Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα

Δημήτρης Κουρούμπαλης, Μάνος Καρατζογιάννης, Ελένη Μολέσκη

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Στον κόσμο των κωφών και του έρωτα

  • A-
  • A+

Του άξιζε πιστεύω του θεάτρου στο Μεταξουργείο να έχει μια αληθινά μεγάλη επιτυχία – μια επιτυχία με εμπορικό πέρα από καθαρά καλλιτεχνικό χαρακτήρα. Και τώρα, με τις «Φυλές» της Νίνα Ρέιν στη σκηνοθεσία του Τάκη Τζαμαργιά, ήρθε φαίνεται η ώρα να απολαύσει τον διπλό αυτό θρίαμβο. Από την άποψη της καλλιτεχνικής αξίας, κανείς δεν μπορεί να αμφιβάλλει για τη σημασία του νεοφερμένου βρετανικού έργου. Κι αν κρίνω από την κοσμοσυρροή στο φουαγέ του «Σταθμού», μόλις λίγες μέρες μετά την πρεμιέρα, η παράσταση θα διαρκέσει για καιρό στις μαρκίζες του.

Υπάρχει ένας καλός λόγος για αυτήν τη διπλή επιτυχία. Είναι πάλι αυτή η διαβολεμένη ικανότητα του βρετανικού θεάτρου, κατακτημένη εδώ και πέντε αιώνες, να ενώνει κάθε φορά το «πανεπιστημιακό πνεύμα» με το λαϊκό αισθητήριο σε ένα σκηνικό δημιούργημα αδιαίρετο και θαυμαστό για την ηπειρωτική, τη συνήθως διχασμένη ανάμεσα στο λαϊκό και το λόγιο, Ευρώπη.

Ιδού τώρα μπροστά μας το νέο απόκτημα του βρετανικού θεάτρου, η Νίνα Ρέιν, με περγαμηνές καθ’ όλα ζηλευτές σε καταγωγή, οικογενειακό περιβάλλον, μόρφωση και καριέρα. Στρέφεται κι αυτή σε ένα καλογραμμένο, ανοιχτό στον καθένα έργο που διαθέτει ταυτόχρονα ενδιαφέρον, μηνύματα, πραγματικούς ανθρώπους και άλλο τόσο πραγματικές, ορατές και αόρατες, δράσεις. Διαθέτει όλα τα γνωστά εφόδια μιας πλατιάς επιτυχίας. Και μαζί, επιδεικνύει στο κέντρο την πρόθεση ενός ερωτήματος τόσο περίπλοκου που αν το αντιμετώπιζε κανείς στις αληθινές διαστάσεις του θα χανόταν στα υψίπεδα της φιλοσοφίας. Εδώ όμως ακολουθούμε την παλιά μέθοδο του Βάκωνα: ξεκινάμε από τα μικρά και, επαγωγικά, προχωρούμε…

Ο Μπίλι είναι ένας εκ γενετής κωφός που μεγαλώνει εντός μιας οικογένειας διανοούμενων Βρετανοεβραίων, όπως τα άλλα δυο παιδιά της. Εχει μάθει από τους γονείς του να επικοινωνεί διαβάζοντας τα χείλη. Με αυτόν τον τρόπο καταφέρνει να είναι σχετικά «κοινωνικοποιημένος», κάτι που γενικά σημαίνει πως συμμετέχει στις δραστηριότητες της ηλικίας του, πηγαίνει σχολείο, έχει παρέες ακουόντων, πως ζει... Ο Μπίλι είναι σαν όλους τους άλλους νέους – αν βέβαια δεν έχει κάποιος από αυτόν υπερβολικές απαιτήσεις…

Κι όμως, αυτό που η οικογένειά του κατάφερε, τελικά, δεν είναι να κάνει τον γιο της να ζει «φυσιολογικά», αλλά να υποκρίνεται την αρτιμέλειά του. Γιατί ο Μπίλι δεν είναι σαν τα άλλα παιδιά – σαν τα παιδιά που ακούνε. Η αναπηρία του δεν προδίδεται μόνο στην αλλοιωμένη φωνή του, ούτε ασφαλώς στις ικανότητές του. Ο Μπίλι έχει καταδικαστεί να μιλάει μια γλώσσα που δεν ακούει και δεν βιώνει στο βάθος. Μια γλώσσα που δεν είναι δική του και δεν είναι «του κόσμου» του.

Ομως, ο Μπίλι θα γνωρίσει τον έρωτα για πρώτη φορά στο πρόσωπο της όμορφης και επίσης κωφής Σύλβια. Αυτή θα τον μυήσει στη «νοηματική γλώσσα». Και με αυτά τα δύο, γλώσσα και έρωτα, ο Μπίλι θα φτάσει για πρώτη φορά στα όρια του κόσμου, για να διαπιστώσει εκεί πως είναι μεγαλύτερα απ’ ό,τι μέχρι πρόσφατα φανταζόταν. Δεν είναι μικρός ο κόσμος, αρκεί να δώσεις σε αυτόν τη μορφή και ένταση της ζωής σου.

Δεν θα είναι αυτό ωστόσο η μόνη του ανακάλυψη. Ο Μπίλι θα συνειδητοποιήσει ταυτόχρονα πως οι γύρω του στάθηκαν μέχρι σήμερα κουφοί στη δική του φωνή. Η κατά τα άλλα προοδευτική οικογένειά του, στην οποία ας σημειωθεί πως όλοι λίγο-πολύ ασχολούνται με τη γλώσσα, είναι εντούτοις ανίκανη να αποδεχτεί την απόφασή του να μάθει τη νοηματική και να ζήσει σύμφωνα με την ετερότητά του.

Αυτοί οι περισπούδαστοι και τόσο απελπισμένοι αστοί ζουν σε μοναχικούς κώδωνες μισαλλοδοξίας. Σαν ατομικότητες που συγκροτούν φυλές με αμοιβαίες παραδοχές, με λόγο αυτάρεσκο και τόσο αυτάρκη, ώστε κανένας να μην ακούει τον διπλανό του. Οχι πως ο Μπίλι αναζητάει κάτι πολύ διαφορετικό. Ψάχνει κι αυτός τη δική του «φυλή», τους δικούς του ανθρώπους, έναν κόσμο και μια γλώσσα όπου η ετερότητα δεν θα λογίζεται πια «ετερότητα».

Οπως είναι προφανές, το έργο της Ρέιν ξεκινά από τη συγκεκριμένη περίπτωση της έστω και προβληματικής οικογένειας του Μπίλι και απλώνεται σε μια πολυδαίδαλη ανάλυση της ετερότητας. Εχει την τόλμη να εμφανίζει πλευρές όχι τόσο στερεότυπες κι ούτε τόσο «πολιτικώς ορθές». Αν και η περιπλοκότητα του θέματος την οδηγεί κάποτε στην ασάφεια, πρέπει να πιστώσουμε στη Ρέιν πως δεν αντιμετωπίζει τους «διαφορετικούς» με τα κλισέ της συνηθισμένης συναισθηματολογίας. Κυρίως δεν θεωρητικολογεί – το αντίθετο. Τα πράγματα φαίνονται πολύ ευκολότερα όταν τα αντικρίζει κανείς από την ασφάλεια της απόστασης. Ο κοινωνικός ρατσισμός, καταγγέλλει, υφέρπει παντού, σε κάθε συγκρότηση ταυτότητας, σε κάθε ομάδα και φυλή, σε κάθε γλώσσα που διακρίνει εκείνους που την κατέχουν από εκείνους που τη δανείζονται.

Ο Τάκης Τζαμαργιάς έχει κάνει θαυμάσια δουλειά στο έργο. Η διδασκαλία του έχει ρυθμό και, με την πολυεπίπεδη μετάφραση της Ερις Κύργια, δίνει ζωή και σε όσα «εκστομίζονται» και σε όσα σιωπούν εγκλωβισμένα στο σώμα των ηθοποιών. Το πιο σημαντικό, όμως, είναι ότι για ακόμη μία φορά προσδίδει στο ρεαλιστικό περιβάλλον του έργου την πολύ χαρακτηριστική στις σκηνοθεσίες του «διαφυγή». Στον τοίχο του σπιτιού προβάλλονται λέξεις διαφορετικές από όσες εκφωνούνται. Λέξεις κρυφές, μυστικές, ανείπωτες, που τονίζουν, ακυρώνουν, σχολιάζουν, ειρωνεύονται. Ωσπου τα λόγια της σκηνής να γίνουν διάφανα και να διακρίνουμε πίσω τους ένα θαμπό φως. Οταν χαμηλώνουν τα φώτα στο τέλος της παράστασης απομένει εκεί μόνο μία διάφανη λέξη. Είναι η «αγάπη».

Στο κέντρο της προσοχής μας βρίσκεται χωρίς άλλο, στην ερμηνεία του κωφού Μπίλι, ο Μάνος Καρατζογιάννης. Τονίζω πως πρόσφατα έγινε μία συζήτηση διεθνώς για το αν οφείλουμε ρόλους σαν του Μπίλι σε αληθινά ανάπηρους ηθοποιούς. Πρόκειται, ωστόσο, για ρόλους «μεθόδου», από εκείνους που συνήθως οδηγούν νέους ηθοποιούς σε διακρίσεις. Οπως εδώ. Αρκεί να δει κανείς την αγωνία με την οποία ο Μπίλι του Καρατζογιάννη κοιτάει τα χείλη για να καταλάβει τι λένε. Να αντιληφθεί τη μοναξιά του και την αγωνιώδη κοινωνικότητά του. Και να παρακολουθήσει το πώς απελευθερώνεται όταν ανακαλύψει τις λέξεις του και τη δική του γλώσσα. Πρόκειται για αξιοσημείωτη ερμηνεία.

Η δυσλειτουργική οικογένεια του Μπίλι αποδίδεται περίφημα από τον Μανώλη Μαυροματάκη, στον ρόλο του διανοούμενου και αλαζόνα πατέρα, τη Βαγγελιώ Ανδρεαδάκη σαν στοργική αν και αδύναμη μητέρα. Ο Δημήτρης Κουρούμπαλης είναι ο δεύτερος γιος, που αναζητεί κι αυτός τρόπο για να ξεπεράσει τη δική του, αόρατη αναπηρία. Η Ελένη Μολέσκη ενσαρκώνει από την άλλη τη μετέωρη κόρη της οικογένειας, που αποφασίζει να μιλήσει –ή να διαφύγει– στη γλώσσα της μουσικής. Η Σύλβια, τέλος, της Βασιλικής Τρουφάκου αποδίδει τον περίπλοκο χαρακτήρα μιας γυναίκας που χάνει την ακοή της. Ο ρόλος της έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς συμπυκνώνει τον φόβο των μη αναπήρων, την αγωνία όλων για έναν κόσμο που θα μένει ασυμφιλίωτος όσο τον προσεγγίζουμε με λάθος λέξεις.

Εγραψα αρκετά, κι ωστόσο νιώθω ακόμη πως δεν έθιξα πολλά από τα επίπεδα της Ρέιν. Δεν πειράζει. Ούτως ή άλλως όπως υποθέτω το έργο της θα μας απασχολεί για αρκετό καιρό στον «Σταθμό».

  

ΘΕΑΤΡΟ
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
Το αριστουργηματικό μυθιστόρημα του Φραντς Κάφκα μεταφέρεται στη σκηνή σε σκηνοθεσία του Ορέστη Τάτση, βάζοντας τους θεατές στο κέντρο της καφκικής κοσμολογίας και αγγίζοντας το «θέατρο του παραλόγου».
Το γέλιο ενός παλιάτσου, η κραυγή ενός βασιλιά
ΘΕΑΤΡΟ
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
​Αξίζει να στρέψουμε την προσοχή μας στην παράσταση του Γιάννου Περλέγκα στο Θέατρο Τέχνης όχι τόσο γιατί είναι μια αναντίρρητα «επιτυχημένη», όσο γιατί είναι μια καλλιτεχνικά γενναία πρόταση. Φέτος ειδικά,...
Πώς ο Περλέγκας ανανέωσε τον Πιραντέλο
ΘΕΑΤΡΟ
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
Η παράσταση του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου με την «οσκαρική» ερμηνεία του Γιάννη Νιάρρου, που μας κλείνει στον κόσμο του «αυτιστικού» Κρίστοφερ, αποδεικνύει πως στο θέατρο ό,τι αγγίζουμε στον Αλλον είναι η μορφή μας
Ενας σοφός έφηβος αποκαλύπτει την τρέλα των μεγάλων
ΘΕΑΤΡΟ
Το πεντάμορφο τέρας
Ο Δημήτρης Λάλος σκηνοθετεί μοναδικά και έξυπνα ένα έργο σε δύο επίπεδα θέλοντας να παρουσιάσει την τραγικότητα στην καθημερινότητα ενός ανθρώπου με χιούμορ, δίνοντας έμφαση στις κοινωνικές σχέσεις και στη...
Το πεντάμορφο τέρας
ΘΕΑΤΡΟ
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο
Στο έργο της Λούλας Αναγνωστάκη με τη σκηνοθετική ματιά του Μάνου Καρατζογιάννη μπορούμε να αισθανθούμε πως κάτι δεν πάει καλά και να ανησυχούμε. Η αγία ελληνική οικογένεια διαλύεται και στον πάτο ζει μια...
Μια γενιά αφοπλισμένη από το όνειρο
ΘΕΑΤΡΟ
Δοξάζοντας το βασίλειο του ηθοποιού
Η Κατερίνα Ευαγγελάτου έστησε ένα εκπληκτικό σκηνικό παιχνίδι με μπαλαντέρ τον Νίκο Κουρή και άσο τον Ορφέα Αυγουστίδη, πλαισιωμένους από ταλαντούχα πλάσματα που εκτελούν τον ρόλο τους ως ακροβατικό και κωμική...
Δοξάζοντας το βασίλειο του ηθοποιού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας