Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εμμονή με ελέφαντες και νοητικά παιχνίδια

Μάξιμος Μουμούρης, Ιρις Πανταζάρα, Αργύρης Πανταζάρας

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εμμονή με ελέφαντες και νοητικά παιχνίδια

  • A-
  • A+
Η παράσταση, με τη σκηνοθετική ματιά του Αργύρη Πανταζάρα πάνω στο έργο του Νicolas Billon, διαρκεί μόλις μία ώρα, όμως δίνει μπόλικη αβάντα σε δυνατές ερμηνείες από τον Μάξιμο Μουμούρη, την Ιριδα Πανταζάρα και τον ίδιο τον σκηνοθέτη στον κεντρικό ρόλο.

Νιώθω αμήχανα που αναγκάζομαι να παρουσιάσω την τελευταία παράσταση του Αργύρη Πανταζάρα και της ομάδας Momentum αμετάφραστη ως «Elephant song», μα έτσι, με τον αγγλικό τίτλο, ανακοινώθηκε στα δελτία Τύπου και ανέβηκε στον ιστορικό χώρο της Κυψέλης. Αναρωτιέμαι αν με τον ίδιο τίτλο γίνονται και οι συνεννοήσεις των θεατών που σπεύδουν μαζικά στην Κυκλάδων για να δουν το έργο ή αν με αυτόν τον τίτλο -ως «έλεφαντ σονγκ»- θα ανακαλούμε την παράσταση μετά από καιρό.

Το έργο πάντως του Καναδού Nicolas Billon είναι ήδη γνωστό παγκοσμίως από τα συνεχή ανεβάσματά του στις κεντρικές σκηνές του κόσμου και η φήμη του εκτοξεύτηκε ακόμη περισσότερο ύστερα από τη μεταφορά του στον κινηματογράφο, το 2014. Οπως κάθε παγκόσμια επιτυχία, βασίζεται σε μια δοκιμασμένη συνταγή που «ανανεώνεται» από ορισμένες νέες ιδέες. Εδώ, έχουμε ως βάση την επιτυχημένη δραματουργικά μέθοδο «των τριών»: δύο βασικά πρόσωπα σε ευθεία αντιπαράθεση, κι από κοντά ένα τρίτο με το κλειδί της τελικής εξόδου.

«Elephant song» - Θέατρο Οδού Κυκλάδων «Λευτέρης Βογιατζής»

Από την άλλη όμως, το «Elephant song» θυμίζει μαζί κι άλλα. Πρώτα από όλα τη μεγάλη σειρά των «ψυχαναλυτικών έργων» που μετέφεραν στο θέατρο τη «δραματικότητα» της ψυχιατρικής συνεδρίασης, καθώς και τη μελέτη της λεπτής γραμμής που χωρίζει τον κόσμο της κανονικότητας από εκείνον της «τρέλας». Σχεδόν πάντα σε αυτά τα σενάρια έχουμε τη συνάντηση ενός κανονικού γιατρού και ενός αποκλίνοντος ασθενή, συνάντηση που φέρει μάλιστα ένα στοιχείο θρίλερ. Αυτό δίνει στη συνέχεια το έναυσμα για ένα παιχνίδι τραμπαλισμού μεταξύ γιατρού και αρρώστου, όπου πότε ο ένας και πότε άλλος παίρνουν το πάνω χέρι. Σχεδόν πάντα ο «μη κανονικός» κρύβει ένα θαυμάσιο -αν και επικίνδυνο- μυαλό, σχεδόν πάντα ο άλλος, ο «κανονικός», κρύβει στα υπόγεια της ζωής του κάποιο βαθύ τραύμα. Και στο τέλος, σχεδόν πάντα, το κλειδί της λύσης έρχεται με ανατροπή, στην οποία ο «τρελός» αποδεικνύεται περισσότερο διαυγής από τους έξω, τους ρυθμιστές του συστήματος που τον κρατά δέσμιο.

Μόλις περιέγραψα μια ολόκληρη κατηγορία έργων, από το «Εκβους» μέχρι τη «Σιωπή των αμνών», με το καθένα από αυτά να κινείται στον ίδιο δρόμο και να προτείνει μια διαφορετική περιγραφή της διαδρομής. Στο «Elephant song» του Billon η πλοκή ξεκινά από τη μυστηριώδη εξαφάνιση ενός ψυχιάτρου μετά την τελευταία συνάντησή του με έναν χαρισματικό και προβληματικό νέο τρόφιμο, τον Michael. Ο Michael έχει εμμονή με τους ελέφαντες και αρέσκεται στα νοητικά παιχνίδια. Ετσι, όταν ο διευθυντής της κλινικής -και επίσης γιατρός ο ίδιος- θα έλθει να τον ανακρίνει σχετικά με την εξαφάνιση του συναδέλφου του, ο Michael θα τον οδηγήσει σε ένα παιχνίδι αναζήτησης της αλήθειας που μπορεί να αφορά τον εξαφανισμένο γιατρό, αλλά πιθανόν να καταλήγει στους ίδιους.

Το έργο είναι σχετικά σύντομο, διαρκεί περίπου μία ώρα. Τόσο όσο χρειάζεται για να εγκλωβίσει τον θεατή του σε ένα περιβάλλον ανάκρισης, ενοχής και απειλής, όπου δεν χωράνε πολλά (ευλογοφανή) ερωτήματα για τη μάλλον περίεργη αρχική συνθήκη στην οποία στηρίζεται. Δεν σου επιτρέπει επίσης, έτσι πυκνό που είναι, να σταθείς για μια στιγμή στην εξίσου απότομη μετατόπισή του, προς το τέλος, από το ένα είδος στο άλλο, και από την ιστορία μυστηρίου και εξαφάνισης σε μια υπόθεση μάλλον υπαρξιακή. Μοιάζει με ένα εν πολλοίς αναμενόμενο έργο που εσκεμμένα ή κατά λάθος αφήνει ένα μέρος του να βυθιστεί σε μια ομιχλώδη ατμόσφαιρα ασάφειας και απορίας.

Κατά τη γνώμη μου, εσκεμμένα. Στόχος του Billon δεν είναι να γράψει ακόμη μια υπόθεση ψυχιατρικού δράματος, αλλά να εκμεταλλευτεί την οικεία παράδοση για να ανατρέψει εκ των έσω το είδος. Το ζητούμενο εδώ δεν είναι το τι μαθαίνουμε για τον άλλο, όσο το πόσα και το πόσα άλλα μένουν για πάντα σκοτεινά γι’ αυτόν. Το πόσο εύκολα βγάζουμε συμπεράσματα. Και το πόσο εύκολα συμμετέχουμε σε ένα παιχνίδι με κανόνες που στην πράξη κρύβουν αντί να φανερώνουν την αλήθεια.

Ετσι και στην κλινική όπου φυλάσσεται ο Michael. Πολύ βιαστικά, πολύ επαγγελματικά, με τη στολή της υποχρέωσης και την εξουσία του συστήματος, ο διευθυντής του θέλει να ανακρίνει τον τρόφιμο ώστε να «τελειώνει» με την ενοχλητική για το κύρος της κλινικής του υπόθεση. Ξεπερνάει έτσι το γεγονός πως έχει μπροστά του έναν άνθρωπο, με μεγάλα και διαμπερή τραύματα, με σύνθετο πρόσωπο και με μια ακόμη πιο περίπλοκη αλήθεια.

Μα κι εμείς ας μην πέσουμε στην ίδια παγίδα. Πριν βγάλουμε τα όποια συμπεράσματά μας για τον γιατρό, ας καταλάβουμε πρώτα πως ούτε και γι’ αυτόν έχουμε αρκετά στοιχεία. Πολύ έξυπνα ο Αργύρης Πανταζάρας «βυθίζει» σκηνοθετικά το περιβάλλον της κλινικής σε μια ψυχρή, αποστειρωμένη επικοινωνία. Και με τη συνδρομή της μετάφρασης και απόδοσης της Ελίνας Μαντίδη βάζει ένα μέρος του κειμένου (όπως το τηλεφώνημα του γιατρού στη γυναίκα του) να είναι σε ξένη γλώσσα, κάνοντάς το ακατάληπτο στους θεατές. Ακόμα και η σχέση του γιατρού με τη νοσοκόμα στο βάθος μοιάζει κι αυτή το ίδιο θολή. Χωρίς αμφιβολία κανένας δεν έχει διάθεση ή χρόνο για να συναντήσει αληθινά τον άλλο. Παρατήρηση που στρέφεται σε εμάς. Ρουφάμε από τα πρόσωπα του έργου ό,τι προς το παρόν μάς ενδιαφέρει (μια υπόθεση εγκλήματος; μια καταγγελία παιδεραστίας; μια ιστορία παιδικού τραύματος;…), αφήνοντας πίσω μας μισούς ανθρώπους και μισές ζωές.

Να τι λέει ειρωνικά λοιπόν η παράσταση. Μία ώρα αρκεί για να παίξεις με τους ήρωές σου. Δεν αρκεί όμως για να γνωρίσεις την αλήθεια τους.

Είναι βέβαια από τις παραστάσεις που δίνουν μπόλικη αβάντα σε δυνατές ερμηνείες. Βρήκα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα τη στάση του Μάξιμου Μουμούρη στον ρόλο του γιατρού-ανακριτή, σαν ένα εκτελεστικό πρόσωπο-βιτρίνα που κρύβει στο ατσαλάκωτο κοστούμι του πολλά και ενοχλητικά μυστικά. Η Ιρις Πανταζάρα κρατά διαρκή στάση αναμονής. Αυτή πιθανόν γνωρίζει, μα αδυνατεί -ίσως εκ συστήματος- να δράσει. Τέλος, ο ίδιος ο Αργύρης Πανταζάρας κρατά για τον ίδιο τον κεντρικό ρόλο του Michael, του αγοριού που οδηγείται στην αποκάλυψη του εαυτού του και σε ένα παιχνίδι που ξεκινά ίσως μέσα στο έργο, καταλήγει όμως στους θεατές του.

Σημαντική για τη δημιουργία της ατμόσφαιρας στην παράσταση η αυστηρή σκηνογραφική και ενδυματολογική γραμμή της Ηλένιας Δουλαδίρη.

ΘΕΑΤΡΟ
Αυθάδικος «Οθέλλος»
Μια ανατρεπτική, απελευθερωτική προσέγγιση του Σέξπιρ από τον Χάρη Φραγκούλη μας βάζει μέσα σε έναν κόσμο με αληθινό πρωταγωνιστή τον δαίμονα και πετυχαίνει να ταρακουνήσει, να ενοχλήσει.
Αυθάδικος «Οθέλλος»
ΘΕΑΤΡΟ
Μια λαμπρή στιγμή του θεάτρου μας
Το μυστικό της επιτυχίας της παράστασης βρίσκεται στη συνομιλία του Δημήτρη Καραντζά με τον Ιψεν και στην ερμηνεία των ηθοποιών. Τα υπέροχα ζευγάρια επί σκηνής φανερώνουν τι επιδιώκουν και πώς σκοπεύουν να το...
Μια λαμπρή στιγμή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Η πορεία ενός αντιήρωα στρατιώτη
Μια εξπρεσιονιστική παράσταση, από την ομάδα του Κώστα Παπακων­στα­ντίνου, για το αιώνιο θύμα που μένει αδικαίωτο σε τούτο αλλά και στον άλλο κόσμο.
Η πορεία ενός αντιήρωα στρατιώτη
ΘΕΑΤΡΟ
Η αφόρητη πραγματικότητα του Μάτεσι
«Μύρτος» είναι το παλιό (2004) μυθιστόρημα του Παύλου Μάτεσι, διασκευασμένο για τη σκηνή των 4frontal. Ο χώρος είναι πάλι κι εδώ η περίφημη σοφίτα του Νέου Κόσμου, ίσως η πιο απίθανη γωνιά όπου θα μπορούσε να...
Η αφόρητη πραγματικότητα του Μάτεσι
ΘΕΑΤΡΟ
Τρυφερότητα ή σεξουαλική παρενόχληση;
O Βασίλης Μαυρογεωργίου σκηνοθετεί το σύγχρονο έργο του καταξιωμένου Ισπανού συγγραφέα Ζουζέπ Μαρία Μιρό και μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα απλό, επίκαιρο δίλημμα: Μπορεί η τρυφερή κίνηση ενθάρρυνσης ενός...
Τρυφερότητα ή σεξουαλική παρενόχληση;
ΘΕΑΤΡΟ
Ζωή και θέατρο στον Ελαιώνα του σήμερα
Η παράσταση της Σοφίας Αδαμίδου και του Βασίλη Μπισμπίκη βρίσκει τη σκληρή μα και βαθιά ανθρώπινη ιστορία του Στάινμπεκ να κάνει βουτιά στον «ελληνικό νατουραλισμό» και μέσα από εξαιρετικά σκηνικά και...
Ζωή και θέατρο στον Ελαιώνα του σήμερα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας