγάφωνα ακούγονται υπόκωφα ακατάληπτα σκοτεινά λόγια κάποιας αρχαίας τελετουργίας.

Περί τίνος πρόκειται λοιπόν; Αυτά που ακούμε στο βάθος δεν είναι παρά αιγυπτιακά, παρμένα από την αρχαία «Βίβλο των Νεκρών» του Ερμή του Τρισμέγιστου, της ελληνιστικής και ρωμαϊκής εκείνης σύμπτυξης του αιγυπτιακού θεού Θωδ με τον αρχαιοελληνικό Ερμή που στήριξε για αιώνες τη μυστικιστική αναζήτηση της γνώσης και από την οποία εκπορεύτηκε και η λέξη «ερμητισμός».

Φανερά λοιπόν αυτό που βλέπουμε είναι ένας «θίασος» μυστών, κάτι που στη δική μας πραγματικότητα σημαίνει μια μυστική οργάνωση η οποία αναπαριστά το Μυστήριο ενός δικού του «ζώντος λόγου». Θυμίζω ότι η πολλαπλότητα της παρουσίας είναι βασικό σημείο της σκηνοθεσίας του Τσακίρη. Στο τέλος ας πούμε της παράστασης του «Προμηθέα» ο απεσταλμένος του Δία, ο Ερμής, εμφανίζεται σε τριπλή μορφή, σαν τρεις «πειρασμοί» προς τον Τιτάνα. Φανερά ο τριπλός Ερμής δεν είναι παρά μέρος της εσωτερικής πάλης του ήρωα με τον εαυτό του, ένας είδος «Σατανά» που αποτελεί μέρος του προσώπου και βάρος του και από τον οποίο ο ίδιος πρέπει να απαλλαγεί αφήνοντας «πίσω του» τον πειρασμό του συμβιβασμού, προτού προχωρήσει ελεύθερος προς το μαρτυρικό τέλος του…

Υποψιάζομαι πως κάποιοι που έχουν δει την παράσταση και διαβάζουν τα παραπάνω θα έχουν μείνει με το στόμα ανοιχτό. Δικαιολογημένα. Κι αν υπήρχε μια τέτοια στοχαστική προσέγγιση στην πρόταση, είναι ζήτημα αν μπορούσε ποτέ να φτάσει στο κοινό ανάμεσα από έναν καταιγισμό ασαφών και κάποτε αντιφατικών πληροφοριών. Η ίδια η μετάφραση του Δημητριάδη προσπάθησε φανερά να μεταφέρει στη «δημοτική» το μεγαλοπρεπές ύφος του πρωτοτύπου -το έκανε όμως σε βάρος της σαφήνειας, της μεταδοτικότητας, κάποτε μάλιστα του ίδιου του νοήματος. Το να πεις τα πράγματα με δυσκολότερο από τον συνήθη τρόπο και με κάποια γλωσσική επιτήδευση δεν είναι βέβαια ούτε ποίηση, ούτε θέατρο. Το ότι μάλιστα η μοίρα το έφερε να ακουστεί ακριβώς αυτή η στρυφνή, υπερκορεσμένη μετάφραση από τη… Χάντερ, μόνο σαν καψώνι προς την ίδια θα μπορούσε να μοιάζει (φαντάζομαι πόσες φορές η ίδια θα σιχτίρισε στην όποια γλώσσα της).

Μετά έχουμε το σκηνικό του Βαρώτσου που για να αποκτήσει την εννοιολογική διάσταση την οποία περιγράψαμε θα πρέπει να έχει ενταχθεί πρώτα σε μια διαφορετική αισθητική παράστασης, πιο αφηρημένη, μινιμαλιστική, κυρίως άλλα τριγύρω θορυβώδη στοιχεία. Εδώ, αντίθετα, είχαμε ένα Χορό που αποκτούσε διαστάσεις σκηνογραφικής υπογράμμισης, όταν τα βιβλία του γέμιζαν χρώμα και γίνονταν με την κίνηση του Μάνι άλλοτε πουλιά, άλλοτε κύματα… Ο ίδιος ο Χορός εκφωνούσε ορισμένα τα εδάφια του Αισχύλου, άλλες φορές όμως αποκτούσε αυτόνομες δραματουργικές ευθύνες.

Γενικά ο εξπρεσιονισμός (ούτως ή άλλως το κυρίαρχο στιλ του σκηνοθέτη) έπαιρνε εδώ διαστάσεις υπερβολής, εικονοποιώντας μεταξύ άλλων τον μύθο με βουβά ιντερμέδια, που περιελάμβαναν τοξοβόλους, μάχες μεταξύ Κράτους και Ωκεανού (ο ένας κρατά κοντάρι, ο άλλος κουπί!), το κουβάλημα αργότερα της Ιούς από το πιο χειροδύναμο μέλος του Χορού, μια αμφίβολης έμπνευσης απεικόνιση του ταξιδιού της σε ένα ζωγραφιστό τάπητα... Προσθέστε σε αυτά την έντονη μουσική, παρμένη προφανώς από κινηματογραφικό πλατό (ναι, αλλά τι σχέση έχει αυτό το λαϊκό έρεισμα με τον Βαρώτσο; Και αυτά με την ελιτιστική μετάφραση του Δημητριάδη;), προσθέστε τα κουστούμια του Γιάννη Μετζικώφ, βάλτε και ένα δημοτικό τραγούδι στο τέλος με τη φωνή παιδιού, υπολογίστε χώρια και το επιτελείο των μάλλον παραζαλισμένων ηθοποιών…

Το τελευταίο περιλάμβανε έναν φανερά ανόρεκτο, βαρύθυμο Νικήτα Τσακίρογλου ως «Αφηγητή», έναν Δημήτρη Πιατά στον ρόλο του Ηφαιστου να παίζει πρώτα τον Πιατά και μετά τον Ηφαιστο (και να εμφανίζεται άκαιρα σε σημεία του έργου), έναν Ωκεανό του Γεράσιμου Γεννατά να κρατά τα προσχήματα ενώ παλεύει με το Κράτος του Αλέξανδρου Μπουρδούμη, που από τη μεριά του φέρει μάσκα α λα Μπρεχτ και καγχασμό α λα Τζόκερ, μια Πέγκυ Τρικαλιώτη να παίζει την Ιώ εντελώς μόνη της...

Οι φωτισμοί του Σάκη Μπιρμπίλη ήταν ασφαλώς άριστοι από μόνοι τους. Καθώς όμως φώτιζαν το γυάλινο θέατρο του Βαρώτσου, πότε γαλάζιο, πότε πράσινο, πότε λευκό, μου έφερναν στον νου τα πολύχρωμα… ας μην πω καλύτερα. Οπως είπαμε, τον ρόλο του Ερμή μοιράστηκαν τρεις νέοι ηθοποιοί, η Ηλιάνα Μαυρομάτη, η Αντιγόνη Φρυδά και ο Κωσταντίνος Νικούλι. Μα κι αυτοί προσπαθώντας να «κρυφτούν» πίσω από τον Χορό και να εμφανιστούν ξαφνικά, έφταναν άθελά τους σε μια καρικατούρα-κρυφτούλι της πρώτης ιδέας.

Απομένει στο κέντρο η αληθινή ηρωίδα μας, η Κάθριν Χάντερ. Πως είναι μεγάλη ηθοποιός πάντως το απέδειξε, έστω και κατορθώνοντας να ανεβεί ένα ολόκληρο βουνό για να κατεβεί ένα λόφο. Δεν μπορούσε να κρυφτεί ούτε ο επαγγελματισμός της, ούτε η αγάπη της για το ελληνικό θέατρο, ούτε βέβαια η δεινότητά της (μέρος της οποίας είναι και αυτή η απλή, ανυπόκριτη υποκριτική της). Δεν αμφιβάλλω πως καταλάβαινε τι στο βάθος έλεγε. Το ότι όμως γέμισε στρες το κοινό για το αν θα τα καταφέρει να βγάλει τον ρόλο της μέχρι τέλους, σε έναν διαρκή αγώνα με τη γλώσσα, είναι δυστυχώς μια αδυσώπητη αλήθεια. Και για την αναγωγή του Προμηθέα της σε «μυστηριακή μορφή», ούτε λόγος. Ο ήρωάς της έμοιαζε με δεμένη σε μακριές αλυσίδες ΕΛΑΣίτισσα, πολύ μακριά από ό,τι θα μπορούσε να έχει αρχίσει σαν ιδέα κάποιου άφυλου, ανώτερου, υπερβατικού, ζώντος όντος.

Αυτό που εμείς είδαμε και χειροκροτήσαμε από καρδιάς ήταν κάτι άλλο, ανεξάρτητο από την ίδια την παράσταση και διόλου από μόνο του απλό. Μια σπουδαία, τολμηρή ηθοποιό να παίζει, κόντρα σε θεούς και δαίμονες, έναν μεγάλο ρόλο.

ΘΕΑΤΡΟ
Λαϊκή παράσταση, αντιλαϊκίστικο μήνυμα
Ο Γιάννης Μπέζος πέτυχε μια συγκρατημένη, σοβαρή παραγωγή, με σπιρτάδα, χυμούς, εκρηκτικότητα. Ενώ συγχρόνως ο ίδιος, παίζοντας την Πραξαγόρα, έλαμψε με τη σκηνική του σεμνότητα και πρόβαλε τους μικρότερους...
Λαϊκή παράσταση, αντιλαϊκίστικο μήνυμα
ΘΕΑΤΡΟ
Πνευματική εμπειρία στην Επίδαυρο
Νομίζω πως βρήκαμε επιτέλους το γεγονός του φετινού Φεστιβάλ. Η «Νέκυια» του Ομηρου ερμηνευμένη από σπουδαίους μάστορες του Νο, αυτό το τολμηρό εγχείρημα του Μιχαήλ Μαρμαρινού, ήταν μια ιστορική στιγμή τόσο...
Πνευματική εμπειρία στην Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης
Ο τρόπος που ο Γιάννης Κακλέας ανεβάζει αρχαία κωμωδία είναι η μεγαλύτερη συμβολή του στο θέατρό μας. Δεν είναι επιθεωρησιακός, δεν εκβιάζει χειροκρότημα, δεν είναι βωμολόχος. Κι όμως, κάνει τη μια εμπορική...
Ενας πικρός και καθόλου λαϊκός Αριστοφάνης
ΘΕΑΤΡΟ
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
Στην εξαιρετικά πυκνή παράσταση που έστησε ο Βασίλης Μπισμπίκης, το κλασικό έργο του Στρίντμπεργκ αποτυπώνει με έντονο τρόπο όσα συμβαίνουν σε μια σημερινή οικογένεια: από τη νεοελληνική ασχήμια και την...
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
Βρισκόμαστε, καθώς φαίνεται, στον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας αριστοφανικής παράδοσης στον τόπο μας. Το φανερώνει αυτό όχι μόνο η αλυσίδα παραστάσεων που προσεγγίζουν τον αρχαίο κωμωδιογράφο με φρέσκια...
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Φέρτης συναντά την Πασπαλά
Το βουκολικό ειδύλλιο «Δάφνις και Χλόη» του Λέσβιου συγγραφέα Λόγγου, παρουσιάζεται στο Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου σε σκηνοθεσία Δημήτρη Μπογδάνου με πρωταγωνιστές τους Γιάννη Φέρτη και Ελλη Πασπαλά.
Ο Φέρτης συναντά την Πασπαλά

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας