Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η «στέρφα» ηρωίδα σε ηπειρώτικο χωριό
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «στέρφα» ηρωίδα σε ηπειρώτικο χωριό

  • A-
  • A+
Σεμνή και ουσιαστική η προσέγγιση του Θανάση Σαράντου στο έργο του Λόρκα προσδίδει μια διαφορετική προοπτική, καθώς προσαρμόζει την ηθογραφική ατμόσφαιρα στο περιβάλλον της ακριτικής ελληνικής πραγματικότητας. Κατορθώνει έτσι να παρουσιάσει την πρωταγωνίστριά του απλούστερη, εγγύτερη και πιο αισθαντική.

Είναι πασίγνωστη βέβαια η «Γέρμα» του Λόρκα κι όμως δεν εμφανίζεται συχνά στη σκηνή μας. Ο βασικός λόγος βρίσκεται πιστεύω στην ηλικία της. Γραμμένη στα 1934 όπως είναι λογικό αδυνατεί να πει στην εποχή της πράγματα που σήμερα εκστομίζονται με παρρησία. Κι αντιθέτως, θίγει λεπτές καταστάσεις που σήμερα θα αντιμετωπίζονταν με περίσκεψη.

Χωρίς αμφιβολία, η ιστορία της Γέρμας (σημαίνει έρημη, στέρφα), που δεν μπορεί να κάνει παιδιά και την ακούμε να θρηνεί σε όλη τη διάρκεια του ποιητικού δράματος την αγονία της, οφείλει να κινηθεί σε «υψηλότερα» επίπεδα ερμηνείας. Ωστόσο, είτε το θέλουμε είτε όχι, υπάρχει πάντα αυτό το καταραμένο πρώτο επίπεδο ανάγνωσης, που αφορά μια άδικα στερημένη μητρότητα και που κάνει τη «Γέρμα» του Λόρκα μαχαίρι που αν το πιάσεις από τη λάθος μεριά σε κόβει.

Το ποιητικότατο αυτό έργο μπορεί να γίνει αφόρητα αιχμηρό για όσους και όσες κουβαλούν μέσα τους τις οιμωγές του. Κι επειδή ο Λόρκα δεν είναι τυχαίος ποιητής και έτσι που κυριολεκτικά και μεταφορικά κουβαλά μέσα του τη μητέρα του (πρέπει να είναι ο μόνος ποιητής που έγινε γνωστός με το μητρώνυμό του, «Λόρκα», καθώς το «κανονικό του» επίθετο ήταν «Γκαρθία») έχει τον γλυκό κι επώδυνο εκείνο τρόπο των ποιητών να καρφώνει μέσα σου λέξεις που ο ίδιος δεν τόλμησες να πεις ποτέ στον εαυτό σου.

«Γέρμα», Θησείον –Eνα θέατρο για τις τέχνες

Ελπίζω μόνο πως μετά από περίπου 80 χρόνια από την πρώτη «Γέρμα» έχουμε φτάσει σε ένα σημείο όπου μπορούμε πλέον να διαβάσουμε το έργο του Λόρκα στη σωστή απόσταση. Θέλω να πω ότι σε αυτό το πρώτο επίπεδο ανάγνωσης της «στέρφας» Γέρμας προβάλλουν πλέον αρκετοί τρόποι εκ μέρους μας αντίδρασης, ώστε να μπορούμε κάπως να πάρουμε ανάσα, πετώντας προς τα ψηλότερα και καθαρότερα στρώματά του. «Ελπίζω» λέω, μα δεν μπορώ να μη συναισθανθώ κι εκείνους για τους οποίους η Γέρμα μιλάει ακόμα στο πρώτο επίπεδο.

Πάντως αυτό επιχειρεί η σεμνή αλλά ουσιαστική προσέγγιση της Γέρμας από τον Θανάση Σαράντο στο «Θησείον»: να πετάξει. Χωρίς να μειώσει τη συναισθηματική περιουσία της ηρωίδας του Λόρκα, θέλει να αμβλύνει τον ρεαλιστικό άξονα του έργου και να του προσδώσει μια ανοιχτή πλευρά από την οποία μπορούμε να το δούμε με διαφορετική προοπτική. Πρόκειται για διασκευή με διπλό χαρακτήρα, λοιπόν. Ο πρώτος προσαρμόζει την ηθογραφική ατμόσφαιρα του πρωτότυπου στο περιβάλλον ενός ηπειρώτικου χωριού -πρόκειται για μια λεπτή μεταφορά, σχεδόν ανεπαίσθητη, κατορθώνει όμως να δώσει στην περίπτωση της Γέρμας μια πολύτιμη ιθαγένεια που την κάνει για εμάς πιο αισθαντική, απλούστερη και εγγύτερη.

Ο δεύτερος χαρακτήρας της διασκευής του Θανάση Σαράντου αφορά τη δραματουργία του. Κρατά από τη θαυμάσια μετάφραση της Τζένης Μαστοράκη τα πλέον δραστικά μέρη, αφαιρώντας κυρίως τα χορικά μέρη, όπως και τα σημεία όπου η Γέρμα έρχεται αντιμέτωπη με τα κορίτσια του χωριού. Με αυτόν τον τρόπο η διασκευή αφορά πλέον πέντε πρόσωπα και συγκεντρώνεται σε έναν κύκλο γύρω από τη Γέρμα, που συνεχώς μικραίνει και απειλεί να τη συνθλίψει. Κάθε ένα από τα άλλα πρόσωπα του έργου, ο Γιάννης (Χουάν), ο Βίκτωρας, η Γριά (Ντολόρες) και η Μαρία δεν είναι παρά πιθανές θύρες εξόδου γι’ αυτήν την εξαρχής αποκλεισμένη, φυλακισμένη Γέρμα.

Θύρες που μοιάζουν ανοικτές, αλλά δεν διαβαίνονται. Γιατί η έρμη Γέρμα έχει τη φυλακή μέσα της. Την κουβαλά σαν πρόσωπο, την ονομάζει «τιμή» και «πεποίθηση», και έτσι τη λησμονεί. Στην πραγματικότητα όμως είναι η εκπρόσωπος μιας αντίληψης στην οποία η γυναίκα επιτρέπεται μόνο να κυοφορήσει, να γεννήσει και να αναθρέψει τα παιδιά της, όχι να τα συλλάβει με έρωτα. Αποκλεισμένη όπως είναι η Γέρμα στους τέσσερις τοίχους του σπιτιού της, δεμένη διά βίου με ένα σκληρό πατριάρχη για σύζυγο, διπλά δεμένη στην αντίληψη της γυναικείας αποστολής της εποχής και του τόπου της, η Γέρμα δεν αντιλαμβάνεται την ανελευθερία της.

Μια ριπή μόνο άνοιξης αρκεί να την αναστατώσει. Και ύστερα αποφασίζει να κρατήσει μέσα της το παράπονο και την αδικία, στρέφοντάς τα εναντίον της. Κάποια στιγμή, στην παράσταση του Θησείου, θα φτάσει να οραματιστεί τον όμορφο γιο της στα λευκά, σαν το όραμα μιας ψυχωτικής επιθυμίας που την έχει πια ολοκληρωτικά καταλάβει. Στη σκηνοθεσία του Σαράντου η Γέρμα βρίσκεται πάντα μόνη, ανέπαφη, μοιραία ανέραστη, να τραγουδά την ερημιά της και να κάνει έρωτα με τους ίσκιους της.

Γι’ αυτό η παράσταση του Θησείου μπορεί να μας αγγίξει, απογυμνώνοντας τη Γέρμα από τα ενδύματα της εποχής και του τόπου της, παραδίδοντας σε εμάς το γυμνό πρόσωπό της, απροστάτευτο και πληγωμένο. Τελικά, αυτή η Γέρμα δεν είναι η περίπτωση μιας γυναίκας «που δεν κάνει παιδιά». Είναι η περίπτωση μιας καταπιεσμένης ερωτικά και κοινωνικά γυναίκας που ωστόσο, σε αντίθεση με άλλες, δεν ευτύχησε να κάνει παιδιά ώστε να κρύψει πίσω από αυτά την ερημιά της.

Η διανομή της παράστασης ακολουθεί αυτή τη λεπτή μεταδραματική προσέγγιση. Η Γέρμα της Πηνελόπης Μαρκοπούλου είναι γεμάτη κρυφή ένταση, καλοσύνη και αγαθότητα, με μια μελετημένη μετάβαση στην ψυχολογία με το πέρασμα των χρόνων. Η Γριά της Βίλμας Τσακίρη δίνει στην παράσταση την αναγκαία αδρότητα της ηθογραφίας – το ενδιαφέρον όμως στον ρόλο είναι πως μαζί με τη γοητεία του χοϊκού η Ντολόρες βγάζει κάτι σχεδόν απειλητικό, τόσο ώστε να καταλάβουμε την αμφίσημη στάση της Γέρμας. Ο Γιάννης του Τάσου Σωτηράκη έρχεται κατευθείαν από τον... Αρη Βελουχιώτη που παίζει ο ηθοποιός σε άλλο θέατρο.

Η κοψιά του δεν παραπέμπει τέλος πάντων στον αδύνατο, νευρώδη άνθρωπο όπως τον θέλει ο Λόρκα. Είναι φαντάζομαι επιτυχία πως ο ηθοποιός μπορεί να καλύψει έστω και αυτή την κόντρα εμφάνιση στον ρόλο του πατριάρχη συζύγου. Πιο πειστικός άμα τη εμφανίσει ο Βίκτωρας του Θανάση Σαράντου. Κάνει δυο περάσματα, βγάζει όμως τον ερωτισμό και τη νότα μιας χαμένης άνοιξης για τη Γέρμα. Βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα τη Μαρία της Βασιλίνας Κατερίνη - ύπαρξη γεμάτη με τη φυσική κατάφαση στα νιάτα, τη ζωή, στον έρωτά της. Ο Γιος του Μηνά Σπανάκη εμφανίζεται στο τέλος σαν το όραμα του αγέννητου γιου, του άνδρα, συζύγου και χαμένου ελευθερωτή της Γέρμας.

Απλά και σημαίνοντα τα σκηνικά της Φιλάνθης Μπουγάτσου. Τα στοιχεία της φύσης στη μαγική τους αντήχηση στον άδειο χώρο του Θησείου. Και στη μέση ένα σταυροδρόμι επιλογών για την ηρωίδα, με τα μονοπάτια του να οδηγούν όλα στο ίδιο αδιέξοδο.

ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
ΘΕΑΤΡΟ
Αυθάδικος «Οθέλλος»
Μια ανατρεπτική, απελευθερωτική προσέγγιση του Σέξπιρ από τον Χάρη Φραγκούλη μας βάζει μέσα σε έναν κόσμο με αληθινό πρωταγωνιστή τον δαίμονα και πετυχαίνει να ταρακουνήσει, να ενοχλήσει.
Αυθάδικος «Οθέλλος»
ΘΕΑΤΡΟ
Εμμονή με ελέφαντες και νοητικά παιχνίδια
Νιώθω αμήχανα που αναγκάζομαι να παρουσιάσω την τελευταία παράσταση του Αργύρη Πανταζάρα και της ομάδας Momentum αμετάφραστη ως «Elephant song», μα έτσι, με τον αγγλικό τίτλο, ανακοινώθηκε στα δελτία Τύπου και...
Εμμονή με ελέφαντες και νοητικά παιχνίδια
ΘΕΑΤΡΟ
Μια λαμπρή στιγμή του θεάτρου μας
Το μυστικό της επιτυχίας της παράστασης βρίσκεται στη συνομιλία του Δημήτρη Καραντζά με τον Ιψεν και στην ερμηνεία των ηθοποιών. Τα υπέροχα ζευγάρια επί σκηνής φανερώνουν τι επιδιώκουν και πώς σκοπεύουν να το...
Μια λαμπρή στιγμή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Η πορεία ενός αντιήρωα στρατιώτη
Μια εξπρεσιονιστική παράσταση, από την ομάδα του Κώστα Παπακων­στα­ντίνου, για το αιώνιο θύμα που μένει αδικαίωτο σε τούτο αλλά και στον άλλο κόσμο.
Η πορεία ενός αντιήρωα στρατιώτη
ΘΕΑΤΡΟ
Η αφόρητη πραγματικότητα του Μάτεσι
«Μύρτος» είναι το παλιό (2004) μυθιστόρημα του Παύλου Μάτεσι, διασκευασμένο για τη σκηνή των 4frontal. Ο χώρος είναι πάλι κι εδώ η περίφημη σοφίτα του Νέου Κόσμου, ίσως η πιο απίθανη γωνιά όπου θα μπορούσε να...
Η αφόρητη πραγματικότητα του Μάτεσι

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας