Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ζωή και θέατρο στον Ελαιώνα του σήμερα

«Ανθρωποι και ποντίκια» - Τεχνοχώρος Cartel

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ζωή και θέατρο στον Ελαιώνα του σήμερα

  • A-
  • A+
Η παράσταση της Σοφίας Αδαμίδου και του Βασίλη Μπισμπίκη βρίσκει τη σκληρή μα και βαθιά ανθρώπινη ιστορία του Στάινμπεκ να κάνει βουτιά στον «ελληνικό νατουραλισμό» και μέσα από εξαιρετικά σκηνικά και φωτισμούς αναδεικνύονται οι υπέροχες ερμηνείες ηθοποιών που μιλούν με τα δικά τους λόγια.

Οι περισσότεροι διασχίσαμε τον σκοτεινό, κάπως αγριευτικό δρόμο της Αγίας Αννης στον Ελαιώνα -μετά το «Βυρσοδεψείο», ίσως η μόνη αληθινά περιπετειώδης πεζοπορία προς ένα θέατρο- για να παρακολουθήσουμε τη μεταφορά του περίφημου έργου του Στάινμπεκ επί σκηνής. Γελαστήκαμε. Οταν φεύγαμε, ξέραμε καλά πως είχαμε παρακολουθήσει τη σπάνια περίπτωση πλήρους ενσωμάτωσης μιας ξενόγλωσσης ευαισθησίας στην ελληνική ιθαγένεια. Ας μην αδικήσουμε λοιπόν την προσπάθεια της Σοφίας Αδαμίδου, του Βασίλη Μπισμπίκη και των λοιπών της ομάδας του Βοτανικού λέγοντας πως «μετέφρασαν» το έργο του αμερικανικού Μεσοπολέμου. Αυτό που παρέδωσαν πρόκειται στην πραγματικότητα για ένα νέο και ελληνικό έργο, τόσο «ελληνικό» μάλιστα ώστε το κέντρο του να μένει αμετάφραστο σε άλλη γλώσσα.

Αυτά από τη μεριά της γλώσσας και της δραματουργίας… Μένει το πιο σημαντικό, που στέκει πιο πίσω, πίσω από την όψη της παράστασης και την κεντρική ιδέα της. Είναι η αισθητική γραμμή της. Μοιάζει με παρατήρηση υπερβολικά «τεχνική» για μια παράσταση που στο τέλος τέλος, αν κάνει κάτι φανερό εξαρχής είναι πως θέλει να βλέπεται χωρίς περισσό διανοουμενισμό. Ισχύει ωστόσο. Είχα κάποτε γράψει πως αν επενδύσει κάποιος χρόνο στο να καταλάβει τον «εξπρεσιονισμό» οφείλει να παρακολουθήσει την «Γκόλφω» του Περεσιάδη από τον Καραθάνο για να νιώσει τον τρόπο με τον οποίο αυτό το κίνημα του γερμανικού Μεσοπολέμου απέδωσε την ελληνική του αίσθηση. Τώρα λέω το ίδιο για την παράσταση του Cartel, εννοώντας τη φορά αυτή ένα άλλο, εξίσου παρεξηγημένο και δύστροπο, στη θεωρητική κατανόησή του, καλλιτεχνικό κίνημα. Πηγαίνετε λοιπόν στον Ελαιώνα για να δείτε τι σημαίνει, πώς λειτουργεί και πού στοχεύει αυτό που ονομάζουμε «νατουραλισμός» και μάλιστα εφαρμοσμένος στην απόλυτα δική μας «πραγματικότητα».

Νατουραλισμός επομένως στην ελληνική όψη των πραγμάτων, στην ωμότητα και «δυσοσμία» τους, στην κατάφωρη ασχήμια και την ανυπόφορη βία τους. Και στον ελληνικό «βυθό» τους. Στα πλάσματα που ασφυκτιούν σαν τα γεννήματα ενός περιβάλλοντος, μιας καταγωγής και μιας κοινωνικής κατάστασης, εντός της οποίας δεν έχουν διαφυγή πέρα από το ποτό, τα ναρκωτικά, τον κυνισμό ή τη φυγή τους στον άρρωστο έρωτα. Κι αν δυο-τρεις ακτίνες ανθρωπιάς φτάνουν μέχρι εδώ κάτω, χάνονται κι αυτές στο σκοτάδι της κοινωνικής συνείδησής μας. Καλώς ήλθατε στο μέρος που μοιράζονται άνθρωποι με ποντίκια.

Είναι τόση η επιβολή του περιβάλλοντος στην παράσταση του έργου ώστε ακόμα και η ίδια η ιστορία έρχεται δεύτερη. Το πρώτο και σημαντικότερο στην απόδοση του Βασίλη Μπισμπίκη είναι να βιώσουμε τη διαρκή απελπισία των προσώπων. Κι όπως κάποτε ο παλιός νατουραλισμός τόλμησε να φέρει στη σκηνή αληθινή κοπριά για να κάνει τους θεατές του να αισθανθούν την οσμή των «μοιραίων», έτσι κι εδώ, στόχος είναι να πλησιάσουμε τον κόσμο αυτόν, τον κοντινό και μακρινό μας, μέχρι να αισθανθούμε την οσμή του φόβου του.

Το περιβάλλον λοιπόν. Από την αρχή κιόλας, όταν στην πρώτη αίθουσα που μας μεταφέρει η παράσταση μια βαριά μεταλλική πόρτα ανοίγει με θόρυβο και βλέπουμε τους δυο αταίριαστους φίλους του Στάινμπεκ να αναζητούν απάγκιο σε μια βιομηχανική γωνιά του Βοτανικού, κοντά σε ένα βαρέλι που καπνίζει στη θέση μιας αυτοσχέδιας σόμπας. Κι έπειτα, όταν μεταφερόμαστε στον δεύτερο χώρο του θεάτρου, που στήνεται το μηχανουργείο-κοινόβιο όπου ζουν και εργάζονται του Ελαιώνα οι κολασμένοι (σκηνικά της Αλεξίας Θεοδωράκη, φωτισμοί του Λάμπρου Παπούλια).

Η ομοιότητα με τον κόσμο του Οικονομίδη στο «Στέλλα κοιμήσου» δεν μπορεί να είναι συμπτωματική. Η αλήθεια εμφανίζεται κι εδώ το ίδιο βίαιη. Ουρλιαχτά, ξύλο, βρόμα, βρισιές και αηδία. Θέατρο εντυπώσεων; Μια συνηθισμένη μέρα, θα έλεγα, σε κάποιο από τα πραγματικά σκραπατζίδικα του Ελαιώνα. Τι να ήταν αυτό από το οποίο νιώθαμε ότι κινδυνεύαμε στον δρόμο προς το θέατρο; Ε, μου φαίνεται πως μας βρήκε στη σκηνή του.

Το πόσο σημαντικό είναι στην προσέγγιση του Μπισμπίκη το πολιτικό σχόλιο φαίνεται στο πόσο αντισυμβατική είναι από την άλλη η διανομή της σκηνοθεσίας του. Οχι μόνο στο ότι θα παιχτεί ο αγαθός γίγαντας του Στάινμπεκ από τον εξαιρετικό, μα διόλου εντυπωσιακό στο μέγεθος, Δημήτρη Δρόσο. Είναι που και ο «γέρος» εργάτης δεν μπορεί βέβαια να παραπέμπει στον Γιώργο Σιδέρη ή που ο ψηλός αρχικός Σλιμ δεν ταιριάζει στον μικρόσωμο Μάνο Καζαμία… Μα, με τέτοια θα ασχολούμαστε τώρα;.. Ετσι κι αλλιώς οι ήρωες φέρουν τα ονόματα των πραγματικών ηθοποιών της παράστασης, σαν δικές τους μορφές, που μιλούν με τα δικά τους λόγια, και προφανώς πήγασαν από δικούς τους αυτοσχεδιασμούς. Δίπλα στους παραπάνω, οι Νικολέτα Κοτσαηλίδου, Στέλιος Τυριακίδης, Γιανμάζ Ερντάλ, Θάνος Περιστέρης και η Αγγέλα Πατσέλη συμπληρώνουν μια εξαιρετική διανομή.

Δεν μιλάμε επομένως για «ερμηνείες». Είναι καταθέσεις κοινωνικού και πολιτιστικού υλικού, πυκνώσεις μιας ολόκληρης ανθρωπολογίας: να η μουσική που ακούνε σε αυτά τα μέρη, με τέτοια μερακλώνονται. Τέτοιο είναι το ήθος κι αυτή η φωνή τους. Και αντίστροφα: αυτό είναι το μη ήθος, αυτή η μη ιδεολογία, αυτή η μη ζωή τους... Στο έργο του αμερικανικού νατουραλισμού του ᾽37 υπάρχει τουλάχιστον ένα κάποιο ποιητικό άγγιγμα, κάτι πολύ «αμερικάνικο» που εξομαλύνει τα πράγματα. Εδώ η ποίηση σκεπάζεται από τον τροχό του σιδηρουργείου. Μια τρύπα στέκει στον τοίχο σαν ποντικότρυπα. Τα πάντα φωτίζονται από έναν σκληρό φωτισμό. Μαγκιά και τσαμπουκάδες, παντού.

Υπάρχει κάτι που λάμπει σε αυτόν τον κόσμο; Ναι, μα είναι αυτό που μένει στο τέλος μισό. Πρόκειται για τη συνταρακτική εμβύθιση όλων μας σε έναν κόσμο χωρίς σωτηρία. Και αυτό χωρίς να σκεφτούμε πως στο τέλος θα έπρεπε να αλλάξουμε για τρίτη φορά χώρο, να πάμε στο σημείο όπου άρχισαν όλα. Το φινάλε της παράστασης είναι ίσως το μόνο σημείο που ένιωσα πως θα μπορούσε να βελτιωθεί δραματουργικά. Μα χαλάλι. Αποφεύγουμε έτσι τη συγκίνηση στη σκηνή του σκοτωμού του Λένι από τον φίλο του, αταίριαστη σε έναν κόσμο που έχει ξεμείνει από συγκίνηση. Οχι, δεν μιλάμε για την Αμερική του ᾽37. Μιλάμε για τον Ελαιώνα τού σήμερα.

Και κάτι αξιοσημείωτο, που έγινε αντιληπτό από πολλούς. Στο τέλος της παράστασης υπάρχει πράγματι στο κοινό αμηχανία, σαν κάτι μέσα του να αρνείται να χειροκροτήσει. Τι να συμβαίνει; Είναι ίσως πως δεν θέλουμε να προσβάλουμε αυτά τα πρόσωπα με ένα τυπικό χειροκρότημα που θα έδειχνε ότι έμειναν για εμάς ξένα και μακρινά, σαν «θέατρο».

ΘΕΑΤΡΟ
Τρυφερότητα ή σεξουαλική παρενόχληση;
O Βασίλης Μαυρογεωργίου σκηνοθετεί το σύγχρονο έργο του καταξιωμένου Ισπανού συγγραφέα Ζουζέπ Μαρία Μιρό και μας φέρνει αντιμέτωπους με ένα απλό, επίκαιρο δίλημμα: Μπορεί η τρυφερή κίνηση ενθάρρυνσης ενός...
Τρυφερότητα ή σεξουαλική παρενόχληση;
ΘΕΑΤΡΟ
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
Ο Τάκης Τζαμαργιάς δίνει ζωή σε όσα «εκστομίζονται» και σε όσα σιωπούν εγκλωβισμένα στο σώμα των ηθοποιών στο υπέροχο βρετανικό έργο της Νίνα Ρέιν, όπου ξεχωρίζει η ερμηνεία του Μάνου Καρατζογιάννη στον ρόλο...
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα
ΘΕΑΤΡΟ
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων
Το νέο έργο του Γιάννη Καλαβριανού και της Μαρίας Κοσκινά («Κουμ Κουάτ») έχει αποτυπώσει με κέφι και νεύρο τη γλυκιά τρέλα ενός «μοντέρνου» ζευγαριού στην Αθήνα το Πάσχα του 1972, μέσα στη χούντα. Οι έξι ρόλοι...
Φάρσα... εθνικών διαστάσεων
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
Η παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου με την «οσκαρική» ερμηνεία του Γιάννη Νιάρρου, που μας κλείνει στον κόσμο του «αυτιστικού» Κρίστοφερ, αποδεικνύει πως στο θέατρο ό,τι αγγίζουμε στον Αλλον είναι η μορφή μας
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
ΘΕΑΤΡΟ
Το πεντάμορφο τέρας
Ο Δημήτρης Λάλος σκηνοθετεί μοναδικά και έξυπνα ένα έργο σε δύο επίπεδα θέλοντας να παρουσιάσει την τραγικότητα στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου με χιούμορ, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές σχέσεις και στη...
Το πεντάμορφο τέρας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας