Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο κόσμος των Τσιγγάνων επί σκηνής

Σοφία Φιλιππίδου

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο κόσμος των Τσιγγάνων επί σκηνής

  • A-
  • A+

Το σχεδόν άγνωστο έργο του Παντελή Χορν «Μελάχρα ή Το λουλούδι της φωτιάς» παρουσιάζεται από τις 6 Μαΐου και για λίγες παραστάσεις στο Θέατρο Σταθμός, σε σκηνοθεσία της Σοφίας Φιλιππίδου.

Το έργο διαδραματίζεται σ’ ένα τσιγγανοχώρι. Η ύπαιθρος και η τσιγγάνικη ζωή είναι εκεί: Ενα λιβάδι με παπαρούνες, ένα βιολί, ένα καμίνι κι ένα παρδαλό φουστάνι... Η φωτιά, ο έρωτας, τα μαγικά βοτάνια, η ζήλια, η εκδίκηση, ο θάνατος, ο τελετουργικός χορός.

Πρωταγωνιστές, ο Τσιγγάνος Τεμέλκος, σιδηρουργός, η γυναίκα του Περουζέ, που συνδέεται ερωτικά με τον ψυχογιό τους Νέδο, μια μάγισσα με τον γιο της τον «ληστή». Κάπου εκεί στα γύρω χωριά, έξω από τον καταυλισμό, μέσα στα δέντρα, έχει εγκατασταθεί ένας περιοδεύων θίασος. Η νεαρή μελαχρινή θεατρίνα Μελάχρα θα ερωτευτεί τον νεαρό Νέδο και θα το σκάσει από τον θίασο για να τον ψάξει. Ετσι θα βρει καταφύγιο στην αυλή του Τσιγγάνου Τεμέλκου και θα αρχίσουν οι αντιζηλίες, οι μεγάλες συγκρούσεις και οι βίαιες ανατροπές. Και βέβαια η μοίρα θα παίξει τον ρόλο της.

Το έργο παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1909 στο Θέατρο Νέας Σκηνής από τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη, αλλά κατέβηκε αμέσως ύστερα από τις κακές κριτικές που γράφτηκαν από μεγάλους κριτικούς της εποχής.

Η Σοφία Φιλιππίδου ανακάλυψε τη «Μελάχρα» το 2005 στα άπαντα του Παντελή Χορν κι έναν χρόνο μετά παρουσίασε το έργο με τη φοιτητική της ομάδα στο Πνευματικό Κέντρο της Κρητικής Εστίας.

«Αγάπησα το έργο με την πρώτη ανάγνωση. Με εντυπωσίασε που όλα γίνονται σ’ ένα τσιγγανοχώρι κοντά στη φύση, όπως στο "Ονειρο καλοκαιρινής νύχτας" του Σέξπιρ, αλλά και το γεγονός ότι η παράσταση, που ανέβηκε από τον θίασο της Μαρίκας Κοτοπούλη το 1909, κρίθηκε αυστηρά από την ελίτ των κριτικών της εποχής (Γρηγόριο Ξενόπουλο, Νίκο Καζαντζάκη) και κατέβηκε αμέσως. Πρόκειται για κοινωνικό δράμα στα όρια της άγριας φάρσας, με δυνατή πλοκή, που τολμάει μια εντυπωσιακή έξοδο στην ύπαιθρο κι έναν άμεσο δεσμό με τη φύση και τη ζωή. Ενα έργο που αναζητά την ελευθερία μέσω της αμεσότητας, της απλότητας κι ενός νέου πριμιτιβιστικού ύφους με πολλούς συμβολισμούς παρμένους από τα λαϊκά παραμύθια. Βρήκα τον τρόπο σκέψης, τα ήθη και έθιμα των Τσιγγάνων, αλλά και τον περιοδεύοντα θίασο όπου εργάζεται ως θεατρίνα η Μελάχρα ιδανικά "τοπία" για να πούμε την ιστορία και να δημιουργήσουμε θεατρικές φόρμες».

Την παράσταση η Σοφία Φιλιππίδου την αφιερώνει στον πατέρα της, Φίλιππο Φιλιππίδη.

«Με συγκινεί που οι Τσιγγάνοι ήταν σιδεράδες και ξέρανε τα μυστικά της μεγάλης αυτής τέχνης - πώς να κρατούν αναμμένη τη φωτιά στο καμίνι, πώς να δίνουν σχήμα στο πυρωμένο σίδερο, πώς να φτιάχνουν σκεύη από μπρούντζο και μπακίρι, αλλά και στολίδια και μαλάματα. Κι αυτό γιατί γεννήθηκα στα Εβραίικα Θεσσαλονίκης, μέσα στα παλιατζίδικα και στους Τσιγγάνους κι επειδή ο πατέρας μου, όταν ήμουν παιδί, άνοιξε μάντρα παλιών σιδήρων στην ίδια γειτονιά».

Η σκηνοθέτις λέει πως πηγή έμπνευσης του Παντελή Χορν για τη «Μελάχρα» ήταν «Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου» του Κωστή Παλαμά και όχι μόνο.

«Θα προσέθετα με θάρρος πως ο συγγραφέας, εκτός από το αριστουργηματικό “Kαμίνι” του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, γνώριζε οπωσδήποτε κι όλους τους ποιητές και συγγραφείς που εμπνεύστηκαν από την άγρια και ανυπότακτη ζωή των Τσιγγάνων. Πιστεύω επίσης πως είχε μελετήσει τα λαϊκά παραμύθια, τη ζωή των μπουλουκιών της εποχής και με κάποιον τρόπο είχε μυηθεί στα σύμβολα της αλχημείας, στα μαγικά μυστικά της μεταστοιχείωσης που έντεχνα συγκολλάει στη “Μελάχρα” του. Ακόμη είναι βέβαιο πως παρακολούθησε και αγάπησε το ευρωπαϊκό θέατρο, τον Σέξπιρ, και μελέτησε Ιψεν. Δεν είναι τυχαίο πως αναγνωρίζουμε στη “Μελάχρα” τα κλασικά ιψενικά τρίγωνα και την ίδια τη Μελάχρα να εισβάλλει στη σκηνή ως άλλη Χίλντε από τον “Αρχιμάστορα Σόλνες”. Αλλά εδώ ο Χορν τολμάει επιπλέον κάτι πρωτοποριακό: Απελευθερώνει τη σεξουαλικότητα των ηρώων από το “αποκρουστικό κουτί” μιας αστικής κοινωνίας. Η επιθυμία δεν είναι πλέον ένα βρόμικο μικρό μυστικό, ένα ενδόμυχο θέατρο, αλλά ένα καταπληκτικό εργαστήρι-“σιδεράδικο” της φύσης, όπου το δαιμονικό στοιχείο της λαγνείας ρισκάρει να παίξει και να προκαλέσει τη μοίρα μέχρι θανάτου! Αυτό κατά τη γνώμη μου, για την εποχή που γράφτηκε και ανέβηκε το έργο, είναι επαναστατικό».

▪ Info:

Θέατρο Σταθμός (Βίκτωρος Ουγκώ 55, Μεταξουργείο, τηλ.: 210 5230267). «Μελάχρα ή Το λουλούδι της φωτιάς» του Παντελή Χορν.
Σκηνοθεσία-δραματουργική επεξεργασία-σκηνικά-κοστούμια: Σοφία Φιλιππίδου. Μουσική: Ματούλα Ζαμάνη.
Χορογραφίες: Κωνσταντίνος Γεωργόπουλος. Φωτισμοί: Κώστας Αγγέλου.
Παίζουν: Τατιάνα Μελίδου, Γιώργης Παρταλίδης, Ντίνος Φλώρος, Ελενα Μεγγρέλη, Θωμάς Καζάσης, Ρήνος Τζάνης, Δήμητρα Δερζέκου, Σπύρος Δούρος.
Από τις 6 Μαΐου για 11 παραστάσεις μέχρι τις 28 Μαΐου: Κυριακή, Δευτέρα, Τρίτη στις 21.00.

ΘΕΑΤΡΟ
Η Μαρία Στιούαρτ, η Γκάμπλερ και ο Χαλεπάς
Το καλλιτεχνικό πρόγραμμα της 5ης Εποχής για την περίοδο 2019-2020 παρουσίασε ο Θέμης Μουμουλίδης στην καινούργια του στέγη, στο θέατρο «Αλμα». Μια φουλ σεζόν με 15 παραγωγές.
Η Μαρία Στιούαρτ, η Γκάμπλερ και ο Χαλεπάς
ΘΕΑΤΡΟ
«Το Θέατρο Τέχνης αξίζει άλλη αντιμετώπιση από την πολιτεία»
Γέννημα-θρέμμα του Θεάτρου Τέχνης, έκλεισε μια πενταετία στο τιμόνι του και συνεχίζει να διευθύνει τις δύο Σκηνές του, πιστή στη φιλοσοφία του Κουν, αλλά και ανοιχτή στις προκλήσεις της εποχής. Πιστεύει πως...
«Το Θέατρο Τέχνης αξίζει άλλη αντιμετώπιση από την πολιτεία»
ΘΕΑΤΡΟ
Το Θέατρο Τέχνης υποδέχεται τους Ιταλούς
Με ένα πλούσιο ρεπερτόριο, περσινές επαναλήψεις, νέες παραγωγές, αρκετές συνεργασίες με άλλους θεατρικούς οργανισμούς, με θέατρο για νέους, εφήβους και παιδιά, το Θέατρο Τέχνης ξεκινάει τη χειμερινή θεατρική...
Το Θέατρο Τέχνης υποδέχεται τους Ιταλούς
ΘΕΑΤΡΟ
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
Η θεατρική ομάδα Ρόδα παρουσιάζει την «Τρικυμία» του Σέξπιρ σκηνοθεσία Μαρίας Περετζή την 1η Σεπτεμβρίου στο θέατρο Βράχων του Δήμου Βύρωνα και στις 20 Σεπτεμβρίου στο θέατρο «Δημήτρης Κιντής» στην Ηλιούπολη....
«Κανείς δεν μένει ίδιος μετά την Τρικυμία»
ΘΕΑΤΡΟ
Το νήμα της ένωσης του χθες και του σήμερα
Δυο μεγάλα ονόματα της μουσικής και του χορού, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου και ο Ράσελ Μάλιφαντ, συνεργάζονται στην πρωτότυπη παράσταση που συνδέει τη σύγχρονη τέχνη με την ελληνική λαϊκή παράδοση. Την πρεμιέρα...
Το νήμα της ένωσης του χθες και του σήμερα
ΘΕΑΤΡΟ
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός
Ερμηνεύει τον «Δον Ζουάν» του Μολιέρου στην παράσταση που σκηνοθετεί ο Θέμης Μουμουλίδης και μας εξηγεί γιατί βλέπει τον επικό καρδιοκατακτητή σαν έναν προβοκάτορα που υπονομεύει κανόνες, θεσμούς, κοινωνικά...
Είμαι αμείλικτα, ανώμαλα ρομαντικός

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας