Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αυθάδικος «Οθέλλος»
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αυθάδικος «Οθέλλος»

  • A-
  • A+

Τελικά μου φαίνεται πως μ’ αυτά και με τ’ άλλα ο αυθάθικος «Οθέλλος» του Θεάτρου Τέχνης από τον Χάρη Φραγκούλη και την ομάδα του συζητήθηκε περισσότερο από κάθε άλλη πρόταση αυτή τη χρονιά. Και ευτυχώς που βρέθηκε κι αυτή για να ξυπνήσει για λίγο τα κοιμισμένα μας βλέμματα. Στο Υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης κατέβηκε μια παράσταση που -επιτέλους!- προκάλεσε αληθινές οξύνσεις, εκκίνησε από την αρχή παλιές συζητήσεις για τα όρια της ελευθερίας ενός σκηνοθέτη, θύμισε τους σκοπούς της κριτικής. Μας θύμισε πως οι περισσότεροι νομίζουν ακόμη πως ένα ανέβασμα του Σέξπιρ μπορεί να αλλάξει τον κόσμο.

Από τη μεριά μου βρίσκω τις συζητήσεις αυτές άκρως ενδιαφέρουσες. Κυρίως γιατί εμφανίζουν με ενάργεια πως κατά την προσέγγιση του καλλιτέχνη και του έργου του υπάρχει ακόμη μια γενική δυσανεξία για ό,τι ανήκει στην αρνητική τέχνη. Θέλουμε να βλέπουμε στο θέατρο πράγματα να προχωρούν προς τα εμπρός, προτάσεις να χτίζουν κάτι, ώστε στο τελικό μήνυμα να υφέρπει πάντα κάτι θετικό.

Για πολλούς και διάφορους λόγους δεν μπορούμε να αποδεχτούμε εύκολα, να χωνέψουμε -και πόσο μάλλον να κρίνουμε- μια τέχνη που εκδηλώνεται σαν κάποια σκοτεινή δύναμη διάλυσης, μια ειρωνική κραυγή με όλη την παλιά ντανταϊστική αυθάδεια. Αυτός είναι πιθανόν και ο λόγος που τόσο πολύ δυσκολευόμαστε να αποδεχτούμε ανεβάσματα που όχι μόνο στερούνται εκ πρώτης όψεως νοήματος, αλλά μοιάζουν πως εξαρχής επιζητούν και καλλιεργούν την ανοησία σαν περιεχόμενο και φόρμα τους.

«Οθέλλος» - Θέατρο Τέχνης – Υπόγειο

Νομίζω λοιπόν πως πρέπει να αποδώσουμε στην πρόταση του Φραγκούλη αυτό που της οφείλουμε. Στο Υπόγειο, εντός του ιστορικού χώρου θέλησε, επιδίωξε, τόλμησε και ώς ένα βαθμό πέτυχε να ταρακουνήσει. Να εκνευρίσει. Να ενοχλήσει. Και να «πετάξει έξω» τους θεατές της, ίσως ακόμη και τους πιο ανεκτικούς. «Μεταμοντέρνο», «κακογουστιά» και «τρολιά» υπήρξαν οι πλέον κομψοί από τους χαρακτηρισμούς με τους οποίους κρίθηκε η παράσταση του «Οθέλλου». Κατά τη γνώμη μου αδίκως.

Γιατί αυτό που προσωπικά παρατήρησα στην παράσταση του Τέχνης είναι πως δεν φιλοδόξησε να αποτελέσει άλλη μια απόδοση του «Οθέλλου» (και πόσες πια θα δούμε στη ζωή μας;…), όσο μια διαφορετική, ανατρεπτική, απελευθερωτική προσέγγιση του ίδιου του Σέξπιρ. Κι ίσως ούτε καν αυτού, - του πνεύματος τρέλας και παράνοιας που ρέει στο έργο του, αιώνια ρέει και αποκτά σχήμα λόγου και όψη σε κάποιο από τα πρόσωπα του για λίγο, πριν μεταπηδήσει στο επόμενο.

Σε ένα πρώτο επίπεδο λοιπόν ας παραδεχτούμε πως στην παράσταση του Τέχνης υπάρχει δραματουργικό σχήμα. Πως υπάρχει Οθέλλος, Ιάγος, Δυσδαιμόνα, Κάσσιος κ.ο.κ. Δεν είναι όμως αυτοί οι πρωταγωνιστές του δράματος στην πρόταση του Φραγκούλη.

Ο αληθινός ήρωας είναι ο δαίμονας που γεμίζει τα άδεια αυτά σακιά μπροστά μας με τις καταστροφικές δυνάμεις του. Στον «Οθέλλο» κάποιος θεός χώνεται στα πρόσωπα και τα αφηνιάζει, τα γελοιοποιεί, τα εξαρθρώνει και στο τέλος τα κατασπαράσσει. Αλλοτε ο δαίμονας λέγεται παράφορος φθόνος (Ιάγος), άλλοτε παράφορη βλακεία (Ροδρίγος, Κάσσιος), άλλοτε παράφορος έρωτας (Δυσδαιμόνα) και άλλοτε παράφορη τυφλότητα (Οθέλλος).

Εμείς όμως ακόμη στεκόμαστε στο ότι η πρόταση δεν έχει μέσα της πολύ «από μαύρο Μαυριτανό», πολύ «από γλυκιά Δυσδαιμόνα», πολύ «από Αγγλο τροβαδούρο». Δυσκολευόμαστε έτσι να δούμε πως διαθέτει μια θεατρικότητα που λειτουργεί διαλυτικά, κινείται εξωφρενικά, και ωθεί τους καλλιτέχνες τού Τέχνης να ακουμπήσουν σε αυτήν την τρέλα τους.

Το ζητούμενο επομένως είναι να διαισθανθούμε τον «δαίμονα» στους ηθοποιούς της ομάδας. Οταν τους βλέπουμε να καβαλούν τα «ιερά» καθίσματα του Υπογείου και να απλώνονται στις τέσσερις άκρες της κυκλικής σκηνής, όταν κάθονται ανάμεσα στους θεατές, όταν τρώνε μπροστά μας αληθινά λεμόνια, όταν παρωδούν την ίδια τους την ένταση, όταν σφάζονται με μια ζώνη, όταν παίζουν τραμπολίνο πάνω στον Σέξπιρ, τον Αρτό και τον Μπρεχτ.

Εδώ νομίζω βρίσκεται αυτό το «κάτι» που κέρδισε τους θεατές του Υπογείου και που έκανε πολλούς, παρακούοντας τα όποια αρνητικά κελεύσματα, να δουν τον «Οθέλλο». Είναι πράγματα που μας τραβούν σε μια παράσταση και αφορούν μόνο εκείνην. Σαν την παραφορά της νεότητας που αναζητάει στον δαίμονα του Οθέλλου τον δαίμονά της. Αυτό είναι πιθανόν που πείθει τους ηθοποιούς να κάνουν παράτολμα πράγματα, θέτοντας σε κίνδυνο ακόμα και τη σωματική τους ακεραιότητα…

Η μεταφυσική μετάφραση του Δημήτρη Δημητριάδη είναι η πλέον ενδεδειγμένη για αυτόν τον Σέξπιρ, καθώς διασώζει στις λέξεις της τη σκοτεινή του ύλη. Τα σκηνικά και το κοστούμια της Μαρίας Πανουργιά λειτουργούν σαν τόποι μιας άφυλης, απρόσωπης και αταύτιστης θεατρικότητας. Η μουσική του Κορνήλιου Σελαμσή οδηγεί τα πράγματα στο υπόγειο καμπαρέ και στη «φτηνή» απόδοση ενός βοντβίλ. Η ζωντανή παρουσία του μάλιστα επί σκηνής προσδίδει μεγαλύτερη ζωντάνια στην απόδοση. Κι άλλη αλήθεια, κι άλλη απομάγευση, κι άλλη αθωότητα.

Και περνάω με αυτά στους ηθοποιούς. Τίποτα να μη βρίσκει κανείς ενδιαφέρον στον «Οθέλλο», θα πρέπει τουλάχιστον να εκτιμήσει την αφοσίωση των ηθοποιών του. Κάτι θα πρέπει να υπάρχει εδώ που τόσο τους ερεθίζει, τους δένει στο άρμα της σκηνοθεσίας, τους παρακινεί. Και τους διδάσκει να αποδώσουν τα πρόσωπά του ελεύθερα από τυπικές συμβάσεις, μετέωρα και διάφανα.

Οπως ο Γιάννης Παπαδόπουλος αποδίδει τον επιπόλαιο και ευάλωτο Οθέλλο ή η Σοφία Κόκκαλη την παθιασμένη και δυναμική Δυσδαιμόνα. Ο Ανδρέας Κοντόπουλος έναν Ιάγο που παίζει με τους άλλους, χωρίς να νιώθει τις συνέπειες των πράξεών του. Και ο Ανδρέας Κωνσταντίνου έναν αφοσιωμένο αλλά και αφόρητα υποταγμένο Κάσσιο. Ο Μιχάλης Τιτόπουλος τον φαρσικό Ροδρίγο και η Κατερίνα Λούβαρη-Φασόη μια μοιραία Αιμιλία. Τέλος ο Αγγελος Παπαδημητρίου τον ζηλόφθονα και ελιτιστή Βραβάντιο. Και η Ασπασία-Μαρία Αλεξίου τη φλέγουσα ερωμένη του Κάσσιου. Αν παρατηρήσετε προσεκτικά, θα δείτε το ίδιο πρόσωπο να κουβαλά παρόμοια φορεσιά και τον ίδιο μέσα του ίσκιο.

Ετσι αυτό που ξεκινά σαν σκανταλιά και παρωδία φτάνει στην αντι-τραγωδία, σε μια προσευχή εξόδου από τη γελοιότητα του να λέγεσαι άνθρωπος. Δύσκολα θα μπορούσα να πείσω κάποιον να δει την άγρια παράσταση του Τέχνης, χωρίς αυτή την προσέγγιση. Κλονίζει τις πεποιθήσεις μας για το τι σημαίνει Σέξπιρ στα χρόνια της χολέρας. Εχει για κέντρο της την ακλόνητη πίστη στο έργο του. Και μεταφέρει τη σκοτεινή λάμψη του, επιλέγοντας μάλιστα να βυθιστεί η ίδια σε αυτήν.

Για όλα αυτά, για τη σιωπή και τον θόρυβο που προκαλεί, ο «Οθέλλος» στο Υπόγειο του Τέχνης αποτελεί μια ενδιαφέρουσα πρόταση.

ΘΕΑΤΡΟ
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
Σε διασκευή Ελσας Ανδριανού και σκηνοθεσία Αρη Τρουπάκη, η μεταφορά στη σκηνή του λογοτεχνικού έργου του Σωτήρη Πατατζή γίνεται σπουδή για την ανάγκη μιας κοινωνίας να αναζητήσει μέσα της μια ομορφιά ικανή να...
Πάθη, ίντριγκες και όνειρα στον ταραγμένο ρου της ιστορίας
ΘΕΑΤΡΟ
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
Στην εξαιρετικά πυκνή παράσταση που έστησε ο Βασίλης Μπισμπίκης, το κλασικό έργο του Στρίντμπεργκ αποτυπώνει με έντονο τρόπο όσα συμβαίνουν σε μια σημερινή οικογένεια: από τη νεοελληνική ασχήμια και την...
Στον βυθό της ελληνικής μικροαστικής πραγματικότητας
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων
Το νέο έργο του Γιάννη Καλαβριανού και της Μαρίας Κοσκινά («Κουμ Κουάτ») έχει αποτυπώσει με κέφι και νεύρο τη γλυκιά τρέλα ενός «μοντέρνου» ζευγαριού στην Αθήνα το Πάσχα του 1972, μέσα στη χούντα. Οι έξι ρόλοι...
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
ΘΕΑΤΡΟ
Παράσταση με μεγάλα ονόματα, αλλά χωρίς νεύρο
Μπορεί να υπήρξε η πλέον φιλόδοξη παραγωγή του καλοκαιριού από την άποψη του δυναμικού των βασικών ηθοποιών της, ωστόσο οι «Βάτραχοι» που είδαμε τελικά στην Επίδαυρο ήταν μάλλον «παράσταση σκηνοθέτη». Γενικά...
Παράσταση με μεγάλα ονόματα, αλλά χωρίς νεύρο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας