Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο

Αριστερά, Αμαλία Μουτούση, Δημήτρης Λιγνάδης. Πάνω, με τον σκηνοθέτη η νέα υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη

EUROKINISSI / ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το απόλυτο sold out στην Επίδαυρο

  • A-
  • A+

Με ιδιαίτερη προβολή, αλλά και με το βάρος των ονομάτων που πλαισιώνουν την παραγωγή, ο «Οιδίπους» του Κωνσταντίνου Μαρκουλάκη αποδείχτηκε από τη μια μέρα στην άλλη το απόλυτο sold out της φετινής Επιδαύρου. Η επιτυχία δεν στηρίχτηκε μόνο στα εχέγγυα που παρέχει ασφαλώς το ίδιο το έργο. Εκκίνησε βαθύτερα από τη σχέση εμπιστοσύνης που ο σκηνοθέτης έχει συνάψει και απαρέγκλιτα τηρεί με το μεγάλο αστικό κοινό τα τελευταία χρόνια, σε όλες τις προτάσεις του.

Στην πρώτη του αυτή σκηνοθετική προσπάθεια στο αρχαίο δράμα με τον «Οιδίποδα», ο Μαρκουλάκης –είχε ερμηνεύσει παλιότερα τον κεντρικό ρόλο– κατήλθε και τώρα στην Αργολίδα, δηλώνοντας πως εκείνο που τον ενδιαφέρει είναι μια έγκυρη απόδοση της τραγωδίας, που να σέβεται το κλασικό έργο και το κοινό της Επιδαύρου.

Στις τάξεις του είχε καλέσει γι’ αυτό μερικά από τα εγκυρότερα ονόματα στον χώρο της σύγχρονης απόδοσης του αρχαίου δράματος: τον Δημήτρη Λιγνάδη στον ρόλο του τραγικού βασιλιά της Θήβας, την Αμαλία Μουτούση σαν Ιοκάστη, τον Νίκο Χατζόπουλο σαν Κρέοντα κ.λπ. Θίασος αξιώσεων με μπροστάρη το χρυσό παιδί του ελεύθερου θεάτρου μας… Ποια έκπληξη να περιμένει κανείς, μετά την υπομονετική ορθοστασία του στα εκδοτήρια του Φεστιβάλ;

Περιγράφω την προσωπική (και πιθανόν γενικότερη) προσδοκία μου για την παράσταση, για να κάνω πιο αισθητή, πιο απτή την εντύπωσή μου κατά τη διάρκειά της. Γιατί αυτό που τελικά είδα ξεπέρασε τον αρχικό πήχη, να μην πω διέψευσε την αρχική καχυποψία.

Επρόκειτο για μια στιβαρή, εμπνευσμένη, λιτή και ταυτόχρονα καίρια απόδοση του κλασικού έργου, που μου φαίνεται πως αξίζει να απασχολήσει ξανά και ξανά τις μελέτες μας στο μέλλον. Κουβαλά σε μία και μόνο πρόταση τη ζηλευτή και ξεχασμένη πια τριπλή εκείνη σύνδεση του «θεάτρου του σκηνοθέτη» με το «θέατρο του πρωταγωνιστή» και –ακόμη– με το πελώριο αντηχείο τόσων και τόσων προσηλωμένων θεατών στο κατάμεστο κοίλον της Επιδαύρου. Πρόταση που έκανε ένα θέατρο μύριων θεατών να εστιάσει την προσοχή και το βλέμμα του στην ορχήστρα, να κρατήσει την ανάσα του με τη μακρινή ιστορία ενός άτυχου βασιλιά. Και να νιώσει το αρχαίο ρίγος, φόβο και έλεος, για τη μοίρα. Οχι του βασιλιά, πια. Του ανθρώπου.

Νομίζω πως η επιτυχία ξεκίνησε από τη μετάφραση του έργου από τον Γιάννη Λιγνάδη. Μια τολμηρή πρόταση για την απόδοση του αρχαίου λόγου που τοποθετεί το νόημά του στην κοίτη της σύγχρονης πρόσληψης. Αλλά και που λειτουργεί σαν αναβατόριο αρχαίων φράσεων, φωνημάτων αρχαίων, τα οποία καθώς φτάνουν από το βάθος στην επιφάνεια θραύουν το φλοιό της κοινόχρηστης επικοινωνίας.

Το κείμενο που ακούστηκε στην Επίδαυρο ήταν ψηφιδωτό μιας Ελληνικής είκοσι και βάλε αιώνων. Κείμενο που, κι αν λέει μια κοινή ιστορία, δεν την λέει κοινόχρηστα. Η περιπέτεια του Οιδίποδα στη μετάφραση του Γιάννη Λιγνάδη ακούγεται καταρχήν σαν περιπέτεια γλωσσική.

Η μετάφραση αυτή βρήκε την ηχώ της στην όψη της παράστασης από τον Πάρι Μέξη. Δεν θυμάμαι πόσα χρόνια είχαμε να δούμε την Επίδαυρο έτσι, εντελώς γυμνή και απεριφρούρητη. Χωρίς ίχνος πάνω της σκηνικού, κι αυτό όχι για να χαρούμε τη «μνημειακή της λιτότητα», μα για να την αντιληφθούμε ως άδειο χώρο, αλώνι θεάτρου, που θα αποκαλύψει μετά (καθώς ο Χορός θα ραίνει με τις χοές του την ορχήστρα) το εγχάρακτο υδατογράφημα της ανθρώπινης πορείας: την σπείρα του πεπρωμένου.

Τα κοστούμια του Μέξη κουβαλούν εικόνες από αρχαίες και σύγχρονες καταγραφές, από τη μινωική Κρήτη μέχρι την Ηπειρο. Υπήρξαν όμως ίσως αρκετά σκοτεινά για τους θεατές των ψηλών διαζωμάτων.

Ο,τι άλλο χρειάζεται για την περίσταση το κουβαλούν οι ηθοποιοί του Χορού. Φέρνουν μαζί τους όργανα, τύμπανα και κρουστά, φέρνουν το ανθρώπινο σώμα – και κουβαλούν δυσοίωνα πήλινα προπλάσματα ανθρώπινων εμβρύων. Τριάντα τέτοια «μανεκέν» φυσικού μεγέθους –το καθένα διαφορετικό από το άλλο– απιθώνονται μαλακά στην ορχήστρα σαν ανθρωπόμορφοι λήκυθοι. Είναι το τεκμήριο του τρομερού λοιμού που ενέσκηψε στην πόλη και σκοτώνει τα μωρά πριν γεννηθούν. Είναι σημείο του εφιαλτικού τοπίου που αντιμετωπίζει ο βασιλιάς. Κι είναι τόπος του μύθου στον οποίο το ριζικό τού ενός αναζητείται ανάμεσα στα πολλά.

Ο Μαρκουλάκης έχει επιβάλει από την αρχή στην παράστασή του το κλίμα του θρίλερ και την ένταση του σασπένς – και πράγματι το κοινό απορροφάται από μια εκπληκτική αρχαία ιστορία εγκλήματος και μυστηρίου… Τα πράγματα όμως όσο κυκλώνονται γύρω από τον Οιδίποδα άλλο τόσο τον πλησιάζουν. Ο βασιλιάς θα φτάσει στο τέλος της σπείρας που ενώνει το ένα πεπρωμένο με το άλλο, κι από την ευτυχία της άγνοιας θα φτάσει στην ερήμωση της γνώσης, και τελικά στο ένα και μοναδικό πεπρωμένο του.

Σε μια στιγμή σκηνικού μυστικισμού, ο ενήλικας Οιδίποδας κρατάει στα χέρια τον εαυτό του σαν μωρό. Αυτό λοιπόν που αναζητούσε σε όλη του τη ζωή ήταν αυτό που προσπαθούσε να αποφύγει! Τα πάντα τον οδηγούσαν εκεί, και ήταν –αλίμονο– τόσο φανερά για όσους έβλεπαν. Ο Οιδίποδας ρίχνει στο έδαφος τον εαυτό του, και εκείνος σπάει σαν το κανάτι σε χίλια κομμάτια. Ετσι φαντάζομαι θα έσπασε κάποτε και η Σφίγγα μπρος του, όταν εκείνος έλυσε το αίνιγμά της. Τότε η απάντηση ήταν «Ο άνθρωπος!». Τώρα είναι: «Ο άνθρωπος αυτός, ο ένας: Εγώ!»...

Για τον Δημήτρη Λιγνάδη ο Οιδίποδας είναι ρόλος ζωής. Ολη η μέχρι τώρα πολιτεία και ο βίος του ηθοποιού, επιτυχίες και αστοχίες, καταγωγή και πνευματική περιπέτεια, εκφραστικά χαρίσματα, κύρος και ερμηνευτική ικανότητα, τον οδήγησαν να παίξει κάποτε τον ρόλο αυτόν, και να τον παίξει έτσι.

Η στιγμή που συναντά τον εαυτό του ο Οιδίποδας –αυτός, ο κατά βάθος Αλλος–, που λύνει το αίνιγμα –αυτός, ο κατά βάθος μωρός–, που βλέπει την αλήθεια –αυτός, ο κατά βάθος τυφλός–, αποδίδεται από τον Λιγνάδη με εκείνη την έξαρση της ανθρώπινης κατάστασης, η οποία δένει τον ηθοποιό με τον ρόλο στη μεγάλη, λαϊκή συνείδηση.

Δίπλα στον Μινωτή μπορούμε να σκεφτόμαστε πια τον Λιγνάδη σαν «εκείνον τον Οιδίποδα!», σταθμό που από σήμερα κιόλας οφείλει να ξεπεραστεί από τους επόμενους.

Οπως είπαμε, ο Μαρκουλάκης έχει χτίσει τον «Οιδίποδα» εξωτερικά σαν έργο μυστηρίου και αποκάλυψης. Εσωτερικά όμως αποδίδεται σαν έργο αποδοχής μιας αλήθειας που ήταν πάντα ορατή σε όσους επιθυμούσαν να δουν.

Η Ιοκάστη της Αμαλίας Μουτούση αυτό είναι: μια βασίλισσα που κατά βάθος γνωρίζει αλλά αρνιέται την αλήθεια. Δεν κρύβει η στάση της κάποια διάθεση στρουθοκαμηλισμού ή –χειρότερα– διεστραμμένου αβδηριτισμού· πρόκειται για τη βαθύτερη εκείνη τύφλωση που κάνει κάποιον να αρνείται «αυτό που είναι τρομακτικό να είναι»…

Μια στιγμή μόνο από την ερμηνεία της ηθοποιού: όταν η κυρίαρχη ερωτικά Ιοκάστη, με το φόρεμά της να αποκαλύπτει το στήθος της, μετατρέπεται ξάφνου σε μητέρα… Διόλου τυχαία το πρώτο που ενστικτωδώς κάνει είναι να κρύψει το στήθος της… Μια κίνηση της Μουτούση και η Ιοκάστη φανερώνει τον εαυτό της σαν ενοχή...

Τρομακτικός Τειρεσίας

Στον Κρέοντα του Νίκου Χατζόπουλου συμβαίνει το εξής: στο ήθος του ο ηθοποιός ενσωματώνει όχι μόνο αυτό, αλλά και τα επόμενα έργα του ίδιου μύθου. Ασφαλώς και ο Κρέων του είναι κατώτερος στη διάνοια και το κύρος από τον Οιδίποδα, λίγος ενώπιον του τυράννου, από εκείνον φανερά «ελαφρύτερος».

Εξαιρετική η ιδέα της σκηνοθεσίας να εμφανιστεί ο Τειρεσίας σαν μια σκοτεινή, μυστηριώδης και αρκετά τρομακτική μορφή, με την εσωτερική φωνή του Κωνσταντίνου Αβαρικιώτη. Η διανομή συμπληρώνεται από τον εξαιρετικό βοσκό του Γιώργου Ζιόβα και τον «ανθρωπάκο» θεράποντα του Γιώργου Ψυχογιού. Ο απλός άνθρωπος μετατρέπεται σε μοχλό του τραγικού.

Ο Νικόλας Χανακούλας ερμηνεύει με την εκφραστική φωνή του τον Εξάγγελο. Και ο Χορός των 10 ηθοποιών και μουσικών γίνεται το εργαλείο ατμόσφαιρας και δραματουργίας, κινούμενος περίτεχνα από την Κική Μπάκα, στη μουσική του Μίνωα Μάτσα και τους φωτισμούς του Αλέκου Γιάνναρου.

Θα περιοδεύσει στη μισή Ελλάδα η παράσταση στη συνέχεια, αντιλαλώντας σε θέατρα παντού φαντάζομαι κατάμεστα. Διόλου τυχαία, διόλου άδικα.

ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
Βρισκόμαστε, καθώς φαίνεται, στον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας αριστοφανικής παράδοσης στον τόπο μας. Το φανερώνει αυτό όχι μόνο η αλυσίδα παραστάσεων που προσεγγίζουν τον αρχαίο κωμωδιογράφο με φρέσκια...
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Ιφιγένεια εν συγχύσει...
Η ερμηνεία της Ανθής Ευστρατιάδου στον ρόλο της Ιφιγένειας, ήταν η πιο ευχάριστη στιγμή της παράστασης του ΚΘΒΕ στην Επίδαυρο, σε σκηνοθεσία Γιάννη Καλαβριανού, μια πρόταση που έμεινε ώς το τέλος μετέωρη...
Ιφιγένεια εν συγχύσει...
ΘΕΑΤΡΟ
Ο πόλεμος αφήνει μόνο τα κόκαλα των παιδιών σε μια λάρνακα
Το πολύ ενδιαφέρον και αμοιβαία επωφελές μνημόνιο συνεργασίας του Εθνικού με τον ΘΟΚ εγκαινιάστηκε με μια διπλά συμβολική παράσταση στην Επίδαυρο. Οι «Ικέτιδες» του Ευριπίδη είναι βέβαια ακριβοθώρητες στο...
Ο πόλεμος αφήνει μόνο τα κόκαλα των παιδιών σε μια λάρνακα
ΘΕΑΤΡΟ
Τέσσερις ώρες με στόχο την κάθαρση
Δεν είναι πιθανόν ό,τι περιμέναμε ή ό,τι ευχηθήκαμε όταν πρωτοακούσαμε για την πρωτοβουλία του Εθνικού. Είχαμε στο μυαλό μια κοινή δεξαμενή...
Τέσσερις ώρες με στόχο την κάθαρση
ΘΕΑΤΡΟ
Σαμπανιζέ βραδιά ονείρου και φαντασίας
«Ποιητικός Αριστοφάνης» σε ζεστό ακροατήριο από τον Βαγγέλη Θεοδωρόπουλο, μια παράσταση γεμάτη σάτιρα και διασκέδαση, πάνω στην εξαιρετική νέα μετάφραση του Παντελή Μπουκάλα και μουσική από τον Νίκο Κυπουργό....
Σαμπανιζέ βραδιά ονείρου και φαντασίας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας