Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Εθνική ιστορία που μεταλλάσσεται σε τραγωδία
Τάσος Θώμογλου
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Εθνική ιστορία που μεταλλάσσεται σε τραγωδία

  • A-
  • A+
Η Ιώ Βουλγαράκη σκηνοθετεί το έργο του Λιβανοκαναδού συγγραφέα Ουάτζντι Μουάουαντ, μια άκρως πολιτική παράσταση, όπου η Ιστορία συναντά τη μυθοπλασία καθώς αφηγείται μοναδικά την τραγικότητα ενός εμφύλιου πολέμου.

Εσπευσα να παρακολουθήσω σε ένα σύντομο ταξίδι μου στη Θεσσαλονίκη τη μεγαλύτερη –πιθανόν– φετινή επιτυχία του Κρατικού Θεάτρου της Θεσσαλονίκης, τις «Πυρκαγιές» του Ουάτζντι Μουάουαντ. Το έργο είχε παρουσιαστεί πριν από περίπου επτά χρόνια από την Κρατική Σκηνή του Εθνικού, στη μεταφορά του Κωνσταντίνου Αρβανιτάκη και σε μια –επίσης– αξιοσημείωτη παράσταση.

Θεωρώ όμως ότι μόνο σήμερα, στη σκηνή του ΚΘΒΕ, το έργο του Λιβανοκαναδού συγγραφέα αποκτά τις αληθινές διαστάσεις του. Πλήρως ξεδιπλωμένες και ανοιχτές σε όλα τα πολιτικά και ποιητικά ρεύματα που τις διασχίζουν, στο διάκενο μεταξύ εθνικής και προσωπικής αφήγησης, συλλογικής και ιδιωτικής μνήμης, ιστορικής και ατομικής ευθύνης, αυτές οι «Πυρκαγιές», στη μετάφραση της Εφης Γιαννοπούλου και τη σκηνοθεσία της Ιώς Βουλγαράκη, γίνονται ικανές να μεταφέρουν μια εθνική ιστορία που μεταλλάσσεται σε τραγωδία. Δικαίως το ΚΘΒΕ θα πρέπει να νιώθει περήφανο για την παραγωγή του.

«Πυρκαγιές» - ΚΘΒΕ - Βασιλικό Θέατρο

Γραμμένες στα 2003 σαν μέρος μιας τετραλογίας με άξονα τη συλλογική μνήμη, και ίσως το πιο σημαντικό μέχρι σήμερα έργο του Μουάουαντ, οι «Πυρκαγιές» έχουν τύχει παγκόσμιας αναγνώρισης. Η υπόθεση παρουσιάζει την ιστορία των δίδυμων αδελφών –κατά κάποιον τρόπο συμπληρωματικών μεταξύ τους– που θα κληθούν να εκτελέσουν την περίεργη διαθήκη της μυστηριώδους και σκοτεινής μητέρας τους.

Κυρίως θα κληθούν να δώσουν απάντηση σε εκείνην την ξαφνική σιωπή που η μητέρα τους επέβαλλε στον εαυτό της για πέντε ολόκληρα χρόνια προτού πεθάνει. Μέσα από ένα ταξίδι αναζήτησης και αυτογνωσίας τα δύο αδέλφια θα κατέβουν πρώτα στο πηγάδι της μαρτυρικής ιστορίας του τόπου καταγωγής τους. Και θα ανέβουν μετά πίσω, στο φως μιας νέας πατρίδας, για να κουβαλήσουν εκεί, με έλεος και φόβο, φωνές που η μητέρα-πατρίδα έκλεισε στη σιωπή της.

Δεν μου επιτρέπεται να πω τίποτα περισσότερο από αυτά, καθώς το έργο στηρίζεται κατά ένα μεγάλο μέρος στη σταδιακή αποκάλυψη στοιχείων που οδηγούν την έρευνα άλλοτε προς τα πίσω, στο παρελθόν, και άλλοτε «προς τα μέσα», στην αυτογνωσία. Οφείλει βέβαια τη φήμη του και σε ένα συγκλονιστικό φινάλε, που με τα λόγια του «Αμλετ» μοιάζει να τοποθετεί όλα τα υπόλοιπα «ιστορικά» στη σιωπή.

Μπορώ όμως να σχολιάσω κάτι άλλο, λιγότερο αναμενόμενο. Μέσα στη γενική συγκίνηση, και με τη θαυμαστή ενεργοποίηση ενός τραγικού πυρήνα στο έργο του Μουάουαντ, που δικαίως φέρνει στον νου πολλών τον Οιδίποδα, πολλοί παραβλέπουν πως στην ουσία τους οι «Πυρκαγιές» πατούν στο είδος του μελοδράματος. Δεν είναι αυτή μια παρατήρηση που στοχεύει στο να μειώσει το έργο· αντίθετα, ζητάει μάλλον να υπενθυμίσει σε όλους τη σχετικότητα των διακρίσεών μας.

Δείτε λοιπόν προσεκτικά τις «Πυρκαγιές» και θα βρείτε εκεί τα βασικά κλισέ του είδους: χαμένα παιδιά, γράμματα και σημεία αναγνώρισης, παράλληλες περιπέτειες (αδελφών), μέχρι και μια ίδια αινιγματική διαθήκη που πάει αντάμα με τον πιστό, και κάπως κωμικό, συμβολαιογράφο που θα σταθεί παραστάτης στην εκτέλεσή της... Υπάρχουν είναι αλήθεια στο έργο και αρκετά σημεία ασάφειας, ενδεικτικά της αγωνίας του να αφηγηθεί με σκηνικά επεισόδια μια περίπλοκη ιστορία.

Να μερικά: Πού να οφείλεται η τόση πια αφοσίωση του συμβολαιογράφου; Πώς εξηγείται η ηθική μεταστροφή του γιου; Και γιατί, αφού η μία αδελφή –καθώς η ίδια λέει– έχει διαβάσει «εκατό φορές τα πρακτικά της δίκης», δεν γνωρίζει την τόσο μεστή κατάθεση της μητέρας της σε αυτήν;…

Μα είπαμε, αυτά είναι ερωτήματα που δεν τα θέτουμε σε κάτι που φανερά ζητάει να φτάσει με την ποίηση σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα που το μελόδραμα έχει θέσει σαν κορυφή. Εδώ το ζητούμενο είναι να αισθανθούμε ότι η τραγωδία δεν αφορά τη συγκεκριμένη περιπέτεια ενός ατόμου, αλλά το πεπρωμένο ενός Εμφυλίου, που γεννά έναν τραγικά εκτροχιασμένο χρόνο, ένα παρόν αλλόκοτο και φρικώδες, έναν κόσμο που ξεπερνά τη γλώσσα και αντηχεί τη σιωπή.

Αυτά όλα γίνονται φανερά στη διδασκαλία της Ιώς Βουλγαράκη. Η Βουλγαράκη κατορθώνει να υψώσει τη σκηνή του Βασιλικού στη Θεσσαλονίκη σε εκείνο το επίπεδο όπου ο ένας χρόνος της μνήμης εισχωρεί στον παρόντα, και στο σύμπαν συνυπάρχουν ζωντανοί και πεθαμένοι, απελθόντες και παρόντες, σε σιωπηρό μεταξύ τους διάλογο.

Το σημαντικό είναι ότι το πετυχαίνει αυτό χωρίς ιδιαίτερα εφέ ή την επίκληση κάποιας σκηνικής «ψευδαίσθησης», με μια σκηνική γλώσσα όπου ο ποιητικός ρεαλισμός συνδιαλέγεται με το πολιτικό θέατρο. Συλλειτουργούν σε αυτό τα σκηνικά της Αννα Φεντόροβα (αν και η εκτέλεσή τους δεν φαίνεται αντάξια της αρχικής ιδέας), τα κοστούμια της Μαρίας Μυλωνά, η επένδυση της μουσικής του Γιώργου Χριστιανάκη και οι φωτισμοί του Αλέκου Αναστασίου.

Οπως συμβαίνει πάντα, πριν ακόμα φτάσει στους θεατές του Βασιλικού, η θετική ενέργεια της όλης παραγωγής απλώνεται πρώτα στους ηθοποιούς της. Στέκομαι κυρίως στον Γιώργο Καύκα, που γεμίζει από την αρχή τον συμβολαιογράφο του, Ερμίλ Λεμπέλ, με γλυκιά αποφασιστικότητα. Στη νεαρή Ευσταθία Λαγιόκαπα, που υποδύεται την έφηβη Ναουάλ έχοντας προσθέσει στη χάρη της «ενζενί» μια όμορφη νότα ετερότητας.

Ο πάντα σπουδαίος Κώστας Σαντάς στο πιο κρίσιμο σημείο του έργου παίζει τον αποσυρμένο αγωνιστή Χαμσεντίν με τη μυθώδη αντήχηση ενός Τειρεσία. Και τέλος, πάνω από όλα, η Ντίνα Μιχαηλίδου φέρει στον ρόλο της ώριμης Ναουάλ σπάνιο κύρος και μέγεθος. Ακολουθεί τη μαρτυρική πορεία της ηρωίδας μέχρι τη λυτρωτική έξοδό της προς την τελική, τραυματική αλήθεια.

Τα δύο αδέλφια, η Ζαν της Δανάης Επιθυμιάδη και ο Σιμόν του Ορέστη Χαλκιά, λειτουργούν όπως είπαμε συμπληρωματικά. Ειδικά ο Σιμόν ξεκινάει από το σημείο της απόλυτης άρνησης για να φτάσει αυτός πρώτος στην αποκάλυψη της φρικτής ιστορίας. Οι Νίκος Καπέλιος, Δημήτρης Κοτζιάς, Μάρκος Γέττος, Ανδρέας Κουτσουρέλης, Γρηγόρης Παπαδόπουλος, Ελένη Θυμιοπούλου, Εύη Σαρμή, Δημήτρης Σιακάρας, Χρίστος Στυλιανού, Κωνσταντίνος Χατζησάββας συμπληρώνουν με επάρκεια την υπόλοιπη –γιγαντιαία– διανομή.

Δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος να κλείσω το σημείωμα αυτό παρά με μια αναφορά στον τρόπο με τον οποίο κλείνει και η ίδια η παράσταση. Ο ένας γιος, ντυμένος στα μαύρα, σφαδάζει στο έδαφος σαν κάποιος έκπτωτος άγγελος. Και η μητέρα του, στα λευκά, τον συγκρατεί με τα χέρια της – και σαν να του ξαναδίνει πίσω τα χαμένα φτερά του. Και οι δυο μαζί συνθέτουν ένα μοιραίο σύμπλεγμα, το ένα και αυτό σώμα ενός λαού που διχάστηκε κάποτε ανάμεσα στην ευλογία και την ενοχή, και έμελλε να γνωρίσει μαζί την ιστορική και τραγική μοίρα της απώλειας.

ΘΕΑΤΡΟ
Παράσταση τίμια αλλά χωρίς έμπνευση
Ο Γ. Αναστασάκης ανέβασε τον «Ορέστη» του Ευριπίδη, που τινάζει στον αέρα κάθε κανόνα τραγικής «κανονικότητας», χωρίς να έχει να προβάλει κάποια δική του ισχυρή ερμηνεία, αφήνοντας τους θεατές να βγάλουν τα...
Παράσταση τίμια αλλά χωρίς έμπνευση
ΘΕΑΤΡΟ
Οι απλοί πολίτες φύλακες της πόλης
Ο Τσέζαρις Γκραουζίνις υπογράφει μια πολύ «γλυκιά» παράσταση, ποιητική, απλή σε μέσα, πυκνή σε νόημα. Δεν διατηρεί καθ’ όλη τη διάρκειά της το ίδιο επίπεδο έμπνευσης, η εκτέλεσή της όμως είναι άψογη και κρατά...
Οι απλοί πολίτες φύλακες της πόλης
ΘΕΑΤΡΟ
Σέξπιρ με νεανική φρεσκάδα
Πέντε απόφοιτοι της Δραματικής Σχολής του ΚΘΒΕ αποφάσισαν να μελετήσουν την ιδέα του ensemble, όπως και της ελευθεριάζουσας απόδοσης ενός κλασικού. Αγωνίζονται να φτιάξουν ένα θέατρο αληθινό, που παράγει...
Σέξπιρ με νεανική φρεσκάδα
ΘΕΑΤΡΟ
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
Η ατυχέστερη καλλιτεχνική στιγμή του φετινού καλοκαιριού στο κατάμεστο αργολικό θέατρο είχε μια αληθινή ηρωίδα, τη μεγάλη ηθοποιό που τιτάνια σήκωσε στους ώμους της, με επαγγελματισμό και αγάπη για το ελληνικό...
Η Κάθριν Χάντερ κόντρα σε θεούς και δαίμονες
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
Βρισκόμαστε, καθώς φαίνεται, στον δρόμο για τη δημιουργία μιας νέας αριστοφανικής παράδοσης στον τόπο μας. Το φανερώνει αυτό όχι μόνο η αλυσίδα παραστάσεων που προσεγγίζουν τον αρχαίο κωμωδιογράφο με φρέσκια...
Ο Αριστοφάνης στη νέα εποχή του θεάτρου μας
ΘΕΑΤΡΟ
Ευριπίδης στην εποχή του «Game of Thrones»
Ο γαλλικός θίασος είχε σοβαρότητα, στιβαρότητα και αυτοπεποίθηση αντάξια της ιστορίας του. Η σκηνοθεσία του Ιβο βαν Χόβε ήταν γεμάτη τόλμη και σημερινή ευαισθησία. Το ανανεωτικό του βλέμμα απλώθηκε παντού κι...
Ευριπίδης στην εποχή του «Game of Thrones»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας