Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ευριπίδης στην εποχή του «Game of Thrones»
Eurokinissi/ΕΥΗ ΦΥΛΑΚΤΟΥ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ευριπίδης στην εποχή του «Game of Thrones»

  • A-
  • A+
Ο γαλλικός θίασος είχε σοβαρότητα, στιβαρότητα και αυτοπεποίθηση αντάξια της ιστορίας του. Η σκηνοθεσία του Ιβο βαν Χόβε ήταν γεμάτη τόλμη και σημερινή ευαισθησία. Το ανανεωτικό του βλέμμα απλώθηκε παντού κι έτσι η κάθοδος του ιστορικού οργανισμού στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου ήταν μια σπουδαία στιγμή του φεστιβάλ

Από τις πιο ευτυχείς στιγμές των τελευταίων χρόνων για το φεστιβάλ μας υπήρξε η συνεργασία του στην παραγωγή, μετάκληση και τελική παρουσίαση στο θέατρο της Επιδαύρου του γαλλοβελγικού Ευριπίδη το περασμένο διήμερο.

Ο ιστορικός θίασος της Γαλλικής Κωμωδίας –«ιστορικός» όνομα και πράγμα: ιδρυμένος λίγο μετά την... πτώση του Χάνδακα, στα 1680, και από τότε πρότυπο και σημείο αναφοράς για κάθε θέατρο εθνικής εμβέλειας στην Ευρώπη-, ο θίασος αυτός που κατ’ όνομα και κατά παράδοση αποτελεί τον φορέα του γαλλικού ρεπερτορίου και θεατρικού κώδικα, σπεύδει να συνομιλήσει με τις σημαντικότερες δυνάμεις του βελγικού θεάτρου και του Toneelgroep Amsterdam, σε σκηνοθεσία, δραματουργία, χορογραφία, σκηνογραφία...

«Ηλέκτρα/Ορέστης» - Comédie-Française 

Για όσους γνωρίζουν το πόσο διαφορετικά κινούνται αυτά τα δύο θέατρα, δεν πρόκειται για απλή «συνεργασία». Το τελικό αποτέλεσμα σκοπεύει σε έναν ελεύθερο διάλογο μεταξύ των δύο μερών, όπου το κάθε ένα διατηρεί την ταυτότητα και ανεξαρτησία του.

Μπορεί κανείς να δει αυτά τα δύο θέατρα -το ένα με έμφαση στην καθαρότητα και τη σκηνική ρώμη, το άλλο στραμμένο σε σύγχρονες αναζητήσεις και τρόπους μετάγγισης της ευαισθησίας του νέου αιώνα- να παρευρίσκονται στην ορχήστρα της Επιδαύρου, να δρουν υποστηρικτικά το ένα στο άλλο, να «δένουν» κι ωστόσο να μην αρνιούνται την ιδιαιτερότητά τους. Ποιο το μυστικό της συνταγής; Μα το εξής ένα: Αυτοπεποίθηση!

Η πλατφόρμα της συνομιλίας είναι βέβαια ο Ευριπίδης. Για ακόμη μια φορά, αυτός. Σαν σημείο συνάντησης της παγκόσμιας κοινότητας που αντιλαμβάνεται την πνευματική κρίση και αναζητά οδηγούς. Αυτή η ιδιαιτερότητα του πρώτου διανοούμενου στην παγκόσμια ιστορία που μοιάζει να αυτοτραυματίζεται με την ίδια τη σκέψη του είναι ίσως εκείνο που τον έκανε τόσο δημοφιλή όχι μόνο στα επόμενα χρόνια αλλά και στους επόμενους αιώνες. Σε αυτόν κυρίως στηρίχτηκαν οι Λατίνοι για να μεταφέρουν με τη σειρά τους το πάθος του στους δικούς τους χρόνους. Η συνέχεια, έπειτα, είναι σε όλους γνωστή.

Ετσι κάπως φτάνουμε να δούμε όχι ένα αλλά δύο έργα του Ευριπίδη να αποδίδονται από έναν σκηνοθέτη που αφήνει κι αυτός την εποχή του να διαρρεύσει στο έργο του. Ακόμη κι αν για ακόμη μια φορά σε ό,τι ανεβαίνει στη σκηνή του Ιβο βαν Χόβε «η μεν φωνή, φωνή Ιακώβ, αι δε χείρες, χείρες Ησαύ». Για ακόμη μια φορά θαυμάζουμε Ευριπίδη, μα ανεβάζουμε Σενέκα.

Το «γιατί» είναι μεγάλη ιστορία. Ας μείνουμε μόνο στο ότι ένας ευνουχισμός επί σκηνής -όπως έγινε εδώ, καταμεσής της «Ηλέκτρας»- ακυρώνει oτιδήποτε άλλο. Το σοκ του θεατή είναι τέτοιο που αναιρεί κάθε νοητική συγκέντρωσή του πάνω στην κατάσταση ή τους χαρακτήρες. Το ίδιο και τα μακελεμένα κουφάρια της Κλυταιμνήστρας και του Αίγισθου όταν τα δει να σκυλεύονται. Δεν είναι μόνο ζήτημα αισθητικής. Είναι μια πολύ διαφορετική προσέγγιση του νοήματος της «μίμησης πράξεως» που το αρχαίο θέατρο μεταφέρει.

Αλλά ας μένει. Κανείς φαντάζομαι δεν πήγε στην Επίδαυρο το διήμερο για να δει κάποια «αυθεντική» προσέγγιση του αρχαίου δράματος. Αλλού βρισκόταν το ενδιαφέρον. Στη σύνθεση εκ μέρους του Βαν Χόβε των δύο έργων σε ένα. Στην πραγμάτωση του επιχειρήματός του από μια υπερ-εθνική ομάδα συντελεστών, που ο καθένας χωριστά από μόνος του θα αποτελούσε ίσως επαρκή λόγο για να κατεβούμε στην Αργολίδα.

Κι ίσως από κοντά, στην προοπτική με την οποία προσέγγισε ο σκηνοθέτης το υλικό του. Συνοψίζοντας, θα έλεγα πως θέλει να αναδείξει το ζήτημα μιας βίας που λειτουργεί προσθετικά και σωρευτικά, οδηγώντας τους νέους, Ορέστη και Ηλέκτρα (και τον Πυλάδη από κοντά), στην παράκρουση. Κι αν στην αρχή έχουν κάποιο δικό τους δίκιο, κι αν κάπως «νιώθονται» στην αφετηρία σαν άγνωροι και παθιασμένοι διεκδικητές και επαναστάτες, από κάποια στιγμή και μετά δρουν πέρα από τα όρια του καλού και του κακού, σαν αποσυνάγωγοι, παρορμητικοί δολοφόνοι.

Μα, ας το θυμηθούμε ξανά: πρόκειται για διασκευή, και μάλιστα κατά τα δυτικά ειωθότα. Από τις τραγωδίες ο δραματουργός κρατάει μόνο το μέρος που τον ενδιαφέρει, που έχει ζουμί, νεύρο και ενδιαφέρον, αφήνοντας απ’ έξω ό,τι θα έκανε μια τετράωρης διάρκειας πλήρη παράσταση των έργων έως και αφόρητη για τα ευρωπαϊκά γούστα. Κάποτε ήταν η όπερα, αργότερα το μελόδραμα. Τώρα, αν δεν κάνω λάθος, βρισκόμαστε στη μετά Σάρα Κέιν εποχή και βέβαια στην εποχή του «Game of Thrones». Πώς να μη βάλουμε και λίγο από σπλάτερ στη σκηνή μας;

Ας το δεχτούμε λοιπόν κι αυτό. Αν μη τι άλλο για να αφεθούμε κάποια στιγμή και στις αρετές της παράστασης, που δεν είναι λίγες. Μια ορχήστρα βουτηγμένη στο χώμα, το αγαπημένο υλικό του βόρειου θεάτρου (θυμηθείτε και τον παλιό «Αμλετ» του Οστερμάιερ), υλικό για ένα θέατρο που του αρέσει να «λερώνει» και να «λερώνεται» στην εξέλιξή του (σκηνογραφία και σχεδιασμός φωτισμού του Jan Versweyveld).

Εκεί σε ένα καλύβι, προφανώς σε ένα «γουρνοστάσι», κατοικούν η Ηλέκτρα και ο άνδρας της. Και εκεί θα έλθουν ντυμένοι με μπλε σακάκια (της An D’Huys) ο Ορέστης και ο Πυλάδης. Ενας δυαδικός, μανιχαϊστικός κόσμος ανοίγεται, ανάμεσα σε φιγούρες με το «βασιλικό μπλε» και τις άλλες, τις ριγμένες στον ασταθή βούρκο.

Οπως είναι επόμενο, όποιος εμπλέκεται σε αυτήν την τερατώδη ιστορία εκδίκησης και απώλειας μοιραία «λερώνεται». Πρώτα ο σπουδαίος Ορέστης του Christophe Montenez θα λερωθεί από τον έξαλλο Χορό, ύστερα από την ίδια του τη συνείδηση, τέλος από τη μανία του. Δίπλα του θα έχει μια κοντοκουρεμένη Ηλέκτρα της Suliane Brahim, αποτραβηγμένη από τα κοινά, μα ακόμα συναισθηματικά ασθμαίνουσα. Και βέβαια τον Πυλάδη του Loïc Corbery, που αποδεικνύεται πια μοχλός και υπόλογος των εξελίξεων.

Από τη σκηνή παρελαύνουν ακόμη πολλοί, με πρώτη την έξοχα ερωτική Κλυταιμνήστρα (η Ελένη παίζεται από την ίδια ηθοποιό, την Elsa Lepoivre), τον κραταιό Τυνδάρεω του Didier Sandre, την αφελή Ερμιόνη (Rebecca Marder), κάποιο γέρο Μυκηναίο (Bruno Raffaelli), έναν περίφοβο Φρύγα υπηρέτη (Éric Génovèse), έναν πυκνό Αίγισθο (Peio Berterretche)...

Στο τέλος έρχεται και ο Απόλλων του Gaël Kamilindi, πατώντας στη λάσπη κι αυτός κάπως ειρωνικά, για να αναγγείλει πως... αρκετά μέχρι εδώ. Οι θεοί μάλλον βαρέθηκαν με το αποψινό σόου σφαγής και κηρύσσουν το «ευτυχές τέλος». Αρκεί; Μια πολύ μικρή σκηνή, σαν επίμετρο, δείχνει πως οι άνθρωποι έχουν κατά νου άλλα. Στη δική τους κλίμακα πραγματικότητας συνεχίζουν να παίζουν το ίδιο παρανοϊκό παιχνίδι και εκτός θεάτρου.

Πού να σταθούμε κυρίως για να δικαιολογήσουμε το άπλετο χειροκρότημά μας; Μα, στην υλοποίηση. Καταρχάς από τους αληθινά υπέροχους ηθοποιούς της Κομεντί Φρανσέζ, σε ένα ανσάμπλ όπου αδυνατείς να διακρίνεις πρωταγωνιστές από δεύτερους ρόλους.

Στη γεμάτη τόλμη σκηνοθεσία του ίδιου του Βαν Χόβε, που αποκαλύπτει ζωές κρυμμένες στις πτυχώσεις των ρόλων: Αυτή την αγκαλιά της Ηλέκτρας με τη μητέρα της (και πόσο τη θέλει και πόσο τη φοβάται η Ηλέκτρα!) τη χρωστούσαμε κάποτε στο θέατρό μας... Μια Κλυταιμνήστρα που χάνει το γοβάκι της στην άμμο... Ενας Ορέστης που εμπλέκεται με τον Χορό και βγαίνει από αυτόν πιο δυνατός και πιο χαμένος... Μια Ηλέκτρα να ξεχειλίζει από «προσωπικότητα»... Τον Τυνδάρεω να επιβάλλεται ήδη με το περπάτημά του στην ξύλινη εξέδρα...

Εναν Πυλάδη να γίνεται από βοηθός, αρχηγός «συμμορίας». Το ίδιο ανανεωτικό βλέμμα απλωμένο παντού, μια σημερινή ευαισθησία κεντημένη στον αρχαίο καμβά. Και αυτό με τη σοβαρότητα και στιβαρότητα του γαλλικού θεάτρου λόγου και ρητορικής.

Ο Χορός εμφανίζεται μόνο δύο φορές -την υπόλοιπη ώρα εξαφανίζεται από την ορχήστρα. Δείτε όμως έστω κι αυτή τη στοιχειώδη παρουσία του πώς διδάσκεται από τον Wim Vandekeybus. Αποφεύγοντας τη συντονισμένη κίνηση, αποδίδει ένα σύνολο όπου καθένα μέλος διατηρεί την αυτοτέλεια, τη φυσικότητα και τη σχέση του με τον σκοπό των επιβλητικών τυμπάνων στη μουσική του Eric Sleichim. Σύντομο και μεγάλο μάθημα.

Τελειώνω με μια παρατήρηση. Ο Βαν Χόβε έχει βάλει στο τέλος του «Ορέστη» μια σκηνή επίκλησης του νεκρού πατέρα από τον γιο, κοπιαρισμένη σχεδόν από εκείνη της «Ηλέκτρας», με την ίδια δαιμονική αίσθηση. Η ιστορία λοιπόν επαναλαμβάνεται. Αν κι αυτή τη φορά δεν πρόκειται για «φάρσα»...

Είναι μια επανάληψη που εκθέτει τους ήρωες, οδηγώντας τους ένα επίπεδο παρακάτω από εκείνο που ήδη βρίσκονταν. Η βία όχι μόνο κυκλώνεται, αλλά γίνεται ολοένα και πιο απάνθρωπη, όλο και πιο αδικαιολόγητη, όλο και πιο βλακώδης... Και μόνο αυτή η παρατήρηση αρκεί για να δικαιολογήσει το σύνολο της διασκευής των δύο έργων από την Κομεντί Φρανσέζ. Είναι μια σκέψη αληθινά δανεισμένη από τον Ευριπίδη προς την αιωνιότητα.

ΘΕΑΤΡΟ
Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου
Οικειοθελώς περπατά σε δύσκολα μονοπάτια και στην παράστασή του αυτή δικαιώνεται ο Θάνος Παπακωνσταντίνου, καθώς μετατρέπει τον λόγο του ευαγγελιστή Ιωάννη από λατρευτικό κείμενο σε θέατρο με ηχηρό μήνυμα. Οι...
Η «Αποκάλυψη» του Παπακωνσταντίνου
ΘΕΑΤΡΟ
Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο
Η παράσταση του Δημήτρη Μαυρίκιου της περσινής σεζόν δεν ήταν «διασκευή» ή «μεταφορά» ενός παλιού έργου, αλλά βασισμένη σε ένα θέμα του Λουίτζι Πιραντέλο και στη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι, φέρνοντας στο...
Μια αναμενόμενη επιτυχία από τον Μαυρίκιο
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
Βρισκόμαστε, καθώς φαίνεται, στον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας αριστοφανικής παράδοσης στον τόπο μας. Το φανερώνει αυτό όχι μόνο η αλυσίδα παραστάσεων που προσεγγίζουν τον αρχαίο κωμωδιογράφο με φρέσκια...
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο
Μυστήριο και αποκάλυψη τυλίγουν την απόδοση της τραγωδίας «Οιδίπους» που σκηνοθετεί εξαιρετικά πρώτη φορά ο Κωνσταντίνος Μαρκουλάκης ο οποίος παλιότερα έπαιξε τον κεντρικό ρόλο. Αριστουργηματική η ερμηνεία...
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
Ο πόλεμος αφήνει μόνο τα κόκαλα των παιδιών σε μια λάρνακα
Το πολύ ενδιαφέρον και αμοιβαία επωφελές μνημόνιο συνεργασίας του Εθνικού με τον ΘΟΚ εγκαινιάστηκε με μια διπλά συμβολική παράσταση στην Επίδαυρο. Οι «Ικέτιδες» του Ευριπίδη είναι βέβαια ακριβοθώρητες στο...
Ο πόλεμος αφήνει μόνο τα κόκαλα των παιδιών σε μια λάρνακα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας