Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η «Δίκη» του Κάφκα ξαναγίνεται στην Πολωνία

©Natalia Kabanow

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «Δίκη» του Κάφκα ξαναγίνεται στην Πολωνία

  • A-
  • A+
Η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση όχι μόνο φιλοξενεί, αλλά και στήριξε οικονομικά μια παράσταση που δοκιμάστηκε, απειλήθηκε στην ίδια την πατρίδα της από την εθνικιστική, υπερσυντηρητική κυβέρνηση.

Οταν το 2004 ο μεγάλος Πολωνός σκηνοθέτης Κρίστιαν Λούπα είχε πρωτοφέρει παράστασή του στην Ελλάδα, στο Ηρώδειο για το Φεστιβάλ Αθηνών, όλα ήταν νορμάλ και αυστηρά καλλιτεχνικά. Η θεατροποίηση της φιλοσοφικής νουβέλας του Νίτσε, «Ζαρατούστρα», προσέλκυσε τους πιο ενημερωμένους θεατρόφιλους, άρεσε ή δεν άρεσε. Δεν άνοιξε, όμως, ούτε μύτη. Το πολωνικό θέατρο το 2004 διήγε βίον ελεύθερο και κανονικό. Και είχε πάντα μεγάλο πρεστίζ πρωτοπορίας, ακόμα και επί κομμουνισμού.

Δυστυχώς πάνε πια τώρα αυτά. Σήμερα που ο Κρίστιαν Λούπα, αυτό το ιερό τέρας του πολωνικού και ευρωπαϊκού θεάτρου, ξανάρχεται στην Αθήνα στα 75 του χρόνια, το γεγονός γίνεται εκρηκτικό, πολιτικό. Κρύβει ένα σκάνδαλο. Και μια εκστρατεία σωτηρίας της παράστασης, ένα φιλί της ζωής, που ήρθε από την υπόλοιπη Ευρώπη, από θέατρα και οργανισμούς με δημοκρατικές ευαισθησίες, με πρώτη και καλύτερη τη δική μας Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση. Ολοι έσπευσαν αμέσως να βοηθήσουν στην υλοποίηση του θεατρικού εγχειρήματος του Λούπα πάνω στη «Δίκη» του Κάφκα, που κινδύνευε, που απειλούνταν από την ίδια την πολωνική κυβέρνηση.

Εξ ου και όπως θα δούμε στη σκηνή της Στέγης στη διάρκειας πέντε ωρών παράσταση του Λούπα (6-10 Μαρτίου), μαύρες ταινίες σφραγίζουν κάποια στιγμή τα στόματα των δεκαεπτά πρωταγωνιστών. Καταγγέλλουν την καταπάτηση της ελευθερίας της έκφρασης, την κρατική διαφθορά, τη συντριβή του πολίτη σε μια καφκική χώρα. Την Πολωνία. Από τότε που το υπερσυντηρητικό, εθνικιστικό κόμμα Νόμος και Δικαιοσύνη πήρε την εξουσία και ακόμα κυβερνά. Μας τα έχει πει πολλές φορές σε υψηλούς τόνους και ο άλλος μεγάλος Πολωνός σκηνοθέτης, ο Κριστόφ Βαρλικόφσκι, που έρχεται συχνά στη χώρα μας. «Η εθνικιστική κυβέρνηση οδηγεί του Πολωνούς στο φευγιό», έλεγε πριν από λίγους μήνες στην «Εφ.Συν.». Καμία, λοιπόν, έκπληξη που στο δικό του θέατρο, το περίφημο Nowy Teatr της Βαρσοβίας, κατέφυγε για να δώσει την πρεμιέρα της η «Δίκη» του Κρίστιαν Λούπα.

Τι ακριβώς έχει συμβεί; Ο Λούπα, που από το 1996 είχε ενταχθεί στο δυναμικό του Teatr Polski του Βρότσλαβ, έπεσε θύμα του κύματος λογοκρισίας και διώξεων που η κυβέρνηση έχει από καιρό εξαπολύσει εναντίον όσων κρατικών ή επιχορηγούμενων θεάτρων δεν μπορεί να ελέγξει ιδεολογικά. Ανάμεσά τους και το Teatr Polski. To καλοκαίρι του 2016 τα κρούσματα λογοκρισίας κορυφώθηκαν με την αποπομπή του καλλιτεχνικού διευθυντή Κριστόφ Μιεζκόφσκι και την αντικατάστασή του από τον τηλεοπτικό ηθοποιό Τσεζάρι Μοράφσκι. Σάλος είχε προκληθεί τότε, μέσα κι έξω από την Πολωνία. Δέκα χιλιάδες υπογραφές καλλιτεχνών και διανοουμένων συγκεντρώθηκαν κάτω από κείμενο που ζητούσε την επιστροφή στη νομιμότητα και την απομάκρυνση Μοράφσκι, ανάμεσά τους των Πίτερ Μπρουκ, Ιζαμπέλ Ιπέρ και Ζιλιέτ Μπινός.

Πολλοί ηθοποιοί εγκατέλειψαν τότε το Teatr Polski και άλλοι απολύθηκαν, επειδή εξέφρασαν δημόσια τις απόψεις τους ή πήραν μέρος σε συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας. Το θέατρο άλλαξε αμέσως γραμμή ρεπερτορίου. Και ο Κρίστιαν Λούπα, χωρίς στέγη πια και χρήματα, βρήκε καταφύγιο στο θέατρο του Βαρλικόφσκι στη Βαρσοβία, καθώς και στη στήριξη κορυφαίων ευρωπαϊκών οργανισμών (της Στέγης, του Odeon-Theatre de l’ Europe, του Festival d’ Automne στο Παρίσι και άλλων).

Θα ’λεγε κανείς πως δεν υπάρχει ιδανικότερο κείμενο από τη «Δίκη» του Κάφκα για να πάρει φωτιά σ’ αυτή τη συγκυρία στα χέρια του Κρίστιαν Λούπα. Ο εφιάλτης του Γιόζεφ Κ., ενός φιλήσυχου ανθρώπου, ο οποίος ένα πρωί συλλαμβάνεται από τις καθεστωτικές υπηρεσίες για λόγους που δεν γνωρίζει, που εγκλωβίζεται σε μια γραφειοκρατική τρέλα και εκτελείται με συνοπτικές διαδικασίες, γίνεται ο εφιάλτης της σημερινής Πολωνίας, του θεάτρου της, των καλλιτεχνών. Ο Κρίστιαν Λούπα τα εκφράζει όλα αυτά καλύτερα: «Η παράξενη επίθεση σε έναν άνθρωπο μέσω ενός δικαστηρίου και μιας κατηγορίας που τον εξολοθρεύει με συστημικά μέσα - η εντυπωσιακή δημαγωγία που διέπει τη σχέση κράτους και πολίτη... Ολα αυτά είναι καφκικά συστατικά... Στην εποχή μας τα παρακολουθούμε να εμφανίζονται ως υλικά ενός άλλου κοκτέιλ, αλλά επί της ουσίας μένουν απαράλλαχτα». Ή με το άλλο, το πιο εμπρηστικό: «Είμαι εγώ. Είμαστε εμείς. Εμείς είμαστε οι συλληφθέντες».

O Κρίστιαν Λούπα γεννήθηκε το 1943 στη Σιλεσία της Πολωνίας. Στα νεανικά του χρόνια πειραματίστηκε με σπουδές φυσικής, αλλά γρήγορα άλλαξε ρότα, σπούδασε γραφίστας στη Σχολή Καλών Τεχνών της Κρακοβίας και στη συνέχεια έκανε σπουδές κινηματογράφου και θεάτρου. Επηρεάστηκε από τον θεατράνθρωπο και εικαστικό Ταντέους Καντόρ και τον σκηνοθέτη του σινεμά Αντρέι Ταρκόφσκι. Στα μέσα της δεκαετίας του ’70 κάνει το ντεμπούτο του και δίνει ένα στίγμα ψυχολογικού θεάτρου, της εσωτερικότητας και των ανθρώπινων σχέσεων. Γίνεται διάσημος τη δεκαετία του ’80 δουλεύοντας στο Stary Teatr πάνω σε κείμενα Μπέρνχαρτ, Ντοστογιέφσκι, Τσέχοφ, Μπροχ («Αδελφοί Καραμαζόφ», «Πλατόνοφ», «Υπνοβάτες», «Τρεις αδελφές» κ.ά.). Πιο πρόσφατες παραστάσεις του είναι η «Ξύλευση» (2014) του Τόμας Μπέρνχαρτ και «Η Δίκη», που θα δούμε στην Αθήνα.


Ιnfo: 6-10 Μαρτίου, Κεντρική Σκηνή Στέγης, στις 19.00. Διάρκεια: 5 ώρες με 2 διαλείμματα.

ΘΕΑΤΡΟ
Ο Σέξπιρ αμφισβητεί τη σιγουριά των φύλων
Τυχαίο; Οταν ο Τόμας Οστερμάιερ, ο διευθυντής της Σαουμπίνε του Βερολίνου, κλήθηκε για την πρώτη του σκηνοθεσία στην Κομεντί Φρανσέζ, στο Παρίσι, διάλεξε τον αγαπημένο του Σέξπιρ. Τόσες και τόσες παραστάσεις...
Ο Σέξπιρ αμφισβητεί τη σιγουριά των φύλων
ΘΕΑΤΡΟ
Ο Ευριπίδης ξεπερνά το Game of Thrones
Ο Βέλγος Ιβο Βαν Χόβε, γνωστός στους Ελληνες θεατρόφιλους από παλιότερες δουλειές του σε Στέγη και Μέγαρο, ανέβασε ήδη (στις 29 Απριλίου) στην παρισινή αίθουσα Ρισελιέ σε μια κοινή παράσταση τις τραγωδίες...
Ο Ευριπίδης ξεπερνά το Game of Thrones
ΘΕΑΤΡΟ
Ένα ελληνικό «Μωρό της Ρόζμαρι» στα χιόνια της Ρωσίας
Ο ταλαντούχος σκηνοθέτης, πάντα σε εγρήγορση, δεν φοβάται τις αλλαγές. Η πέμπτη του ταινία, «Ακίνητο ποτάμι», μιλάει για μεταφυσική και θαύματα. Ταράζει και συναρπάζει. Είναι όμως μια ταινία για την αγάπη και...
Ένα ελληνικό «Μωρό της Ρόζμαρι» στα χιόνια της Ρωσίας
ΘΕΑΤΡΟ
«Ανα ή το πανέξυπνο κορίτσι»
Για πρώτη φορά στην Ελλάδα παρουσιάζεται στον Πολυχώρο Vault το έργο της Κατρίν Μπεναμού «Ανα ή το πανέξυπνο κορίτσι», σε μετάφραση Αννας Δαμιανίδη – Αθηνάς Κεφαλά και σκηνοθεσία Αθηνάς Κεφαλά. Το έργο...
«Ανα ή το πανέξυπνο κορίτσι»
ΘΕΑΤΡΟ
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
Ο Τάκης Τζαμαργιάς δίνει ζωή σε όσα «εκστομίζονται» και σε όσα σιωπούν εγκλωβισμένα στο σώμα των ηθοποιών στο υπέροχο βρετανικό έργο της Νίνα Ρέιν, όπου ξεχωρίζει η ερμηνεία του Μάνου Καρατζογιάννη στον ρόλο...
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας