Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο κόσμος των Τσιγγάνων επί σκηνής

Σοφία Φιλιππίδου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο κόσμος των Τσιγγάνων επί σκηνής

  • A-
  • A+

Το σχεδόν άγνωστο έργο του Παντελή Χορν «Μελάχρα ή Το λουλούδι της φωτιάς» παρουσιάζεται από τις 6 Μαΐου και για λίγες παραστάσεις στο Θέατρο Σταθμός, σε σκηνοθεσία της Σοφίας Φιλιππίδου.

Το έργο διαδραματίζεται σ’ ένα τσιγγανοχώρι. Η ύπαιθρος και η τσιγγάνικη ζωή είναι εκεί: Ενα λιβάδι με παπαρούνες, ένα βιολί, ένα καμίνι κι ένα παρδαλό φουστάνι... Η φωτιά, ο έρωτας, τα μαγικά βοτάνια, η ζήλια, η εκδίκηση, ο θάνατος, ο τελετουργικός χορός.

Πρωταγωνιστές, ο Τσιγγάνος Τεμέλκος, σιδηρουργός, η γυναίκα του Περουζέ, που συνδέεται ερωτικά με τον ψυχογιό τους Νέδο, μια μάγισσα με τον γιο της τον «ληστή». Κάπου εκεί στα γύρω χωριά, έξω από τον καταυλισμό, μέσα στα δέντρα, έχει εγκατασταθεί ένας περιοδεύων θίασος. Η νεαρή μελαχρινή θεατρίνα Μελάχρα θα ερωτευτεί τον νεαρό Νέδο και θα το σκάσει από τον θίασο για να τον ψάξει. Ετσι θα βρει καταφύγιο στην αυλή του Τσιγγάνου Τεμέλκου και θα αρχίσουν οι αντιζηλίες, οι μεγάλες συγκρούσεις και οι βίαιες ανατροπές. Και βέβαια η μοίρα θα παίξει τον ρόλο της.

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1909 στο Θέατρο Νέας Σκηνής από τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη, αλλά κατέβηκε αμέσως ύστερα από τις κακές κριτικές που γράφτηκαν από μεγάλους κριτικούς της εποχής.

Η Σοφία Φιλιππίδου ανακάλυψε τη «Μελάχρα» το 2005 στα άπαντα του Παντελή Χορν κι έναν χρόνο μετά παρουσίασε το έργο με τη φοιτητική της ομάδα στο Πνευματικό Κέντρο της Κρητικής Εστίας.

«Αγάπησα το έργο με την πρώτη ανάγνωση. Με εντυπωσίασε που όλα γίνονται σ’ ένα τσιγγανοχώρι κοντά στη φύση, όπως στο "Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας" του Σέξπιρ, αλλά και το γεγονός ότι η παράσταση, που ανέβηκε από τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη το 1909, κρίθηκε αυστηρά από την ελίτ των κριτικών της εποχής (Γρηγόριο Ξενόπουλο, Νίκο Καζαντζάκη) και κατέβηκε αμέσως. Πρόκειται για κοινωνικό δράμα στα όρια της άγριας φάρσας, με δυνατή πλοκή, που τολμάει μια εντυπωσιακή έξοδο στην ύπαιθρο κι έναν άμεσο δεσμό με τη φύση και τη ζωή. Ενα έργο που αναζητά την ελευθερία μέσω της αμεσότητας, της απλότητας κι ενός νέου πριμιτιβιστικού ύφους με πολλούς συμβολισμούς παρμένους από τα λαϊκά παραμύθια. Βρήκα τον τρόπο σκέψης, τα ήθη και έθιμα των Τσιγγάνων, αλλά και τον περιοδεύοντα θίασο όπου εργάζεται ως θεατρίνα η Μελάχρα ιδανικά "τοπία" για να πούμε την ιστορία και να δημιουργήσουμε θεατρικές φόρμες».

Την παράσταση η Σοφία Φιλιππίδου την αφιερώνει στον πατέρα της, Φίλιππο Φιλιππίδη.

«Με συγκινεί που οι Τσιγγάνοι ήταν σιδεράδες και ξέρανε τα μυστικά της μεγάλης αυτής τέχνης - πώς να κρατούν αναμμένη τη φωτιά στο καμίνι, πώς να δίνουν σχήμα στο πυρωμένο σίδερο, πώς να φτιάχνουν σκεύη από μπρούντζο και μπακίρι, αλλά και στολίδια και μαλάματα. Κι αυτό γιατί γεννήθηκα στα Εβραίικα Θεσσαλονίκης, μέσα στα παλιατζίδικα και στους Τσιγγάνους κι επειδή ο πατέρας μου, όταν ήμουν παιδί, άνοιξε μάντρα παλιών σιδήρων στην ίδια γειτονιά».

Η σκηνοθέτις λέει πως πηγή έμπνευσης του Παντελή Χορν για τη «Μελάχρα» ήταν «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου» του Κωστή Παλαμά και όχι μόνο.

«Θα προσέθετα με θάρρος πως ο συγγραφέας, εκτός από το αριστουργηματικό “Kαμίνι” του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, γνώριζε οπωσδήποτε κι όλους τους ποιητές και συγγραφείς που εμπνεύστηκαν από την άγρια και ανυπότακτη ζωή των Τσιγγάνων. Πιστεύω επίσης πως είχε μελετήσει τα λαϊκά παραμύθια, τη ζωή των μπουλουκιών της εποχής και με κάποιον τρόπο είχε μυηθεί στα σύμβολα της αλχημείας, στα μαγικά μυστικά της μεταστοιχείωσης που έντεχνα συγκολλάει στη “Μελάχρα” του. Ακόμη είναι βέβαιο πως παρακολούθησε και αγάπησε το ευρωπαϊκό θέατρο, τον Σέξπιρ, και μελέτησε Ιψεν. Δεν είναι τυχαίο πως αναγνωρίζουμε στη “Μελάχρα” τα κλασικά ιψενικά τρίγωνα και την ίδια τη Μελάχρα να εισβάλλει στη σκηνή ως άλλη Χίλντε από τον “Αρχιμάστορα Σόλνες”. Αλλά εδώ ο Χορν τολμάει επιπλέον κάτι πρωτοποριακό: Απελευθερώνει τη σεξουαλικότητα των ηρώων από το “αποκρουστικό κουτί” μιας αστικής κοινωνίας. Η επιθυμία δεν είναι πλέον ένα βρόμικο μικρό μυστικό, ένα ενδόμυχο θέατρο, αλλά ένα καταπληκτικό εργαστήρι-“σιδεράδικο” της φύσης, όπου το δαιμονικό στοιχείο της λαγνείας ρισκάρει να παίξει και να προκαλέσει τη μοίρα μέχρι θανάτου! Αυτό κατά τη γνώμη μου, για την εποχή που γράφτηκε και ανέβηκε το έργο, είναι επαναστατικό».

▪ Info:

Θέατρο Σταθμός (Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο, τηλ.: 210 5230267). «Μελάχρα ή Το λουλούδι της φωτιάς» του Παντελή Χορν.
Σκηνοθεσία-δραματουργική επεξεργασία-σκηνικά-κοστούμια: Σοφία Φιλιππίδου. Μουσική: Ματούλα Ζαμάνη.
Χορογραφίες: Κωνσταντίνος Γεωργόπουλος. Φωτισμοί: Κώστας Αγγέλου.
Παίζουν: Τατιάνα Μελίδου, Γιώργης Παρταλίδης, Ντίνος Φλώρος, Ελενα Μεγγρέλη, Θωμάς Καζάσης, Ρήνος Τζάνης, Δήμητρα Δερζέκου, Σπύρος Δούρος.
Από τις 6 Μαΐου για 11 παραστάσεις μέχρι τις 28 Μαΐου: Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη στις 21.00.

ΘΕΑΤΡΟ
«Δεν θα τα παρατήσουμε επειδή το κακόγουστο κυριαρχεί»
Επί έναν χρόνο ο Φύλακας βρίσκεται πάνω στη στέγη των Ατρειδών αναμένοντας ένα φωτεινό σήμα, τη φρυκτωρία, την είδηση για την άλωση της Τροίας. Κι ένα πρωί το βλέπει. Ο βασιλιάς Αγαμέμνων επιστρέφει νικητής...
«Δεν θα τα παρατήσουμε επειδή το κακόγουστο κυριαρχεί»
ΘΕΑΤΡΟ
«Το σύνδρομο της χούντας μάς έκανε να μισήσουμε τη λέξη Ελλάδα»
Ο Δημήτρης Λιγνάδης μιλάει για τον τραγικό ήρωα που ερμηνεύει, για το είδος θεάτρου που θέλει να υπηρετεί, τις εκλογές που έρχονται, την παθογένεια της ελληνικής κοινωνίας και το δραματικό έλλειμμα Παιδείας....
«Το σύνδρομο της χούντας μάς έκανε να μισήσουμε τη λέξη Ελλάδα»
ΘΕΑΤΡΟ
Ενα μεγάλο γλέντι στη Μικρή Επίδαυρο
Μια ανάσα πριν από τις βουλευτικές εκλογές, στις 5 και 6 Ιουλίου, ένα γαμήλιο τραπέζι στρώνεται στο Μικρό Θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, σε μια παράσταση που αποτυπώνει τη διαδικασία της μετάβασης της εξουσίας...
Ενα μεγάλο γλέντι στη Μικρή Επίδαυρο
ΘΕΑΤΡΟ
Μια θλιβερή ιστορία που έγινε αστικός μύθος
Ο σκηνοθέτης Γιώργος Παπαγεωργίου συμμετέχει φέτος για πρώτη φορά στο Φεστιβάλ Αθηνών μεταφέροντας στη σκηνή μια ενδιαφέρουσα πραγματική ιστορία και καθ' όλα ελληνική...
Μια θλιβερή ιστορία που έγινε αστικός μύθος
ΘΕΑΤΡΟ
«Κάποτε οι διανοούμενοι έσπαγαν αυγά»
Πεζογράφος, θεατρικός συγγραφέας αλλά και υποψήφιος με τον Κώστα Μπακογιάννη. Το θεατρικό έργο του με τίτλο «Μελίσσια» μόλις ανέβηκε στο Εθνικό με πρωταγωνίστρια τη μητέρα του, Μπέτυ Αρβανίτη.
«Κάποτε οι διανοούμενοι έσπαγαν αυγά»
ΘΕΑΤΡΟ
Μια παραβολή για την αλλοτρίωση του σύγχρονου ανθρώπου
Τα πάντα κινούνται ή μένουν αμετακίνητα πέριξ του Πύργου. Οι άνθρωποι, τα γεγονότα οργανώνονται γύρω από αυτόν ως δυστοπία. Αυτός είναι το αυθαίρετο και ακατανόητο κέντρο αναφοράς, χωρίς κανείς να ξέρει πώς...
Μια παραβολή για την αλλοτρίωση του σύγχρονου ανθρώπου

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας